فوتو: مەرەي قاينار «EQ»
ىقىلىم زاماننان تاس قورانىڭ يىق تۇسىن جايلاعان باباي بۇل ۋاقىتتا اۋىلعا ءتۇسىپ قويۋشى ەدى, بيىل قويىن ورگىزىپ, ءالى وتىر. اۋدەم جەردەگى جالعىز ءۇيدىڭ سىعىرايعان جارىعى اۋىلدان كورىنىپ تۇرادى. تورتتەن جاناتىن جارىققا قاراپ, نە دە بولسا, كۇز ۇزاق بولادى دەسكەن اۋىلدىڭ ۇلكەندەرى. ولاي دەيتىنى, بابايدىڭ كۇن رايىن بولجاۋى ءدال كەلەدى. قانداي تىلسىم بارىن كىم ءبىلسىن, قوراسىنىڭ قابىرعاسىنا قاعىپ قويعان شىبىققا قاراپ, كۇن جاۋادى ءيا بولماسا اشىق تۇرادى دەپ ءدوپ باسىپ وتىراتىن. قاعازى سارعىش تارتقان قويىن داپتەرىنە كۇننىڭ رايىن كۇندەلىكتى ءتۇرتىپ وتىراتىن. جاس شاماسى سەكسەننەن اسقان اقساقالدىڭ ازان شاقىرىپ قويعان اتى – ماۋىتقازى. قوجىر-جوجىر جەلكەسىنە, تۇسىڭكى قاباعى مەن وتكىر كوزىنە, قولاعاشتاي تاناۋىنا, ەدىرەيگەن مۇرتتىڭ استىنان سالپيعان ەرنىنە قاراپ, اۋىلداستارى باباي اتاپ كەتسە كەرەك-ءتى. ەلمەن ەسەندەسكەنى بولماسا, اشىلىپ كوپ سويلەسە بەرمەيدى. قايبىر جىلى قالاداعى ۇل-قىزدارى كوشىرىپ الامىز دەپ ۇگىتتەگەن دە. بالا جاستان دالا كەزىپ وسكەن ول قالاعا بارىپ قامالسىن با؟! تابيعاتتا تۋدىم, تابيعاتتا ولەم دەپ توقتاۋ سالعان.
التايدىڭ تابيعاتى قاي مەزگىل بولماسىن, قۇلپىرىپ تۇرادى. ءتىپتى مىناۋ جۇدەۋ تارتقىزعان قارا كۇزدىڭ ءوزى قانداي عاجاپ؟! اپتاسىنا ءبىر رەت شىعار, قويى كۇنگەي بەتكە شىعىپ, ۇيەزدەي قالعان ۋاقىتتا بۋىرىل قاسقاسىن تاقىمداپ, اۋىلعا تۇسەدى باباي. دۇكەننەن كەرەك-جاراعىن قوس قورجىنىنا تولتىرىپ, مادەنيەت ءۇيىنىڭ ءبىر بۇرىشىنداعى كىتاپحاناعا توقتايدى. سول كىتاپحانانىڭ بۇرىلىسىندا بابايدىڭ اتىنان باسقا كولىك كورمەيسىڭ. وقىماعان كىتابى جوق شىعار. بۇل جولى العان كىتابىن جاتا-جاستانا سان قايتارا تاعى وقىدى. ورالحان بوكەيدىڭ «كەربۇعىسى». ءوزى دە تاعىلىقتا ءومىر سۇرگەن سوڭ با, اڭ-قۇس, تاۋ-تاس تۋرالى جازىلعان شىعارمالاردى كوپ ىزدەيدى. تۇرىپ جاتقان توڭىرەگىن عانا ەمەس, تۇتاس التايدى كەسە-كولدەنەڭ ارالاپ شىققان. قىستىڭ بوران-شاشىنىنا قاراماستان, تابانى تەرىمەن قاپتالعان كوڭ شاڭعىسىن ءىلىپ الىپ, كەتە بەرەتىن. سوندايدا, اناۋ تاۋدىڭ ارعى جاعىندا نە بار دەسەڭ, تاۋ بار دەپ قىسقا قايىراتىن. ەسىمدە, ءبىر-اق رەت, قويىن قىناداي قىرعان كوكجالدى قاقپانمەن العانىن ايتىپ ماقتانعان; «كولحوز-سوۆحوز تاراپ, پايعا تيگەن قويدى قوراعا اكەلىپ قاماعانىمىز سول بولعان. ەرتەسى تاڭەرتەڭ قوي قورانىڭ ەسىگىن اشسام, ءتىرى تۇياق قالماعان. تەگىن كەلگەن تەككە كەتتى دەيىن دەسەم, كولحوزعا ەڭبەگىم از عانا سىڭگەن جوق. اشۋعا ءمىنىپ, كوكجالدىڭ ىزىنە ءتۇستىم. قاڭتاردىڭ قاقاعان ايازى. قورجىندا جىلقىنىڭ تەزەگىنە ءبىر قايناتىپ العان قاقپانىم. اۋىلدىڭ شەتىندەگى جىلاپ اققان بۇلاقتى جالداي ورلەپتى. كۇنىنە جەتپىس شاقىرىمدى ەڭسەرىپ تاستايتىن يت-قۇسقا ىلەسپەيتىنىمدى بىلەمىن. بۇلاقتىڭ باستاۋىنداعى جايىلىپ اققان تۇسىنا قاقپانىمدى قۇردىم دا, شىنجىرىن قاردىڭ استىمەن اپارىپ, تومارعا ەكى وراپ بايلادىم. ەرتەسىندە ەسىك پەن توردەي كوكجال ءتۇسىپتى. شوقپارمەن ۇرىپ, ازەر ولتىرگەم» دەگەن.
بۇگىن دە كىتاپحانادان الىپ كەلگەن كىتاپتى اۋدارىپ-توڭكەرىپ, «قاسقىر ۇلىعان تۇندەنى» وقۋعا كىرىسكەن; «قىستىڭ ۇزا-ا-اق كەشى... وسىندايدا بويىڭدى كەرنەگەن سۋىقتى قۋىپ شىعار ايلا ىزدەيسىڭ; وسىندايدا «جويىلسىن بۇيىعى تىرلىك!» دەپ جار سالعىڭ كەلەدى. ىمىرت ءۇيىرىلىپ, قاس قارايسا بولدى, سۋلى-سىلپىڭ كەشكى اسىن ىشە سالىپ, تاس بۇركەنىپ جاتىپ قالار اۋىلداعى اعايىندى ساعىناسىڭ. ابدەن قىسقارىپ, ءبىر قايىرماعا 158 كەلمەي قالعان كۇن سۋىق جۇزبەن تاۋدىڭ قىر جەلكەسىنەن ءتونىپ تۇر. اق كورپەسىن ايقارا جامىلعان اينالاڭىز جىلدىڭ باسقا مەزگىلىندەي ەمەس, كۇمىس نۇرعا شومىلىپ, قاراڭعىلىققا ىرىق بەرمەي ۇزاپ بارىپ ۇعىسادى, ءتۇننىڭ قاپ-قارا وتاۋىنا بارىپ كىرەدى...» دەپ باستاپ وقىدى دا, كىتاپتى كىر سىڭگەن جاستىقتىڭ استىنا قويا سالىپ, پەشتىڭ اۋزىنا قاراي وتىردى. تەمەكىسىن تۇتاتتى. كوك ءتۇتىندى بۇرق ەتكىزىپ, «ورالحان ءتىرى بولسا, كۇزدىڭ ۇزا-ا-اق كەشى دەپ باستار ەدى شىعارماسىن. بالكىم مەن دە كەيىپكەرىنە اينالار ما ەدىم» دەپ كۇبىرلەگەن. ءيا, بابايدىڭ كەشكەن تىرلىگى اۋىلدىڭ ىرگەسىندەگى قورادا دەگەنىڭ بولماسا, قوڭقايدان كەم ەمەس. وركەنيەت كوشىنەن كەش قالعان. ءتىپتى قولىندا قاراپايىم قالتا تەلەفونى دا جوق. ءتىلىن بىلمەيمىن دەپ ۇستامايدى. ونىڭ تىلدەسەتىنى تەك تابيعات, كىتاپ. كىتاپ وقىپ جاتىپ, قايتا اتىپ تۇرعان. ورنەكتىڭ تۇسىندا ورىمدەي قىزدى ءولتىرىپ تاستاعان التايدىڭ قاسقىرلارىن ول دا قىرىپ سالعىسى كەلدى. زاڭ رۇقسات بەرسە, جامان اۋىزدىڭ بىرەۋىن قالدىرماي قىرىپ سالار ەدى. ونى عانا ەمەس, قاپتاعان قاباندى دا قىرىپ تاستاۋعا دايىن. اڭ اۋلاۋعا زاڭ تىيىم سالعالى قابان قاپتاپ, ەلىك ازايعان. قۇستار قۇرىعان. دالا دوڭىزى ەلىكتىڭ لاعىن, قۇستاردىڭ جۇمىرتقاسىن جايپاپ جۇرە بەرەدى ەكەن. تابيعاتپەن بىتە قايناسا قارتايعان باباي سونىڭ ءبارىن بايقاپ كەلەدى. بايقاپ جۇرگەنىمەن, ونىڭ ءۇنى اناۋ توردە وتىرعان باسشىلاردى قويىپ, وكرۋگىندەگى شولاق تورەلەرگە دە جەتپەيدى. قوي سوڭىندا جۇرگەن قويشى دەپ تە ەلەمەيدى ونى. ايتپەسە, جيناعان ءبىلىمى دە مول.
كۇزدىڭ ۇزا-ا-اق كەشى. ماناۋراعان التاي جوتالارىن كەشكىسىن تۇمان تۇمشالاعان. انە-مىنە قار قىلاۋلايتىن سياقتى. كوشەدە كولدەنەڭ جۇرگەن كىسى قاراسى كورىنبەيدى. قار جاۋعان ءتۇنى ءبىزدىڭ جاق ەرتەگى كەيىپكە ەنىپ, قۇلپىرا تۇسسە دە تاڭدانا, تاڭعالا قارايتىندار نەكەن-ساياق. تاس قورا جاققا كوز سالىپ ەدىك, بابايدىڭ جارىعى كورىنبەدى...
