سوڭعى جىلدارى قازاقستانداعى قۇرىلىس سالاسى قوعام مەن نارىق قاتىسۋشىلارى ءۇشىن وزەكتى ءارى كۇردەلى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى. تۇرعىندار ادال ەمەس مەردىگەرلەر مەن ساپاسىز قۇرىلىسقا شاعىمدانسا, قۇرىلىس كومپانيالارى مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ تىم قاتاڭدىعىن, بيۋروكراتيالىق شىعىنداردىڭ كوپتىگىن جانە قارجىلىق تۇراقسىزدىقتى العا تارتادى.
ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى ەرسايىن ناعاسپاەۆتىڭ ءماجىلىس وتىرىسىندا كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە سايكەس, بۇگىندە سالادا شامامەن 80 مىڭ ليتسەنزيا بەرىلگەن. ونىڭ ىشىندە 58,5 مىڭى — قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن ورىنداۋعا, 16,5 مىڭى — جوبالاۋ قىزمەتىنە ارنالعان.
«الايدا تالداۋ كورسەتكەندەي, كوپتەگەن كومپانيالار مەن ليتسەنزيالار تەك قاعاز جۇزىندە بار. كوپشىلىگىنىڭ وندىرىستىك بازاسى دا, تاجىريبەلى ينجەنەرلەرى دە جوق», دەدى مينيستر.
ستاتيستيكا دا بۇل جاعدايدى راستايدى. قۇرىلىس كەزىندە جول بەرىلەتىن بۇزۋشىلىقتار جىل سايىن ازايماي وتىر. بۇل تەك اكىمشىلىك ەمەس, سونىمەن بىرگە قىلمىستىق سيپاتتاعى زاڭبۇزۋشىلىقتارعا دا قاتىستى. قر باس پروكۋراتۋراسىنىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتىنىڭ (قسجاەك) دەرەكتەرى بويىنشا, بيىلعى قاڭتار–قىركۇيەك ارالىعىندا 82 قىلمىستىق ءىس تىركەلگەن — بۇل وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن (79 ءىس) كوپ. سونىمەن قاتار, توعىز ايدا ساپاسىز قۇرىلىسقا قاتىستى 4 ءىس جانە قۇرىلىس نورمالارى مەن تالاپتارىن بۇزۋ بويىنشا 2 ءىس قوزعالعان.
مەردىگەرلەر تاراپىنان كەتكەن ورەسكەل قاتەلىكتەرگە بىرنەشە مىسال كەلتىرۋگە بولادى. الماتى وبلىسىنىڭ قارقارا اۋىلىندا سالىنعان مەديتسينالىق پۋنكت پايدالانۋعا بەرىلگەن سوڭ اپاتتى دەپ تانىلدى. كەگەن اۋىلىنداعى بالاباقشا عيماراتى دا قازىر تەك 50%-عا جۇمىس ىستەيدى: جوبالاۋ مەن قۇرىلىس كەزىندە توپىراق قوزعالىسى ەسكەرىلمەي, قابىرعالاردا جارىقتار پايدا بولعان. بارلىق انىقتالعان فاكتىلەر قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جولدانعان.
قۇرىلىس سالاسىنداعى بۇزۋشىلىقتاردىڭ باسىم بولىگى اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىقتارعا جاتادى. سوندىقتان دا مۇنداي ىستەر قىلمىستىق ىستەرگە قاراعاندا الدەقايدا ءجيى تىركەلەدى. ۇزاق مەرزىمدى ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, سوڭعى بىرنەشە جىلدا اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىقتار سانى تۇراقتى تۇردە ءوسىپ كەلەدى. بۇل قۇبىلىس ءبىر جاعىنان باقىلاۋدىڭ كۇشەيۋىن, ەكىنشى جاعىنان — جوبالاۋ مەن قۇرىلىس ساپاسىنىڭ تومەندەۋىن كورسەتۋى مۇمكىن.
قسجاەك دەرەكتەرى بويىنشا, بيىلعى توعىز ايدا ساۋلەت, قۇرىلىس جانە قالا قۇرىلىسى قىزمەتى سالاسىندا 4,5 مىڭ اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىق تىركەلگەن. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا شامامەن 2%-عا كوپ.
بارلىق تىركەلگەن قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردىڭ تورتتەن ءبىرى — جوبالىق قۇجاتتاماسىز نەمەسە ساراپتامادان وتپەگەن قۇجاتتارمەن قۇرىلىس جۇرگىزۋ جاعدايلارى. توعىز ايدا مۇنداي 1,3 مىڭ ءىس انىقتالىپ, بۇل كورسەتكىش ءبىر جىلدا 6,2%-عا ارتقان.
كەلەسى ءجيى كەزدەسەتىن بۇزۋشىلىق — اۆتورلىق جانە تەحنيكالىق قاداعالاۋسىز قۇرىلىس جۇرگىزۋ. بيىلعى توعىز ايدا مۇنداي فاكتىلەردىڭ سانى 20%-عا ءوسىپ, 964-كە جەتتى.
بارلىق اكىمشىلىك قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردىڭ نەگىزگى بولىگى ۋاكىلەتتى ورگانمەن قارالادى, ال 5,1%-ى عانا سوتقا دەيىن جەتەدى. ەڭ كەڭ تارالعان جازا اكىمشىلىك ايىپپۇل. بيىلعى توعىز ايدا مەردىگەرلەرگە سالىنعان ايىپپۇلدار سانى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ارتقان, جالپى سانى 4,1 مىڭعا جۋىق. سيرەك بولسا دا, كەي جاعدايدا ەسكەرتۋ تۇرىندەگى جازا قولدانىلادى.
ايىپپۇلداردان بولەك, سوت نەمەسە ۋاكىلەتتى ورگان شەشىمىمەن مەردىگەرلەرگە قوسىمشا شارالار دا قولدانىلادى. مىسالى, قۇرىلىسقا رۇقساتتىڭ كۇشىن جويۋ, تىركەۋدەن شىعارۋ, جۇمىس ىستەۋگە تىيىم سالۋ, زاڭسىز سالىنعان عيماراتتاردى بۇزۋ. وتكەن جىلى مۇنداي جازالار 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا جيىرەك قولدانىلعان. مىسالى, 46 نىسان ماجبۇرلەپ بۇزىلعان, ال بيىلعى قاڭتار–قىركۇيەكتە 10 جاعداي تىركەلگەن.
قۇجاتسىز قۇرىلىس ەڭ ورەسكەل زاڭبۇزۋشىلىقتاردىڭ ءبىرى بولعانىمەن, مۇنداي فاكتىلەر ءار وڭىردە, ءتىپتى مەگاپوليستەردە دە ءجيى كەزدەسەدى. ماسەلەن, بيىل جازدا استانادا سوت شەشىمىمەن رۇقساتسىز سالىنعان Mardan تۇرعىن ءۇي كەشەنى بۇزىلدى.
جوعارىدا ايتىلعانداي, كوپ جاعدايدا مەردىگەرلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى قارجىلىق سيپاتتا بولادى. سوڭعى جىلدارى قۇرىلىس زاڭناماسىن بۇزعانى ءۇشىن سالىنعان ايىپپۇلداردىڭ جالپى كولەمى جۇزدەگەن ميلليون, كەيدە ميلليارد تەڭگەدەن اسادى. بيىلعى توعىز ايدىڭ وزىندە اكىمشىلىك ايىپپۇلداردىڭ جالپى سوماسى 1,6 ملرد تەڭگەدەن اسقان. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 11,4%-عا كوپ. ونىڭ 1,2 ملرد تەڭگەسى عانا وندىرىلگەن.
جاڭا زاڭنامالىق نورمالار كۇشىنە ەنگەننەن كەيىن قۇرىلىس سالاسىنداعى بۇزۋشىلىقتار سانىنىڭ ارتۋى ابدەن مۇمكىن. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جاڭا قۇرىلىس كودەكسى جوباسىندا قاداعالاۋ مەن باقىلاۋدى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان جاڭا تاسىلدەر قاراستىرىلعان.
