قازاقتىڭ «مەنىڭ اتىم قوجا», «تاقيالى پەرىشتە» سىندى كلاسسيكالىق فيلمدەرىن قايتالاپ كورە بەرۋدەن جالىقپايمىز عوي. فون دوننەرسماركتىڭ ءفيلمىن دە بىرنەشە مارتە تاماشالادىق. ءار جولى ءتۇرلى وي ءتۇيىپ, جاڭا قاتپارلار اشىلىپ, سىڭارجاق يدەولوگيا قۇرباندارىنىڭ تەرەڭدە تۇنىپ جاتقان شەرىن ۇققانداي بولدىق. فيلمدەگى كەيىپكەرلەردىڭ مۇڭى مەن جىرى بىزگە ەتەنە جاقىن سەكىلدى. كەڭەس وداعىنىڭ ىقپالىندا بولعان شىعىس گەرمانياداعى 1984 جىلدارداعى وقيعالارعا قاراپ وتىرىپ ءدال سول ۋاقىتتا قىزىلكوز وكىمەتتىڭ باقىلاۋىندا ۇرەيمەن عۇمىر كەشىپ ءجۇرىپ, قازاقتىڭ ءسوزىن سويلەگەن زيالىلارىمىزدىڭ حال-كۇيىن تۇيسىندىك.
ادامنىڭ ءار كەز ءوزىنىڭ باقىلاۋدا ەكەنىن ويلاپ, اينالاسىنا ۇرەيلەنە قاراپ, كولەڭكەسىنەن قورقىپ ءجۇرۋى شىنىندا قاسىرەت ەمەس پە؟ سول قاسىرەتتى شەككەندەردىڭ تاعدىرى كينو تىلىندە سويلەگەندە جەكە تۇلعانىڭ ىشكى ازاتتىعىن بۇعاۋدا ۇستاعىسى كەلەتىن بولشەۆيكتەر قۇرعان قوعامنىڭ ادامدىق بولمىسقا ءھام ار-وجدانعا جاساعان قياناتى تۇلا بويىڭدى شىمىرلاتپاي قويمايدى. ادامي ەركىندىكتى اڭساعان ينديۆيد پەن ساياسي جۇيە اراسىنداعى كوزگە كورىنبەيتىن كۇرەس قانشاما ادامنىڭ جانىن جاۋراتتى ەكەن دەسەڭىزشى؟ سونىڭ ءبارىن مايدان قىل سۋىرعانداي اڭگىمەلەيتىن تۋىندى رەجيسسەرىنىڭ شەبەرلىگىنە ەرىكسىز باس يدىك.
كوركەم ءفيلمنىڭ باستى كەيىپكەرى سوتسياليزم ىسىنە ادالدىق تانىتىپ كەلگەن كوممۋنيستىك جۇيەنىڭ قىراعى «شتازيى» (قۇپيا پوليتسيا قىزمەتكەرى) – مايور گەرد ۆيزلەر. كارتينا سول مايوردىڭ شاكىرتتەرگە «سەنىمسىز» ازاماتتاردى ۇيقىسىزدىقپەن ازاپتاۋ, تۇتقىنعا ءبىر سۇراقتى قايتالاپ قويا بەرۋ ارقىلى جۇيكەسىنە سوققى جاساۋ امالدارىن ۇيرەتۋدەن باستالادى. نوقتاعا باسى سىيمايتىن سانالى ازاماتتاردى جازىقسىز جاپا شەكتىرىپ, جاساماعان قىلمىسىن مويىنداتۋ, جەر اۋدارىپ, اباقتىعا توعىتۋ كەڭەستىك كەزەڭنىڭ «سالتى» بولعانى بەلگىلى. فيلم وسى ءبىر «سالتتى» ءارى قاراي جالعايتىنداي كورىنگەن. بىراق ءبىز قاتەلەسىپپىز...
ءوز ماماندىعىنىڭ مايىن ىشكەن مايور گەرد ۆيزلەر دراماتۋرگ گەورگ درەيمان مەن حريستa-ماريا سيلاند اتتى ءارتىستىڭ ۇيىنە ارنايى تىڭشى اپپاراتىن ورناتىپ, ولاردىڭ كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرشىلىگىن باقىلاۋعا مىندەتتەلەدى. دراماتۋرگ گەورگ درەيمان – شىعىس گەرمانياداعى ءسۋيتسيدتىڭ كوبەيۋى تۋرالى ماقالالار جازىپ, ونى بۇركەنشىك اتپەن باتىس باسپاسوزىندە جاريالاۋعا كۇش سالىپ جۇرگەن كۇرەسكەر تۇلعا. گەرد ۆيزلەر دراماتۋرگ پەن ءارتىستىڭ ءار كۇنگى اڭگىمەلەرىن جازىپ, ءتيىستى مەكەمەلەرگە ەسەپ جولداپ وتىرادى. وسىلاي كەيىپكەر وزگەنىڭ ومىرىنە تىڭشىلىق جاساي وتىرىپ, ءوزىنىڭ دە سول عۇمىرمەن بىتەقايناسىپ كەتكەنىن اڭعارماي قالادى. ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ, باقىلاۋىنداعى ادامداردىڭ ءومىرى مەن ونەرىنە ەلىتىپ, ولاردىڭ كوزقاراسىنىڭ دۇرىستىعىن مويىندايدى. سويتەدى دە, جالا جابارلىق دەرەك جيناۋدىڭ ورنىنا دراماتۋرگ پەن ءارتىستىڭ «قىلمىسىن» جاسىرۋعا كىرىسەدى. بەرليندەگى باتىسشىل كوزقاراستاعى زيالىلاردىڭ بارلىعىنىڭ باسىنا ۇيىرىلگەن قارا بۇلت مايور باقىلاۋىنداعى ازاماتتاردى اينالىپ وتەدى. شتازيدىڭ وسى ءبىر ادامدىق ارەكەتى دراماتۋرگتى بىرنەشە قاتەردەن ساقتايدى.
فيلمدەگى كەيىپكەرلەردىڭ تاعدىرى جەكە باستىڭ دراماسى ەمەس. اۆتور كەرىسىنشە, سول كەزدەگى قوعامنىڭ مورالدىق پورترەتىن, ياعني ادامنىڭ رۋحاني ەۆوليۋتسياسى مەن ىشكى ەركىندىگىن دارىپتەيتىن گۋمانيستىك تۋىندى تۋعىزۋعا ۇمتىلعان. بەرلين قابىرعاسى قۇلاعان كەزدە بالا بولعان رەجيسسەر بىزگە جەكە تۇلعانىڭ ادامي بولمىسىن جويىپ, ەركىن ويلاۋ قابىلەتىن شەكتەيتىنىن توتاليتارلىق جۇيەنىڭ وزىندە ادامدىق قاسيەتتىڭ ۇشقىنىن سوندىرمەگەن تۇلعالاردىڭ بولعانىن, ولار قولىنداعى «كىشكەنە» عانا بيلىكتى پايدالانىپ, ادىلدىكتىڭ تۋىن جىقپاعانىن ايتقىسى كەلگەندەي كورىندى.
كەڭەستىك جۇيە ەركىن ويلى ازاماتتارعا ءتۇرلى قىسىم جاساپ, ولاردى رۋحاني مۇگەدەك جاساۋعا تىرىستى. ماسەلەن, ەميگراتسياعا كەتكەن سۋرەتشى شەمياكيننىڭ پاريج زووباعىندا كەڭەستىك تۋريستەردى كورگەنىن, ءبىر-بىرىنەن قالماي توپتاسىپ جۇرگەن ولاردى ۇستىنە كيگەن ناشار كيىمى مەن جان-جاعىنا ساقتانا قارايتىن ۇرەيلى جۇزدەرىنەن تانىعانىن ايتادى. «ماعان ولار جىندىحانانىڭ ەمدەلۋشىلەرى سەكىلدى كورىندى. مەن ول «اۋرۋحاناعا» قايتا ورالعىم كەلمەيدى», دەپ تۇيىندەيدى ويىن. سول ايتپاقشى, ءبىز ءسوز ەتكەن «باسقالاردىڭ ءومىرى» اتتى ءفيلمدى كورسەڭىز, ءسىزدىڭ دە سوتسياليستىك قوعامنان بەزەرىڭىزگە ءسوز بەرەمىن!
