كۇتەمىن ءالى ءبىر حابار

مىنە, الەمنىڭ ادال كوڭىلدى ادامزاتى ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىق مەرەكەسىن اتاپ وتكەلى وتىر. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ادام با­لاسىن تاريحتا تەڭدەسى جوق شى­عىنعا ۇشىراتتى. ول ميلليون­داردىڭ تاعدىرىنا داق ءتۇسىرىپ, جۇرەكتەرگە جازىلماس جارا سالدى. سول ميلليونداردىڭ ءبىرى – مەن. بۇل سوعىس مەنىڭ دە جۇرەگىمە مىنە, جەتپىس جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى جازىلماي كەلە جاتقان قاسىرەت تابىن سالىپ كەتتى. شاتتىعى شالقىعان شاڭىراقتىڭ ءشات-شالەكەيىن شىعارىپ, شىرقىن بۇزدى. دۇنيە ەسىگىن ەندى اشقان مەنىڭ اتا-انامدى جالماپ, تاعدىر تالكەگىنە سالدى. مەنىڭ اكەم تەمىرجان اس­قاي ۇلى 1942 جىلى قاڭتار ايىندا بۇرىنعى سەمەي وبلىسىنىڭ ابرالى اۋدانىنان سوعىسقا اتتانىپتى. اكەم مايدانعا اتتاناردا مەن جورگەكتەگى قىرقىنان دا شىقپاعان نارەستە ەكەنمىن. ۇلكەندەردىڭ ايتۋىنشا, اكەم مايدانعا شاقىرىلعان سەرىكتەرىمەن بىرگە ات جەگىلگەن شاناعا ءمىنىپ بارا جاتىپ, قۇنداقتاۋلى مەنى قۇشاقتاپ تۇرىپ, «قوش, ق ۇلىنىم, سەن بەسىكتە قالاسىڭ, قان مايدانعا قارسى تۋعان بالاسىڭ...» اتتى ۇزاق تولعاۋىن وقىعان ەكەن. كوز كورگەندەردىڭ ەستەلىگى بويىنشا, اكەم سوعىسقا دەيىن ابىرالى وڭىرىندە ۇستاز, كولحوز باستىعى, اۋىلدىق كەڭەستىڭ توراعاسى قىزمەتتەرىن اتقارىپتى. سوعىسقا دەگەلەڭدەگى تاتان اۋىلدىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولىپ جۇرگەن جەرىنەن اتتانىپتى. ول كىسى اقىن-انشىلىگىمەن بىرگە اعاشتان دومبىرا, ەر-تۇرمان قيىپ جاسايتىن ون ساۋساعىنان ونەر تامعان شەبەر ەكەن. وسىنداي سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى جىگىت سۇلتانى اتانعان قايران اكەم قان مايداندا حابارسىز كەتىپتى. «ءبارى جەڭىس ءۇشىن!» ۇرانىمەن مايدان دا مايدان, تىل دا مايدان اتانعان سول ءبىر سۇراپىل جىلدارى سەمەيگە كىرە تارتىپ جۇرگەن انام كۇلشىم قاماشقىزى قارلى بوراندا سۋىققا شالدىعىپ, 1946 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا سەمەي قالاسىندا كەنەتتەن قايتىس بولىپتى. ءسويتىپ, مەن جورگەكتە جاتىپ اكەدەن, بەس جاسىمدا انادان ايىرىلىپ, جالعىز اعام جاقىپجاننىڭ (اكەمنىڭ تۋعان ءىنىسى) باۋىرىندا قالعان ەكەنمىن. ابىرالىدان 1942 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا مايدانعا اتتانعان اكەم سول جىلدىڭ 26 قىركۇيەگىندە ماسكەۋ قالاسىنىڭ ماڭىنداعى ۆەليكيە لۋكي قالاسىن جاۋدان ازات ەتۋ جولىنداعى ۇرىستا, 93-ءشى اتقىشتار ديۆيزياسىنىڭ قۇرامىندا ەرلىكپەن شايقاسىپتى. سول ۇرىستا سول كۇنى حابارسىز كە­تىپتى (مۇراعات دەرەكتەرى بويىنشا.) مىنە, سودان بەرگى 70 جىلدان استام ۋاقىتتا, «حابارسىز كەتتى» دەگەن ەكى اۋىز سوزدەن باسقا ەشبىر دەرەك بىلە الماي سارعايۋمەن كەلەمىن. «حابارسىز كەتتى» دەگەن ءسوز مەنىڭ دە ۇزاق ۋاقىت بويى ميىما جەتپەي, ءتىرى كەتكەن ادام قالايشا حابار-وشارسىز بولماق, بەلگىسىز ءبىر جەردە جەرلەنگەن بولار دەپ, ىزدەۋ سالماعان مۇراعاتىم قالمادى. تىم بولماسا قازىرگى جەر-جەرلەردەگى ىزشىلدەر وتريادتارى ءبىر دەرەك تاۋىپ, مۇردەسى قالعان جەردى تابام با دەگەن ۇمىتپەن ءالى دە كۇدەرىمدى ۇزبەيمىن. ۇلى جەڭىستىڭ 70-ءشى ارايلى بەيبىت تاڭى دا اتتى. قازىر ابىرالى جەرىندە سوعىستا شەيىت بولعانداردىڭ ەسىمى جازىلعان تاقتا اشىلىپ, ءمارمار ەسكەرتكىش قويىلدى. وتىزىندا وپات بولعان قايران اكەمە دەگەن ساعىنىش سارقىلار ەمەس. جەتپىس جىل بويى حابارسىزبىن. قابىرىڭنىڭ باسىنا تۋعان جەردىڭ ءبىر ۋىس توپىراعىن تاستاي الماي, جىلدار كەرۋەنى جىلىستاپ بارادى. وزەكتى ورتەگەن وكىنىش وسى. جان اكە, جالعىزىڭ سەنى ەشقاشان جادىنان شىعارعان جوق! بيبىگۇل تەمىرجانقىزى, زەينەتكەر. الماتى.