كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
الەمدەگى تاڭداۋلى فۋتبول كلۋبتارىنىڭ اكادەمياسى قاناتتاندىرىپ تۇلەتكەن جاس تالانتتارىن ساۋدالاۋمەن دە وراسان ولجاعا كەنەلەدى. ال مەملەكەتتىڭ قاراجاتىنا ارقا سۇيەپ, قامقورلىعىمەن عانا تىرشىلىك ەتكەن كلۋبتار دامۋدىڭ كوشىنە ىلەسە المايدى. پرەزيدەنت ق.توقاەۆ بيىلعى جولداۋىندا ەل سپورتىن وركەندەتۋدىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنا توقتالىپ, فۋتبول كلۋبتارىن جەكەشەلەندىرۋدى مىندەتتەدى.
«مەن بۇعان دەيىن شەتەلدەن كەلگەن سپورتشىلارعا بيۋدجەتتەن قارجى ءبولۋدى شەكتەۋ تۋرالى تاپسىرما بەردىم. دەپۋتاتتار بۇل باستامانى قولداپ, ارنايى زاڭ قابىلدادى. بۇل – ءوز سپورتشىلارىمىزدى قولداۋعا ارنالعان ماڭىزدى قادام. بىراق مۇنىمەن شەكتەلىپ قالۋعا بولمايدى, العا قاراي ءجۇرۋىمىز كەرەك. فۋتبول كلۋبتارىن جەكەشەلەندىرۋگە قاتىستى جۇمىستى تەزدەتۋ كەرەك. قازىر ەلىمىزدىڭ ءتورت فۋتبول كلۋبىنا بەلگىلى كاسىپكەرلەرىمىز يە بولدى, ياعني كلۋبتار جەكەمەنشىككە ءوتىپ جاتىر. سول ءۇشىن ولارعا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. دەگەنمەن فۋتبولدى كوممەرتسيالاندىرۋ ءىسىن جالعاستىرا بەرۋ كەرەك. مۇنداي قادامسىز قازاقستاندا فۋتبول دامىمايتىنىن الەمدىك تاجىريبەدەن كورىپ وتىرمىز. قازىرگى زاماندا كاسىبي سپورتتى قوماقتى تابىس اكەلەتىن بيزنەس-يندۋستريا رەتىندە قاراستىرعان ءجون», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سالانى پايدانىڭ كوزىنە اينالدىرىپ, ءورىسىن ۇلعايتۋ باعىتىندا اتقارار جۇمىس شاشەتەكتەن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنان كەيىن وتاندىق فۋتبول كلۋبتارىن جەكەشەلەندىرىپ, كوممەرتسيالىق باعىتتا دامىتۋ قارقىندى جۇرگىزىلىپ جاتىر دەيدى ەلىمىزدىڭ فۋتبول فەدەراتسياسىنىڭ باس حاتشىسى داۆيد لوريا.
– بيىل جىل اياعىنا دەيىن ءتورت فۋتبول كلۋبى جەكەمەنشىككە وتەدى. اتاپ ايتقاندا, «شاحتەر» (قاراعاندى), «جەڭىس» (استانا), «قىزىلجار سك» (پەتروپاۆل) فۋتبول كلۋبتارى. بۇل جۇمىستاردى ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋعا تارتىلعان ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى 45 ملرد تەڭگە. سونداي-اق سەمەيدىڭ «ەلىماي» فۋتبول كلۋبى كوممەرتسيالىق ەمەس اكتسيونەرلىك قوعام بولىپ قايتا قۇرىلادى. يسپانيانىڭ «رەال مادريد», «بارسەلونا», گەرمانيانىڭ «بايەر 04» سياقتى تەگەۋرىندى كلۋبتاردىڭ ۇلگىسىن زەردەلەپ, وسىنداي شەشىم قابىلداندى. ەندى جاڭا باعىتتا «ەلىمايدىڭ» 100 ميلليون اكتسياسى شىعارىلىپ, كلۋبتىڭ باسقارۋ اشىقتىعى مەن قارجىلىق تۇراقتىلىعى ارتادى, – دەيدى فۋتبول فەدەراتسياسىنىڭ باس حاتشىسى.
باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى «استانا», «اتىراۋ», «ورداباسى», «تۇران», «كاسپي» فۋتبول كلۋبتارى دا جەكەشەلەندىرۋگە ۇسىنىلعان ۇيىمداردىڭ تىزىمىندە تۇرعانىن ءمالىم ەتتى.
بيىل قازان ايىندا قىزىلوردانىڭ «قايسار» فۋتبول كلۋبى جەكەنىڭ قۇزىرەتىنە ءوتتى. جەرگىلىكتى كاسىپكەر «TAU Group LTD» كومپانياسىنىڭ جەتەكشىسى يمانعالي قوزباقوۆ كلۋبتىڭ جاڭا قوجايىنى اتاندى. جاقىندا «Kaysar Arena» ستاديونى پايدالانۋعا بەرىلدى. قىزىلوردا اكىمدىگى ەندى فۋتبول اكادەمياسى سالىنادى دەپ, جەر تەلىمىن دە سىزىپ بەرگەن. 12 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ, فۋتبول اكادەمياسىنىڭ قۇرىلىسى جاندانادى.
قىزىلوردالىق كلۋبتىڭ ءىزىن الا پەتروپاۆلدىڭ «قىزىلجار» فۋتبول كلۋبى دا جەكەشەلەندى. جەكەنىڭ قولىنان قارجىلاندىرۋ تەتىگىن ىسكە قوسقان كلۋب سپورتتىق برەندتى نىعايتىپ, ينفراقۇرىلىمدى كۇشەيتىپ, اكتيۆتەرىن بەرۋ تۋرالى كەلىسىم جاساستى. تەرىسكەيدەگى كوماندانىڭ ينۆەستورى ەندى كاسىپكەر سەرگەي كان بولادى. فۋتبول كلۋبىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمدىگىمەن بىرلەسىپ قارجىلاندىرۋ تۋرالى ۋاعدالاستىق تا بار. فۋتبولشىلاردىڭ زاماناۋي كەشەندە شىڭدالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جاڭا سپورتتىق بازا سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. جوبا جۇزەگە اسسا, كلۋبتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى نىعايادى. پەتروپاۆل قالاسىنداعى «قاراساي» ستاديونى كلۋبتىڭ سەنىمگەرلىك باسقارۋىنا بەرىلەدى. قازىر ۋاكىلەتتى ورگاندارمەن كەلىسۋ راسىمدەرى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ستاديوندى كلۋبتىڭ باسقارۋىنا بەرۋ ينفراقۇرىلىمدى ءتيىمدى پايدالانۋعا, وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىن وتكىزۋگە قولايلى بولادى. سونىمەن قاتار وڭىردە فۋتبول سپورتىنان ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋدى كۇشەيتەدى.
«قىزىلجار» فۋتبول كلۋبىنىڭ باس مەنەدجەرى الىشەر اپسالاموۆ ەلىمىزدىڭ بىرقاتار فۋتبول كلۋبىندا, سونداي-اق «Sarajevo» (بوسنيا جانە گەرتسەگوۆينا), «Cardiff City» ( ۇلىبريتانيا, ۋەلس) كلۋبتارىندا ەڭبەك ەتىپ, تاجىريبە جيناعان مامان. ول دا فۋتبول كلۋبتارىنىڭ مەملەكەتكە ارقا سۇيەمەي, جەكەشەلەنىپ, تابىس تابۋعا ۇمتىلۋى زامان تالابى ەكەنىن العا تارتتى.
– «قىزىلجار» فۋتبولشىلارى وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىن تۇركيادا وتكىزەدى, ءبىر جارىم ايداي جاتتىعۋ جاسايدى. تۇركيا ساپارىندا كوماندانىڭ كەلەسى ماۋسىمعا قۇرامى ايقىندالادى. كلۋب مەنەدجمەنتى وتاندىق ءارى حالىقارالىق نارىقتى زەردەلەپ, فۋتبولشىلاردىڭ الەۋەتىن مۇقيات تالداپ, ىرىكتەۋ جۇرگىزەدى,– دەيدى ءا.اپسالاموۆ.
فۋتبول كلۋبتارىن جەكەشەلەندىرۋ باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, قارجىلىق تۇراقتىلىقتى نىعايتىپ, ءوڭىردىڭ سپورتتىق ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ينۆەستيتسيا تارتۋعا سەرپىن بەرەدى. تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنشە, ەلىمىزدە 25 760 سپورت نىسانى جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە 23 678-ءى – مەملەكەتتىك, 2 082-ءسى – جەكەمەنشىك. سپورت ينفراقۇرىلىمىمەن قامتۋ جىل سايىن ءوسىپ, 55,1%-عا جەتتى. دەنە شىنىقتىرۋ جانە سپورتتى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىنا سايكەس, بۇل كورسەتكىشتى 2029 جىلعا قاراي 65%-عا جەتكىزۋ كوزدەلگەن. بيىلعى توعىز ايدا 35 سپورت نىسانى پايدالانۋعا بەرىلدى, جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 67 نىساننىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, وبلىس ورتالىقتارىندا دەمەۋشىلەردىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن جاڭا فۋتبول ستاديوندارىنىڭ قۇرىلىسى مەن قايتا جاڭارتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قىزىلوردا قالاسىندا 11 مىڭ كورەرمەنگە ارنالعان ۋەفا تالاپتارىنا ساي زاماناۋي ستاديون پايدالانۋعا بەرىلدى. استانادا 3 600 ورىندىق ستاديوننىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. سونىمەن قاتار وڭىرلەردە تاعى 14 جاڭا ستاديونعا ارنالعان جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەنىپ جاتىر. مينيسترلىك بالالارعا ارنالعان فۋتبول الاڭدارىن سالۋ جوسپارىن بەكىتىپ, جەرگىلىكتى بيۋدجەت پەن ينۆەستيتسيا ەسەبىنەن 685 جوبانى قولعا الدى.
فۋتبول ويىنى ەلىمىزدە كەڭ قانات جايىپ, جىلدان جىلعا اياق دوپقا اۋەستىگى ارتقان جاستاردىڭ قاتارى قالىڭداپ كەلەدى. بۇعان سالانى دامىتۋعا قىرۋار قارجى ءبولىنۋى دە سەپتەسىپ وتىر. كەيىنگى التى جىلدىڭ ىشىندە سپورتتى وركەندەتۋ ىسىنە مەملەكەت قازىناسىنان 1,4 تريلليون تەڭگە جۇمسالعان. ستاتيستيكالىق دەرەككە سەنسەك, ورتا ازيا ەلدەرىن بىلاي قويعاندا, كانادا, نورۆەگيا, نيدەرلاند ەلدەرى ءدال بىزدەي سپورتقا قارجى بولمەيدى.
مەملەكەتكە ماسىل بولماي, مەنەدجمەنتتى مايەك ەتىپ پايداعا كەنەلىپ وتىرعان ازىرگە بىزدە ءبىر عانا كلۋب بار. ول – الماتىنىڭ «قايراتى». راس, جەتپىس جىلدىق جىلناماسى بار كلۋبتىڭ باسىنا باق بىردەن ورناي قويعان جوق. قايرات بورانباەۆ قامقورلىعىنا العانعا دەيىن «قايراتتى» الا قۇيىن قاقپاقىلداپ تالاي مارتە الاساپىرانعا سالدى. قارجىلىق قيىندىق تا تۋىندادى. ال بۇگىندە الماتىلىق كلۋبتى كۇللى ەۋروپا تۇستەپ تانيدى. ويتكەنى «قايرات» تۇڭعىش رەت ۋەفا چەمپيوندار ليگاسىنىڭ ىرىكتەۋ راۋندىنان ءوتىپ, جالپى كەزەڭدە باق سىناپ ءجۇر. ءدۇبىرلى دودادا وتكىزگەن ءتورت ماتچتان كەيىن ازىرگە ءبىر ۇپاي عانا ولجالادى. ەسەسىنە قارجىلاي العان سىياقىسى قوماقتى – 20,95 ميلليون ەۋرو. الدا ءالى دە ءتورت ماتچ بار. ەگەر جەڭىسكە جەتسە 2,1 ميلليون ەۋرو, تەڭ ويناسا 700 مىڭ ەۋرو سىياقىعا كەنەلەدى. ق.بورانباەۆ كلۋبتىڭ بيىلعى چەمپيوندار ليگاسىندا تاپقان قارجىسىنا الماتىدان تاعى ءبىر فۋتبول اكادەمياسىن سالۋدى مەجەلەپ وتىرعانىن ايتادى. «قايراتتىڭ» فۋتبول اكادەمياسىنىڭ تۇلەكتەرى ەل فۋتبولىنىڭ وركەندەۋىنە زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى. اكادەميا تۇلەگى, 17 جاسىنان-اق ۇلتتىق قۇرامانىڭ ويىنشىسى اتانعان داستان ساتباەۆ كەلەسى جىلدىڭ كۇزىنەن لوندوندىق «چەلسيدە» شىڭدالادى. «قايراتتىڭ» قاقپاشىسى تەمىرلان اناربەكوۆكە دە ەۋروپانىڭ ەڭسەلى كلۋبتارىنىڭ كوڭىلى اۋىپ وتىر. فۋتبول سكاۋتتارىنىڭ «قايرات» اكادەمياسىندا شىڭدالعان ويىنشىلارعا ساۋىن ايتىپ, سالەم جولدايتىن كۇن دە الىس ەمەس.
ەۋروپاداعى تاڭداۋلى كلۋبتار جىلدىق پايداسىن نەگىزىنەن تەلەۆيزيالىق كورسەتىلىمنەن, جانكۇيەرلەردىڭ ءار ماتچتى تاماشالاۋعا ساتىپ الاتىن بيلەتىنەن, دەمەۋشىلەردەن, ويىن كەزىندە ساتىلاتىن سۋسىندار مەن ءتۇرلى تاعامنان ايىرادى. وسىنداي جۇيەلى جولعا قويىلعان جوسپاردان تۇسكەن مول قارجى كوماندا ۇجىمىنىڭ شىعىنىن جاۋىپ, كلۋبتىڭ يەلىگىندەگى اكادەميانىڭ نىعايۋىنا دا جۇمسالادى. ءتىپتى ستاديوننىڭ كەم-كەتىگىن دە مەملەكەتكە الاقان جايماي وزدەرىنىڭ تابىسى ەسەبىنەن بۇتىندەيدى. كەيبىر كلۋبتار 36 مىڭ كورەرمەن ەركىن سياتىن ستاديون تارلىق ەتەدى دەپ, 62 مىڭ جانكۇيەر سىياتىن جاڭا سپورت كەشەنىن سالىپ («توتتەنحەم», لوندون) تولايىم تابىسقا كەنەلىپ وتىر. ءبىز وتىز جىلدا ءۇش ستاديون عانا سالدىق. فۋتبول كلۋبتارىن ەندى-ەندى جەكەشەلەپ, مەملەكەتكە ارقا سۇيەۋدەن ايىرۋدى قولعا الىپ جاتىرمىز. قانشا دەگەنمەن, فۋتبول كلۋبتارىن جەكەشەلەندىرۋ – سالانى ساپالى, ءتيىمدى, باسەكەگە قابىلەتتى ەتۋگە باستار بىردەن-ءبىر جول. بۇل وزگەرىس فۋتبولدى شىنايى بيزنەسپەن ۇشتاستىرىپ, تۇراقتى تابىس پەن ناتيجەنىڭ كەپىلى بولا الادى.
