مەملەكەت باسشىسىنىڭ رەسەيگە ساپارى اياقتالىسىمەن اقش-تىڭ «The Diplomat» باسىلىمى «رەسەي ساپارىندا ايشىقتالعان قازاقستاننىڭ «ماڭگىلىك» جانە پراگماتيكالىق قارىم-قاتىناسىنىڭ كورىنىسى» تاقىرىبىندا اۋقىمدى ماقالا جاريالادى. اۆتور البەرت وتكەر الدىمەن قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ اقۇيدە دونالد ترامپپەن كەزدەسكەننەن كەيىن ءبىر اپتادان از ۋاقىت وتكەن سوڭ رەسەيگە بارعانىن اتاپ وتەدى.
«بۇل ساپار ق.توقاەۆتىڭ ۆاشينگتونداعى جوعارى مارتەبەلى كەزدەسۋلەرىنەن بىرنەشە كۇن وتكەن سوڭ بولدى. وندا بىرنەشە كوممەرتسيالىق, اسىرەسە سيرەك كەزدەسەتىن پايدالى قازبالارعا قاتىستى كەلىسىمدەرگە قول قويىلدى. بارلىعى 13 قوسىمشا ۇكىمەتارالىق جانە ۆەدومستۆوارالىق كەلىسىم جاسالدى. ونىڭ ىشىندە ەكى ۇكىمەت عارىشتى يگەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتىپ, يادرولىق جانە رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويدى. رەسەيدىڭ «روساتومى» وسى جىلدىڭ باسىندا قازاقستاندا كەيىنگى الپىس جىلدان اسا ۋاقىتتاعى ءبىرىنشى اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالاتىن مەكەمە دەپ تاڭدالعان ەدى», دەلىنگەن ماقالادا. سونداي-اق وتكەر رەسەي قازاقستاننىڭ ەڭ جاقىن سەرىكتەسى بولىپ قالا بەرەتىنىن كورسەتەدى. بۇعان قوسا قىتاي, كەيىنگى كەزدەرى اقش-پەن دە بايلانىس نىعايا تۇسكەنىن ايتىپ, وسى تۇرعىدا «رەسەي قازاقستاننىڭ الداعى ۋاقىتتا باستى سەرىكتەسى بولىپ قالا بەرە مە؟» دەگەن سۇراق قويىپ وتەدى.
«The Kyiv Independent» باسىلىمى ەلىمىزدىڭ رەسەيمەن قاتار قىتاي, باتىس ەلدەرىمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋعا ۇمتىلىپ جاتقانىنا توقتالىپ, ۋكرايناداعى قاقتىعىسقا ەلىمىزدىڭ بەيتاراپ ۇستانىمىن تىلگە تيەك ەتىپ, فينليانديا پرەزيدەنتى الەكساندر ستۋببتىڭ: «قازاقستان مەن ورتالىق ازيانىڭ باسقا دا ەلدەرى ۆاشينگتون مەن ماسكەۋ اراسىنداعى ۋكراينا بويىنشا بىتىمگەرشىلىك ارەكەتتەرىندە دەلدال ءرولىن اتقارا الادى», دەگەن پىكىرىن كەلتىرگەن.
جالپى, اقش, باتىس باسىلىمدارىنىڭ كەيبىرى مەملەكەت باسشىسىنىڭ رەسەيگە ساپارى امەريكا ساپارىنان سوڭ بىردەن بولعانىن ايتىپ وتەدى. ءيا, پرەزيدەنت رەسەيگە جاساعان ساپارىنان بىرنەشە كۇن بۇرىن, 6 قاراشادا ورتالىق ازيانىڭ تاعى ءتورت ەلىنىڭ – قىرعىزستان, تاجىكستان, تۇرىكمەنستان, وزبەكستان باسشىلارىمەن بىرگە ۆاشينگتونعا باردى. وندا ولار اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپپەن «س5+1» فورماتىندا كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. سول كەزدەسۋدە ق.توقاەۆتى د.ترامپ اقۇيدە قابىلدادى. بۇل رەتتە ەلىمىز ءيزرايلدىڭ تاياۋ شىعىستاعى اراب ەلدەرىمەن قارىم-قاتىناسىن رەتتەۋگە ارنالعان يبراھيم كەلىسىمىنە قوسىلدى. رەسەيدىڭ «ربك» اقپارات پورتالىنا بەرگەن سۇحباتىندا رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ شىعىستانۋ ينستيتۋتى ورتالىق ازيا مەن كاۆكازدىڭ قازىرگى ەلدەرى زەرتحاناسىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى داريا ساپرىنسكايا قازاقستاننىڭ اقش-پەن بايلانىسى ونىڭ رەسەيمەن ديالوگىنەن تۇبەگەيلى ەرەكشەلەنەتىنىن ايتادى.
«قازاقستاننىڭ ءتۇرلى حالىقارالىق فورماتتارعا قاتىسۋى ەلدىڭ كوپۆەكتورلى ساياساتىن كورسەتەدى. رەسەي بۇعان زاڭدى ۇدەرىس دەپ قارايدى, وعان ەشقانداي قارسىلىق تانىتپايدى. كەرىسىنشە, ماسكەۋ مۇنى استانانىڭ ءوز ەگەمەندىگىن نىعايتۋعا, نەگىزگى ارىپتەستەرىنىڭ مۇددەلەرىن تەڭەستىرۋگە ۇمتىلىسى رەتىندە قابىلدايدى», دەيدى ساراپشى.
سونداي-اق رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ قىتاي جانە قازىرگى ازيا ينستيتۋتى ورتالىق ازيانى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى دميتري نوۆيكوۆ ۆاشينگتونداعى كەزدەسۋدى استانانىڭ كوپۆەكتورلى كوزقاراسى تۇرعىسىنان قاراستىرۋ كەرەك دەگەن پىكىردە.
«كەيبىر ساراپشىلار قازاقستان كوشباسشىسى اقش-تاعى سامميتتەن كەيىن بىردەن رەسەيلىك ارىپتەسىمەن كەزدەسىپ جاتىر دەگەن پىكىرلەرىن ءبىلدىرىپ جاتىر. بۇل كەزدەيسوقتىق, ارينە. ماسكەۋ استانانىڭ ءتۇرلى سەرىكتەستەرىمەن قارىم-قاتىناسىن دامىتۋعا ەشقاشان كەدەرگى كەلتىرگەن ەمەس. قازاقستان – ەگەمەن ەل», دەپ پىكىرىن ءبىلدىردى ساراپشى.
سونىمەن قاتار «Deutsche Welle» – DW (نەمىس تولقىنى) مەملەكەتتىك تەلەراديو كەشەنىنىڭ اقپاراتتىق سايتى پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ رەسەيگە مەملەكەتتىك ساپارى وتكەن جىلدىڭ قاراشاسىندا ۆ.پۋتين استاناعا ءدال وسىنداي ساپارمەن كەلگەن كەزدە جاريالانعانىن ايتادى.
«سول كەزدىڭ وزىندە بۇل قازاقستان–رەسەي قارىم-قاتىناسى تاريحىنداعى ەڭ جوعارى ديپلوماتيالىق مارتەبەگە يە العاشقى ساپار بولاتىنى باسا ايتىلىپ, ەكى ەل اراسىنداعى ەرەكشە دوستىق بايلانىس اتالىپ ءوتتى. قازاقستان پرەزيدەنتى ق.توقاەۆ رەسەيدە تەڭ دارەجەدە ديالوگ جۇرگىزەتىن سەرىكتەس رەتىندە ارەكەت ەتتى», دەپ اتاپ وتىلگەن.
«DW» سونداي-اق پرەزيدەنتتىڭ مەملەكەتتىك ساپارىن ءجىتى باقىلاعان ساياساتتانۋشى ۆيتالي كولتوچنيكتىڭ: «ق.توقاەۆ استانانىڭ كوپۆەكتورلى ءتاسىلى تاۋەلسىزدىك ستراتەگياسىنا اينالعانىن كورسەتتى. ءاربىر ۆەكتور ءبىرىن-ءبىرى كۇشەيتەتىن ستراتەگيالىق تەپە-تەڭدىك جۇيەسىن قۇرىپ وتىر. مىسالى, ماسكەۋدە ۆ.پۋتينمەن كەزدەسۋىندە ق.توقاەۆ «پراگماتيكالىق سەرىكتەستىك» تەرمينولوگياسىن قولدانىپ, رەسەيمەن وداقتاستىق ءۇشىنشى ەلدەرگە قارسى ساياسي قادام رەتىندە قابىلدانباۋ كەرەكتىگىن باسا ايتتى», دەگەن پىكىرىن كەلتىرەدى.
قىتايدىڭ «Xinhua», تۇرىكتىڭ «Anadolu» اقپارات اگەنتتىكتەرى قازاقستان مەن رەسەي قارىم-قاتىناسىن جان-جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك جانە وداقتاستىق دەڭگەيىنە جەتكىزۋ جونىندەگى دەكلاراتسياعا قول قويعاندارىن جازدى.
«ۆ.ءپۋتيننىڭ ايتۋىنشا, قول قويىلعان دەكلاراتسيا كرەملدە وتكەن رەسەي–قازاقستان كەلىسسوزدەرىنىڭ ماڭىزدى بولىگى بولدى. ال ءوز كەزەگىندە ق.توقاەۆ بۇل دەكلاراتسيانىڭ تاريحي ماڭىزى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «قۇجاتتىڭ ءوزارا سەنىمنىڭ مىزعىماستىعىن جانە ءبىزدىڭ حالىقتارىمىز اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەڭ كەلەشەگىن كورسەتەتىن تاريحي ماڭىزى بار», دەدى ول. كرەمل سايتىندا جاريالانعان دەكلاراتسيا ماتىنىنە سايكەس رەسەي مەن قازاقستان وزدەرىنىڭ وداقتاستىق قارىم-قاتىناستارى اياسىندا ساياسات پەن قاۋىپسىزدىك, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق پەن ينتەگراتسيا, عىلىمدى قاجەت ەتەتىن وزىق وندىرىستەر, گۋمانيتارلىق قارىم-قاتىناستار سياقتى سالالاردا جان-جاقتى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك ورناتۋدى كوزدەيدى», دەپ جازدى «Xinhua» اقپارات اگەنتتىگى.
مۇنداي دەكلاراتسيانى رەسەي بۇعان دەيىن قىتايمەن جاساسقان. ەندى ورتالىق ازياداعى وكىلى قازاقستانمەن كەلىسىمگە كەلىپ وتىر.
ال «Reuters» اگەنتتىگى ەكى ەلدىڭ مۇناي سالاسىنداعى ارىپتەستىگىن باسا جازدى. وندا مۇناي, مۇناي ونىمدەرىن, كومىر, ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ, تاسىمالداۋ مەن جەتكىزۋ سالاسىنداعى ارىپتەستىكتى نىعايتۋعا كەلىسكەنىن اتاپ وتەدى. سونداي-اق گاز سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ كەلەشەگى, اتاپ ايتقاندا, ەلىمىزدىڭ رەسەيمەن شەكتەسەتىن ايماقتارىن گازبەن قامتاماسىز ەتۋ, ءۇشىنشى ەلدەرگە ترانزيتتىك تاسىمالداۋدى جەتكىزۋ تەتىكتەرىنىڭ تالقىلانعانىن جازادى.
