وسى ورايداعى ورىنسىزدىقتار, البەتتە, ارۋاق پەن اتا سالتىن سىيلايتىن, كوكىرەك كوزى اشىق ءاربىر ادامدى تولعاندىرىپ, جانىنا باتارى كۇمانسىز. ء«بىزدىڭ قازاق تويدى دا, جانازانى دا, ساداقانى دا – ءبارىن-ءبارىن شوۋعا اينالدىرىپ جىبەردى, – دەپ جازىپتى گازەت كوتەرگەن تاقىرىپقا ءۇن قوسقان اتىراۋلىق بورانباي عاليەۆ دەگەن ازامات. – بۇعان, ءبىر قىزىعى, ەستىسى دە, ەسەرى دە, كولدەنەڭ كوك اتتىسى دا ەشتەڭە دەمەيدى. وسىنداي جەرلەردە ءجون ءسوز سويلەپ, دۇرىس باعىت كورسەتىپ جىبەرەتىن مولدالارىمىزدىڭ ۋاحابيست, زيالىلارىمىزدىڭ «ارتيست» بولىپ كەتكەنىن نەسىن جاسىرامىز؟! ءتىپتى, باسالقى ايتادى دەيتىن اقساقال ساناتىنداعىلار ەشكىمگە جەككورىنىشتى بولعىسى كەلمەي, اقيقاتتان بويلارىن اۋلاق سالىپ, تاسادا قالىپ, تىنىش جان باعۋدىڭ قامىندا جۇرگەنى قىنجىلتادى»… ءيا, اششى داۋىستىڭ اشىنعاننان شىققانى انىق.
ەكىباستۇزدان سايلاۋ بايبوسىن ماقالادا كورسەتىلگەن كەلەڭسىزدىكتەردى ەكى كۇننىڭ بىرىندە كوزدەرى كورىپ جۇرگەنىن ايتا كەلە: «…تاعى ءبىر بايقاعانىمىز, اتاق-ابىرويى بار ادامنىڭ جانازاسىن باسقارۋدى كەيبىرەۋلەر, ءتىپتى, سۇراپ الادى. سونداعى پاسىق ماقساتى – جانازانى شىن كوڭىلىمەن جۇرگىزۋ ەمەس, كەرىسىنشە, «پالەنبايدىڭ جانازاسىن پالەنشەكەڭ جۇرگىزىپتى!» دەگەن اتاق ءۇشىن. نيەت تازا بولماعاسىن اۋزىنا نە كەلسە, سونى ايتادى. تىڭداپ وتىرىپ ءوزىڭ ۇيالاسىڭ» دەپ نازالانادى.
«پەندە» دەگەن بۇركەنشىك اتپەن تۇسكەن پىكىر جانازا اسىن وتكىزۋگە بايلانىستى ءبىراز جايدىڭ بەتىن اشقان ەكەن: «وسى ويتۇرتكى مەن ازاماتتاردىڭ پىكىرلەرى مەنىڭ ءبىراز ۋاقىتتان بەرگى كوكەيىمدە جۇرگەن جايتتاردى وياتقانداي بولدى. قۇداي ءوزى بەتىن اۋلاق قىلسىن, وسى سياقتى توپىراق سالۋ نەمەسە قىرقىنا, ءيا بولماسا جىلدىق استارعا كوپتىڭ ءبىرى رەتىندە قاتىسىپ جۇرەمىز. كەيىنگى كەزدە وسىنداي جيىنداردى باسقارۋشىلاردىڭ, قۇددى ءبىر توي اساباسىنداي جەلپىلدەپ, ايتقان كەيبىر سوزدەرىن ەستىگەندە قىنجىلىپ-اق قالاسىڭ. سول جيىنعا سەبەپكەر بولعان مارقۇم جونىندە نەبىر ارتىق, اسىرە سوزدەر ايتىلىپ, جەر-كوككە سىيعىزباي ماقتاۋدىڭ نەشە اتاسىنا بولەپ جىبەرەدى-اۋ, شىركىندەر. قايتقان رۋحقا ونىڭ وزەۋرەگەن كولگىر ءسوزىنىڭ ەش پايداسى جوق, بوس بىلشىل سياقتى بولىپ كورىنەدى ماعان. جانە بىزدە بىرەۋ دۇنيەدەن وتسە, انا مولدانى ەمەس, مىنا مولدانى اكەل دەپ ارنايى تاعايىنداپ قويىلعانداي, الدەبىرەۋدى الالاپ ىزدەستىرىپ جاتادى. ناق سول ايتقانى بولماسا, يمانسىز قالاتىنداي كورىنەدى. سونىمەن بىرگە, جانازا كەزىندە ءبىزدىڭ قايسىبىر مولدەكەڭدەردىڭ دە كوپشىلىككە قاراتىپ ايتقان كەيبىر سوزدەرى كوڭىلگە قونبايدى-اق. مىسالى, «كورمەگەن كوشەسىنەن جارىلقاسىن» دەيدى. سوندا و دۇنيەدە كوشە بار ما ەكەن؟ مەنىڭ ويىمشا, مارقۇمنىڭ رۋحىنا ەشقانداي ميپاز ماقتاۋلار مەن كۇمىس قاپتاۋلار قاجەت ەمەس سياقتى. تەك ارنايى شىن ىقىلاسپەن بارىپ, ءبىر ۋىس توپىراق سالىپ, كوپتىڭ قاتارىندا مۇسىلمان قاۋىمىنىڭ بارشا ارۋاقتارىنا دۇعا وقىلىپ, باتا جاسالعاندا قالتقىسىز نيەتپەن بەت سيپاۋ ناعىز مۇسىلماننىڭ مىندەت-پارىزى دەپ سانايمىن. جانە دە «سەن دە مەندەي بولعانسىڭ, مەن دە سەندەي بولارمىن, ارۋاعىڭنىڭ الدىندا, پەندەشىلىكپەن ءبىلىپ-بىلمەي ىستەلگەن كۇنالى ءىس, عايبات سوزدەرىم بولسا, عافۋ-راحمان, باۋىرىم, سەنىڭ رۋحىڭ تازا, باقۇل بول» دەگەن ويعا كەلسەك بولماس پا».
ويلى وقىرماننىڭ «ەگەمەن» سايتىنداعى پىكىرى وسىنداي ەكەن. شىنىندا دا, و دۇنيەنىڭ شەگىنەن اتتاعاننان كەيىن ارۋاققا ماقتاۋ دا, ماداق تا كەرەك ەمەس. ونىڭ رۋحى تەك دۇعا دامەتەدى. سەبەبى, و دۇنيەدە وعان تەك يمان بايلىعى عانا جولداس بولا الادى. اباي عاقلياسىنا زەيىن قويساق, ءسوزدىڭ باسى, اۋەلى ايات, حاديس بولۋى كەرەك. جينالىس ەمەس. ايتپەسە, كەيبىر عىلىم دوكتورى, اكادەميك اعالاردىڭ جانازا, باسقا استارى عىلىمي كونفەرەنتسياعا اينالىپ كەتكەنىن كوزىمىز كورىپ, كوڭىلىمىز جاسىپ ءجۇر. بۇل ارادا يمام, مولدالار تىزگىندى ءوز قولىنا الىپ, اللا قۇلشىلىعى, ارۋاق رازىلىعى ءۇشىن مۇسىلماندىق ۋاعىزعا, يماندىلىق سوزىنە كوبىرەك ۇيىتقانى دۇرىس پا دەيمىز. ء«ولىم باردىڭ مالىن شاشادى, جوقتىڭ ارتىن اشادى» دەگەن ءسوز قازىر ەسكىرگەن. ولىك جونەلتۋدىڭ, قيماس جاقىندارىمىزعا سوڭعى قوش-قوشىمىزدى ايتۋدىڭ ونەگەلى جاقتارىنا ۇمتىلايىق. سويتسەك, ونىڭ سالاۋاتى – ولىگە, ساۋابى – تىرىگە جازىلارى حاق.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
