سۋرەت: nazarmedia.kz
بايقاۋ 11 جىل بويى قاۋىمداستىققا مۇشە ەلدەر جاستارىنىڭ يننوۆاتسيالىق بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋدى ماقسات ەتەدى. فينالدىق كەزەڭنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى ەۆگەني كوچەتوۆ بۇل جوبا شىعارماشىل جاستاردى جاقىنداستىرىپ, جاڭا يدەيالاردىڭ ورتاق الاڭىنا اينالىپ وتىرعانىن ايتتى.
– وتە رامىزدىك جاعداي – بۇل ءىرى گۋمانيتارلىق جوبا ۇلتتىق مۋزەي عيماراتىندا وتكىزىلىپ وتىر. بۇل دا – ءبىر تاريحي كەزەڭ. مۇندا ءار ەلدەن باس قوسقان قاتىسۋشىلار ۇزدىك جوبالارىن تانىستىرىپ جاتىر. ارقايسىسى ءار سالاداعى وزىندىك ماسەلەلەردى شەشۋدى كوزدەيدى, – دەيدى ۆيتسە-مينيستر.
بايقاساق, قازىر الەم ەلدەرى بىرتىندەپ پلاستيكتەردەن ەكولوگيالىق ونىمدەرگە بەت بۇرىپ جاتىر. وسىعان وراي كورمەدە وزبەكستاننان كەلگەن ستارتاپەرلەر «ەco-casseta» دەپ اتالاتىن ورگانيكالىق تىڭايتقىشتان جاسالعان گۇل وتىرعىزاتىن ىدىستارىن ۇسىندى. جوبا ۇيلەستىرۋشىسى ايگۇل مىڭباەۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇل ءونىم اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءجيى كەزدەسەتىن ماسەلەلەردى وڭتايلى شەشۋگە باعىتتالعان.
– پلاستيك ىدىستاعى كوشەتتەردى وتىرعىزۋ كەزىندە تامىر جۇيەسى زاقىمدالىپ, سالدارىنان وسىمدىك السىرەپ, ءتىپتى كەيبىرەۋى سولىپ قالادى. ال «Eco-casseta» ىدىستارى توپىراققا سول كۇيى كوشەتىمەن بىرگە كومىلەدى. كەيىن ول 25–30 كۇن ىشىندە تولىقتاي ىدىراپ, توپىراقتى تابيعي تىڭايتقىشپەن بايىتادى. مۇندا ورگانيكالىق ماتەريال رەتىندە تورف قولدانىلىپ وتىر. بۇل – حالىقارالىق دەڭگەيدە ەڭ پايدالى تابيعي تىڭايتقىشتاردىڭ ءبىرى. سوندىقتان ەكولوگيالىق ىدىستار تازا ءونىم وندىرگىسى كەلەتىن شارۋالار ءۇشىن دە, تۇرمىستىق دەڭگەيدە كوشەت وسىرەتىن تۇرعىندارعا دا وتە قولايلى. باستاما ورتالىق ازياداعى ەكوستاندارتتى دامىتۋعا, قالدىق كولەمىن ازايتۋعا, جاسىل ەكونوميكانى قولداۋعا ۇلەس قوسادى, – دەيدى ول.
قازىرگى تسيفرلى داۋىردە قاۋىپسىزدىك تە ماڭىزدى. بۇل رەتتە بەلارۋستەن كەلگەن الەكساندر ۆينوكۋروۆ كوپشىلىككە ءوزىنىڭ «VinSafe» جوباسىن تانىستىردى. كومپيۋتەرلىك باعدارلامالىق جۇيە زياندى فايلداردى انىقتاپ, دەرەكتەرگە رۇقساتسىز قول جەتكىزۋگە جول بەرمەيدى جانە سىرتقى قۇرىلعىلاردان كەلەتىن كيبەرشابۋىلدان قورعايدى.
– 10-سىنىپ وقىپ جۇرگەن كەزدە ۇلتتىق بالالار تەحنوپاركىنە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك باعىتى بويىنشا ارنايى وقۋدان ءوتتىم. زياندى فايلدارمەن جۇمىس ىستەپ, وسى تاقىرىپ توڭىرەگىندە ءبىراز زەرتتەۋ جۇرگىزدىم. ءسويتىپ, 11-سىنىپتا وسى جوبانى جاساپ شىقتىم. جۇيەنىڭ نەگىزگى الگوريتمدەرى «Kaspersky Lab» كومپانياسىنىڭ تاسىلدەرىنە ۇقساس بازاعا نەگىزدەلگەن: سيگناتۋرالىق تالداۋ, ماشينالىق وقىتۋ جانە فايلداردىڭ مىنەز-قۇلقىن باقىلاۋ. الايدا وندا ءار فۋنكتسيا بولەك باعدارلامالار ارقىلى ىسكە اسادى. ال ءبىزدىڭ جۇيەدە مۇنىڭ ءبارى ءبىر باعدارلامالىق پلاتفورمادا بىرىكتىرىلگەن. ءارى ينتەرنەتكە نەمەسە وزگە جۇيەلەرگە مۇلدە قوسىلمايدى, ياعني تولىعىمەن جەكە وقشاۋلانعان. بۇل جاساندى ينتەللەكتىنىڭ تەحنولوگيالارىن قولدانۋ كەزىندە جاڭا قاۋىپ تۇرلەرىنە الدەقايدا جىلدام بەيىمدەلۋگە جاعداي جاسايدى, – دەيدى جوبا اۆتورى.
وتاندىق جوبالاردىڭ دا ءوز ەرەكشەلىگى بار. ماسەلەن, فينالدىق كەزەڭگە ىرىكتەلگەن «Eco Alem» جوباسى ۇستەل ويىنى ارقىلى ەكولوگيالىق مادەنيەتتى كوتەرۋدى كوزدەيدى.
– ينتەرنەتتىڭ دامىعان زامانىندا بالالار مەن جاستاردى لەكتسيالار مەن ترەنينگتەر كوپ قىزىقتىرا بەرمەيدى. سوندىقتان بۇل جوبادا ءبىلىمدى ويىن ارقىلى جەتكىزۋ قاراستىرىلعان. ماقسات – قاتىسۋشىلاردى قوقىستى دۇرىس سۇرىپتاۋعا ۇيرەتۋ, قايتا وڭدەلەتىن قالدىقتار تۋرالى, سۇرىپتاۋ جولدارىن جانە ەكولوگيالىق زياندى زاتتار تۋرالى ماعلۇمات بەرە وتىرىپ, قورشاعان ورتانى تازا ۇستاۋعا باۋلۋ. اعارتۋشىلىق باستاما تەك بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە عانا ەمەس, ەرەسەكتەرگە دە قولجەتىمدى. بۇل ۇستەل ويىنىندا قازاقي قۇندىلىقتار دا ناسيحاتتالادى, – دەيدى «جاس ۇلان» بىرىڭعاي بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ۇيىمى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ باسشىسى اقنۇر تۇرداليەۆا.
جالپى, كورشىلەس مەملەكەتتەردەن 100-گە جۋىق جوبا ءتۇستى. ونىڭ ىشىندە ءبىلىم, مەديتسينا, جي, ونەركاسىپ سالالارىنا باعىتتالعان تىڭ يدەيالار بار.
– 8 مەملەكەتتەن قوناقتارىمىز كەلدى. ولارمەن بىرلەسە وتىرىپ, جاڭا جوبالاردى كورەمىز, پىكىر الماسامىز, تاجىريبە الماسامىز. بىزگە ءتيىمدى باستامالاردى وزىمىزدە قولداناتىن بولامىز. سونىمەن قاتار تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ جاستار ىستەرى جونىندەگى كەڭەستىڭ كەزەكتى وتىرىسىن وتكىزدىك. جيىندا حالىقارالىق جاستار ىنتىماقتاستىعىنىڭ ستراتەگياسى, 2026 جىلعا ارنالعان جۇمىس جوسپارى سەكىلدى بىرلەسكەن باستامالاردى ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى, – دەيدى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى جاستار جانە وتباسى ىستەرى كوميتەتىنىڭ توراعاسى قايرات قامباروۆ.
ءىس-شارا «Aqyl tech» جوباسى اياسىندا «TechnoWomen» ۇيىمىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلعان. بايقاۋ قورىتىندىسىندا IT باعىتى بويىنشا ازەربايجاننان ومەر ەيۆازلى مەن مۋراد گاسىموۆ, بەلارۋستەن الەكساندر ۆينوكۋروۆ, وزبەكستاننان نۋمونجون يبروحيموۆ, مەديتسينا جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ باعىتىندا ارمەنيادان اني ارۋتيۋنيان, قازاقستاننان باقىتجان ساريەۆ, تاجىكستاننان سۋناتۋللو شاريفوۆ, ءبىلىم باعىتىندا ارمەنيادان روزا تسەرۋنيان, قازاقستاننان ءاسانالى شومانوۆ, ءتيىمدى تابيعي پايدالانۋ باعىتىندا ازەربايجاننان بانۋ يبراگيموۆا, قىرعىزستاننان نۋرايدا زاينيشوۆا مەن وكسانا وموركۋلوۆا, الەۋمەتتىك سالادا قازاقستاننان ءسالىمجان ءسابيتوۆ, رەسەي فەدەراتسياسىنان فەدور ماسلوۆتىڭ جوبالارى ۇزدىك دەپ تانىلدى.
