سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»
– بيىل ءبىز ەستون جازبا ءتىلىنىڭ 500 جىلدىعىن اتاپ وتۋدەمىز. وسى ماڭىزدى مەرەيتوي بارىسىندا 2025 جىلدى «ەستون كىتابى جىلى» دەپ جاريالادىق. جىل بويى ءارتۇرلى باستاما ارقىلى كىتاپ وقۋدىڭ ماڭىزىن ەرەكشەلەپ كورسەتتىك. بۇگىن ءبىز وسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسىندا «ەستون كىتابى – 500» كورمەسىن جانە شاعىن, بىراق ءمانى زور ەستون ادەبيەتىنىڭ بۇرىشىن اشىپ وتىرعانىمىزعا قۋانىشتىمىز. قازاقستاندى ەستون ادەبيەتىمەن تانىستىرۋعا, سونداي-اق كىتاپتىڭ ادامداردى بايلانىستىرىپ, حالىقتاردى تابىستىراتىن قۋاتىن اتاپ وتۋگە ءتيىستىمىن. قازاقستان دا, ەستونيا دا ءوز ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن باي اۋىز ادەبيەتىنەن الاتىنى – كوڭىل اۋدارتاتىن ورتاق قاسيەت. ايتىس سەكىلدى ءداستۇرلى حالىق اندەرى ادەبيەت پەن جازبا ءتىلدىڭ دامۋىنا بەرىك نەگىز بولدى. ءبىر كەزدە باسپا ءىسىنىڭ پايدا بولۋى الەمدى تۇبەگەيلى وزگەرتكەن ەدى, بۇگىندە جاساندى ينتەللەكت تە سونداي اۋقىمدى وزگەرىستەر اكەلىپ جاتىر. الايدا دامۋ جولىندا وتكەننىڭ قۇندىلىقتارىن ساقتاۋ دا ماڭىزدى. بۇگىن ءبىز قازاق تىلىنە اۋدارىلعان ەكى ەستون كىتابىن دا الىپ كەلدىك. وسى ۇلكەن كىتاپحانادان ولاردى تاۋىپ, قىزىعۋشىلىقپەن وقيسىزدار دەپ ۇمىتتەنەمىن. ەستونيانىڭ جاڭا كىتاپ بۇرىشى دوستىق پەن قىزىقتى وقيعالارعا تولى بولسىن دەپ تىلەيمىن.
ەكى ەلدىڭ بايلانىسى كىتاپ پەن ادەبيەت ارقاسىندا ودان ءارى نىعايا بەرسىن, – دەدى ەستونيا پرەزيدەنتى.
بۇدان سوڭ ءسوز العان مادەنيەت جانە اقپارات ءمينيسترى ايدا بالاەۆا ەكى ەلدىڭ مادەني بايلانىسىنىڭ نىعايىپ كەلە جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى.
– بۇگىن ءبىز قازاقستان مەن ەستونيا اراسىنداعى تەرەڭ رامىزدىك مانگە يە ماڭىزدى وقيعانىڭ كۋاسى بولىپ وتىرمىز. بارشاڭىزدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحاناسىندا ەستون ادەبيەتى بۇرىشىنىڭ اشىلۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. بۇل – ءسوزدىڭ, رۋحانياتتىڭ كۇشى ارقىلى ەلدەر مەن حالىقتاردى جاقىنداستىراتىن ۇزاق مەرزىمدى ءارى ماڭىزدى باستامانىڭ ءبىر بولىگى. وزدەرىڭىز تابالدىرىعىن اتتاپ وتىرعان ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانادا ەستون ادەبيەتى مەن ەستون قالامگەرلەرى تۋرالى 100-دەن استام قۇندى باسىلىم ساقتالعان. ولاردىڭ قاتارىندا ەستون ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرى – يۋحان سمۋل, پاۋل كۋسبەرگ, ياان كروسس سىندى قالامگەرلەردىڭ شىعارمالارى دا بار.
ءبىز بۇگىن ەستونيانىڭ باي ادەبي داستۇرىمەن جاقىنىراق تانىسۋ مۇمكىندىگى تۋىپ وتىرعانىنا قۋانىشتىمىز. بۇل ءداستۇردىڭ باستاۋىندا ۇلتتىق ەپوس «كالەۆيپوەگتىڭ» اۆتورى, ەستون جازبا مادەنيەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى – فريدريح رەيحولد كرەيتسۆالد تۇر. شىعارما ەستون حالقىنىڭ ويانۋى مەن مادەني قايتا جاڭعىرۋىنىڭ رامىزىنە اينالدى. ءوز كەزەگىندە قازاق ادەبيەتىنىڭ ءىنجۋ-مارجاندارى دا ەستون تىلىنە اۋدارىلىپ, ەستون وقىرماندارىنا جول تارتتى. اتاپ ايتقاندا, اباي قۇنانباي ۇلى, ىبىراي التىنسارين, ماعجان جۇماباەۆتىڭ شىعارمالارىمەن قاتار, مۇحتار اۋەزوۆ, عابيدەن مۇستافين, ولجاس سۇلەيمەنوۆ, مۇقاعالي ماقاتاەۆ جانە باسقا دا قازاق قالامگەرلەرىنىڭ تۋىندىلارى ەستون تىلىنە تارجىمەلەنىپ, قوس حالىقتىڭ رۋحاني جاقىنداسۋىنا دانەكەر بولدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگى اتىنان رەسمي ساپارمەن قازاق ەلىنە ات باسىن تىرەگەن, وسىنداي كەلەلى جوبانىڭ ىسكە اسۋىنا قولداۋ بىلدىرگەن ەستونيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى, جوعارى مارتەبەلى الار كاريس مىرزاعا, سونداي-اق كىتاپ ارقىلى مادەني بىرلىكتى ناسيحاتتاپ جۇرگەن بارشا ارىپتەستەرگە شىنايى العىسىمدى بىلدىرەمىن, – دەدى مينيستر.
قوس تاراپتىڭ لەبىزىنەن سوڭ ارنايى لەنتا قيىلىپ, ەستون كىتابىنىڭ 500 جىلدىعىنا ارنالعان كورمە مەن ەستون ادەبيەتى بۇرىشىنىڭ اشىلۋى ءوتتى. قوناقتار كورمەدەن جاڭا كىتاپتار مەن مادەني قازىنانى تاماشالادى. سونىمەن قاتار ەستونيادان ارنايى كەلگەن قوناقتار بولاشاقتا قوس ەلدىڭ رۋحاني دوستىعى بۇدان دا بيىككە ورلەيتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
