قازاق پەن تاتار حالىقتارىنىڭ ءتىلى ورتاق, ءدىنى ورتاق, ءدىلى ورتاق, مادەنيەتى دە ورتاق ەكەنى بەلگىلى. قازان توڭكەرىسىنە دەيىن قازاقتىڭ كوپتەگەن تۇلعاسى قازان قالاسىنىڭ وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الدى. سولاردىڭ قاتارىندا احمەت ءبىرىمجان, مۇحامەدجان قاراباەۆ, يسا قاشقىنباەۆ, جانسۇلتان سەيدالين, ءۋاليحان تاناشەۆ, ابۋباكىر الدياروۆ, سادىق امانجولوۆ, ارىنعازى بوشتاەۆ سياقتى قايراتكەرلەر بار. قازان قالاسى الدىمەن قازاق قايراتكەرلەرىنىڭ ءىزى مەن قولدارىنىڭ تابى قالعان شاھار رەتىندە قادىرلى.
تاتارستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كىتاپحاناسىندا «قازاقستاننىڭ ادەبي اسپانى» اتتى كورمە اشىلدى. وسى كورمەدە ەنشىمىزگە قازاق ادەبيەتى الىپتارىنىڭ شىعارمالارىمەن قاتار وسى زامانعى قادامدارىن ءۇش تىلدە تانىستىرۋ قۇرمەتى بۇيىردى. قازاندىقتار كلاسسيكتەرىمىز اباي, ماعجان, مۇحتار اۋەزوۆ, عابيت مۇسىرەپوۆ, ءسابيت مۇقانوۆ شىعارمالارىمەن جاقسى تانىس ەكەندىكتەرىن اڭعارتتى. سونىڭ ىشىندە كىتاپحانامىزدىڭ اتىن العان ءسابيت مۇقانوۆتىڭ تاتار ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى عابدوللا توقايمەن دوستىعى تۋرالى اڭگىمە ەكى جاق وكىلدەرىنىڭ اۋزىنان كوپ ايتىلدى. سابەڭ عابدوللا توقايدى «شىعىس پوەزياسىنىڭ الىبى» دەپ جوعارى باعا بەرگەن. وسى جەردە ادەبيەتتىڭ مادەنيەتتەردى جاقىنداستىرۋدىڭ ەرەكشە كىلتى ەكەنىنە ابدەن كوزىمىز جەتتى.
ەلىمىزدەن اپارىپ, كورمەگە قويىلعان بارلىق باسىلىمداردى تاتارستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كىتاپحاناسىنا سىيعا تارتتىق. ۇلتتىق كىتاپحانا مەن س.مۇقانوۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق كىتاپحاناسىنىڭ اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدىق.
كورمەدەن سوڭ ۇلتتىق كىتاپحاناعا ساياحات جاسادىق. ول ەكى عيماراتتان تۇرادى ەكەن, ەجەلگىسى XVIII عاسىردا سالىنعان بۇرىنعى قوناق اۋلاسىندا ورنالاسقان, ەكىنشىسى – جاڭا كورپۋس. كىتاپحانا 1865 جىلى اشىلىپ, قازىر بارشا رەسەيدىڭ ءىرى مادەني ورتالىعىنا اينالىپ وتىر. كىتاپحانانىڭ قورىندا 3 ميلليوننان ارتىق دانا كىتاپ بار, سونىڭ ىشىندە سيرەك قولجازبالاردى, كونە فوليانتتار مەن بىرەگەي ارحيۆ ماتەريالدارىن قامتيدى. قورداعى كوللەكتسيالار – الەمنىڭ 50 تىلىندە. كىتاپحانا ىرگەسىنىڭ قالانۋى ءحىح عاسىردا ورىس اعارتۋشىسى ي.ۆتوروۆتىڭ 903 اتاۋلى 1 908 دانا كىتابىن قالالىق مۋنيتسيپاليتەتكە سىيلاۋىنان باستالعان. وسىنشا كىتاپتى قايدا سىيعىزارىن بىلمەگەن قالا باسشىلىعى كىتاپحانا تۇرعىزۋعا ءماجبۇر بولعان ەكەن.
كىتاپحانا قورى كىتاپتار عانا ەمەس, الەمنىڭ بارلىق ەلدەرىنەن جازىلىپ الىنعان گازەتتەر, جۋرنالدار, كارتالار جانە ت.ب. باسىلىم ونىمدەرىنە تولى. ي.ۆتوروۆتىڭ ۇلگىسىمەن تالاي ادام كىتاپ قورلارىن كىتاپحاناعا مۇراعا بەرگەن كورىنەدى. سوندىقتان مۇندا ۇرپاقتار جالعاستىعى دەگەن تۇسىنىك تە ءجيى ايتىلادى.
كىتاپحانا باسشىلىعى مەن ۇجىمى جىلى كوڭىلدەرىمەن اقجارقىن كۇيدە قارسى الدى. اسىرەسە كىتاپحانانىڭ باسشىسى ءمادينا فاتىحقىزىنىڭ جارقىن كوڭىلىنە ءتانتى بولدىق.
ەستە قالعان ەرەكشە وقيعالار دا از بولعان جوق. سونىڭ ىشىندە تاتار جازباسىنىڭ ەجەلگى رۋنيكالىق سيمۆولدارىنان كيريلليتساعا دەيىن 287 ءارىپتى پايدالانعانى ەستە قالدى. دەمەك تاتار ادەبيەتىمەن ەگىز دامىعان قازاق جازبالارىندا دا سونشالىق ءارىپ بولعانى عوي. كىتاپحانانىڭ جاڭا عيماراتىنداعى وسى زامانعى تەحنولوگيالار دا ۇمىتىلماس اسەر قالدىردى. ولار بۇرىنعى ءداستۇردى جالعاستىرا وتىرىپ, جاڭا يننوۆاتسيامەن جىمداسا ۇيلەسكەن.
مادەني كۇندەر اياسىندا قازان قالاسىنىڭ باسقا كىتاپحانالارىمەن دە تانىستىق. شاھاردا ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ 50 فيليالى بار ەكەن. سونىڭ ىشىندە №13 «ساندۋعاش» اتتى فيليال ءوزىنىڭ ادامعا, وقىرمانعا دەگەن قىزمەتىن ايرىقشا ءساندى, جوعارى مادەنيەتپەن كورسەتكەندىگىمەن ەستە قالدى.
بەيبىتگۇل ءابىلماجىنوۆا,
س.مۇقانوۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى كىتاپحاناسىنىڭ ديرەكتورى
پەتروپاۆل
