ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك نىعايا تۇسەدى

ارينە, مەملەكەتارالىق مامىراجاي قاتىناسقا ەڭ الدىمەن ەل باس­شى­لارى – قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ دوستىق پەن سىيلاستىق راۋىشىندەگى بارىس-كەلىسى سەبەپ. كوپ جىلدان بەرى جالعاسقان ءوزارا قۇرمەتتىڭ تۇعىرىن قۋاتتايتىن تاعى ءبىر شىنايى بەلگى – ورال قالاسىندا باستالعان قازاقستان مەن رەسەي­دىڭ ءححى وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى جانە پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ رەسەي فەدەراتسياسىنا مەملەكەتتىك ساپارى.

پرەزيدەنت جانىنداعى قسزي ەۋروپا­لىق جانە امەريكالىق زەرتتەۋلەر ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى مارات رامازانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىسقان بۇل ەكى ءىس-شارا ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى ماڭىزدى وقيعالار­دىڭ ءبىرى بولماق ءارى ول الەمدەگى گەوساياسي تۋربۋلەنتتىلىك جاعدايىن­داعى وداقتاستىق قارىم-قاتىناستىڭ ستراتەگيالىق سيپاتىن قۋاتتاپ, ەكىجاقتى بايلانىس دامۋىنىڭ بارىسىن ايقىن كورسەتەدى.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ 12 قا­را­شاعا جوسپارلانعان ماسكەۋگە مەملەكەتتىك ساپارى ەرەكشە پروتو­كولدىق ماڭىزعا يە: مۇنداي فور­ماتتاعى ءوزارا بايلانىس پرەزيدەنتتىك مەرزىم بارىسىندا ءبىر-اق رەت جۇزەگە اسىرىلادى جانە ءوزارا قۇرمەتتىڭ جوعارى دەڭگەيىن بىلدىرەدى. ساپاردىڭ ناقتى كۇنى مەن كۇن ءتارتىبىنىڭ 10 قازاندا دۋشانبەدە وتكەن تمد ءسامميتى اياسىنداعى كەزدەسۋ بارىسىندا جانە 14 قازانداعى مەملەكەت باسشىلارىنىڭ تەلەفون ارقىلى سويلەسۋى كەزىندە كەلىسىلگەنى ەكىجاق­تى ديپلوماتيالىق ۇيلەسىمدىلىكتىڭ ويلاستىرىلعان ءارى ساياسي تۇرعى­دان ءدال ايقىندالعانىن كورسەتەدى», دەيدى ول.

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە, قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ساياسي ديالوگ تۇراقتى تۇردە جوعارى سەنىم دەڭگەيىمەن ءارى ءوزارا سەرىكتەس ءىس-قيمىلدىڭ ساپاسىمەن ەرەكشەلەنە­دى. ساپار اياسىندا ەكى ەل اراسىن­داعى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق­تى, ينستيتۋتسيونالدىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى ودان ءارى تەرەڭدەتۋگە باعىتتالعان بىرقاتار قۇجاتقا قول قويىلماق. نەگىزگى نازار دەكلاراتيۆتى تۇجىرىمدارعا ەمەس, سەنىمدى ءىس جۇزىندە نىعايتۋ مەن ءوزارا ارەكەتتەسۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرىنە اۋدارىلادى. مۇنداي ءتاسىل تاراپتاردىڭ بىرىزدىلىك پەن وداقتاستىق باعىتتىڭ ۇزاقمەرزىمدى تۇراقتىلىعىنا ۇمتىلىسىن ايقىن كورسەتەدى.

«ساپار بارىسى دۋشانبەدە وتكەن تمد مەملەكەت باسشىلارى كەڭەسى­نىڭ وتىرىسىندا ايقىندالدى. سول جيىندا «تمد+» فورماتى ىسكە قوسى­لىپ, ۇيىمىنىڭ سىرتقى ارىپتەستەر­مەن ءوزارا ارەكەتتەسۋ مۇمكىندىك­تەرى كەڭەيدى. سونىمەن قاتار شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا تمد جانىنداعى باقىلاۋشى مارتەبە­سى بەرىلدى. بۇل قادامدار وڭىرلىك قۇرىلىمداردىڭ ينستيتۋتسيونالدىق بايلانىسىنىڭ كۇشەيىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. قازاقستان مەن رەسەيدىڭ قاۋىپسىزدىك, ەكونوميكا­لىق ينتەگراتسيا جانە كوپجاق­تى ىنتىماقتاستىق سالالارىنداعى ۇستانىمدارىن كەلىسۋگە قوسىمشا العىشارتتار جاسايدى», دەيدى م.رامازانوۆ.

ساراپشى پرەزيدەنتتىڭ مەملە­كەتتىك ساپارى مەن ورالداعى ىرگەلى فورۋم قازاقستان – رەسەي قاتى­­ناسى­نىڭ جاڭا دەڭگەيگە شىق­قانىن كورسەتە­تىنىن ايتىپ, ەلىمىز حالىقارالىق ينس­تيتۋتتاردى جاڭ­عىرتۋ مەن جاھاندىق باسقارۋدىڭ نەعۇرلىم تەڭگەرىمدى جۇيەسىن ىلگەرى­لەتۋگە باعىتتالعان جاۋاپتى ورتا دەرجاۆا رەتىندەگى ءوز ءرولىن تاعى دا دالەلدەپ وتىرعانىن جەتكىزدى.

ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى الەمدىك ەكونوميكانى زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ اعا ساراپشىسى ءاليا مۋسينانىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنتتىڭ رەسەيگە ساپارى – جاي عانا جۇمىس بارىسى ەمەس, بۇل ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىڭ بەلگىسى, ءارى ەكى ەلدىڭ ءبىر-ءبىرىن بارلىق دەڭگەيدە قولداۋى مەن تاجىريبەلىك ىنتىماقتاستىعىن بىلدىرەتىن ماڭىزدى وقيعا. ول بۇل مەملەكەتتىك ساپار بارىسىندا ەڭ الدىمەن ەكونوميكا سالاسىنا قاتىستى كەلىسسوزدەر بولاتىنىن جەتكىزدى.

«قازاقستان مەن رەسەي ساۋدا, بىرلەسكەن ونەركاسىپتىك جوبالار, ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىق پەن كولىك-لوگيستيكالىق باعىتتاردى بەلسەندى تۇردە دامىتىپ كەلەدى. ساپار بارىسىندا ەڭ الدىمەن ءوزارا ساۋدانى ارتاراپتاندىرۋعا, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە, جوعارى قوسىلعان قۇنى بار بىرلەسكەن وندىرىستەردى قۇرۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىلۋى ىقتيمال», دەيدى ول.

سونىمەن قاتار ينفراقۇرىلىم مەن كولىك سالاسىنا دا نازار اۋدارىل­ماق. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قازىردە ەۋرازيالىق ايماق تاۋار جەتكىزۋدىڭ جاڭا باعىتتارىن قالىپ­تاستىرۋدا ۇلكەن مانگە يە, وسى سالاداعى بىرلەسكەن جوبالار ەكى ەلدىڭ دە ەكونوميكالىق وسىمىنە جاڭا سەرپىن بەرمەك. بۇعان قوسا گۋمانيتارلىق, ءبىلىم بەرۋ باستامالارىنا, شەكارالىق ىنتىماقتاستىققا دەن قويىلادى دەپ كۇتىلىپ وتىر.

«قازاقستان مەن رەسەيگە وڭىر­لەردىڭ تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە حالىقتار اراسىنداعى بايلانىستاردى نىعايتۋ ەرەكشە ماڭىزدى. بۇل باعىتتار ازاماتتاردىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە جانە ەكى ەل اراسىنداعى سەرىكتەستىكتى قوعام دەڭگەيىندە قابىلداۋىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى. سونىمەن قاتار ايماقتىق جانە جاھاندىق جاعداي دا نازاردان تىس قالمايدى. قازاقستان مەن رەسەي ءوز ءىس-قيمىلدارىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق, تمد جانە ۇقشۇ اياسىندا ۇيلەستىرىپ, الەمدەگى ەكونوميكالىق جانە ساياسي وزگەرىستەردى مۇقيات قاداعالاپ وتىر», دەيدى ءا.مۋسينا.

ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ساپار بۇعان دەيىن قول جەتكىزىلگەن ناتيجەلەردى قورىتىندىلاۋ عانا ەمەس, سونداي-اق ەكىجاقتى بايلانىستاردىڭ جاڭا باعىتتارىن ايقىنداۋ ماقساتىندا دا جۇزەگە اسقالى وتىر. ءوزارا سەنىم مەن قۇرمەتكە نەگىزدەلگەن كەز كەلگەن ءىس ەكى ەلدىڭ باۋىرلاستىعىن ارتتىرىپ, حالىقتارىمىزدىڭ ءومىرى مەن تۇرمىسىنا جاعىمدى ىقپال الىپ كەلەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى.

ال «ايماقتىق ينتەگراتسيانى زەرتتەۋ ينستيتۋتى» قوعامدىق قورى­نىڭ جەتەكشىسى تايسيا مارمونتوۆا قازاقستان مەن رەسەي حالىقتارىنىڭ تاريحي بايلانىسى مەن جاعراپيالىق جاقىندىعىنا باسا نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەكىجاقتى  قارىم-قاتىناستى نىعايتۋ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىڭ ەڭ بيىك ديپلوماتيالىق دەڭگەيىندە تۇر. ويتكەنى ەكى ەلدىڭ اراسىندا الەمدەگى ەڭ ۇزىن قۇرلىق شەكاراسى بار. سول ارقىلى ءبىرتۇتاس كولىك ءارى تەمىرجولدارمەن, ەنەرگەتيكا, قۇبىر جەلىلەرىمەن تىعىز بايلانىسىپ جاتىرمىز.

«ساياسي كوزقاراس پەن ەكونوميكا­لىق بايلانىستاردى بىلاي قويعان­دا, حالىقتارىمىز اراسىندا تەرەڭ ادامي تۇسىنىستىك بار. ەكى حالىقتىڭ اراسىندا تۋىستىق بايلانىس تا كەڭىنەن تارالعان. ءبىز تاريحتا تالاي جەڭىستەرگە بىرگە جەتتىك. وسىلايشا, قازاقستان مەن رەسەيدىڭ دوستىعى ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى تۇراقتىلىق پەن دامۋدىڭ نەگىزى بولىپ وتىر. باتىس پەن شىعىستى جالعاستىرىپ تۇرعان جولداردىڭ باسىم بولىگى ەلدەرىمىزدىڭ اۋماعىنان وتەدى», دەيدى ول.

ساراپشى ەكى ەلدىڭ كەيىنگى جىلدارداعى تاۋار اينالىمىنا قاتىستى ناقتى دەرەكتەرگە دە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 27,8 ملرد دوللاردى قۇراعان. ال 2023 جىلى 28 ملرد بولعان.

ء«بىز ءوزارا تولەمدەردىڭ 90 پا­يىزىن ۇلتتىق ۆاليۋتالارىمىزبەن جۇرگىزەمىز. قازىر ەلىمىزدىڭ تەرري­تورياسىندا رەسەيدىڭ قاتىسى بار 23 مىڭنان اسا كاسىپورىن جۇ­مىس ىستەيدى. رەسەي ينۆەستيتسياسى­نىڭ كولەمى 10 ملرد دوللاردان استى. ونەركاسىپ, كولىك, ەنەرگەتيكا سالالارىن قامتيتىن بىرلەسكەن ءىرى جوبالارىمىز ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. مەملەكەتتەرىمىز ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ باستاۋىندا تۇرعانىن دا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. مۇنىڭ ءبارى ماسكەۋ مەن استانانىڭ جاھاندىق ساياسات ماسەلەلەرىندە ۇقساس ۇستانىمدا ەكەنىن كورسەتەدى», دەيدى ت.مارمونتوۆا.

سونىمەن قاتار ول قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىنا, ەلىمىزدىڭ الپىستان اسا جوعارى وقۋ ورنى رەسەي­لىك جوو-مەن قوسارلانعان ديپ­لوم باعدارلاماسى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىنىنە, جىل سايىن رەسەي ۋني­ۆەرسيتەتتەرىندە قازاقستان تالاپ­كەرلەرىنە 10 مىڭ ورىن بولى­نەتىنىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, رەسەيدە وقىپ جاتقان شەتەلدىك ستۋدەنتتەر سانى بويىنشا قازاقستان – ءبىرىنشى ورىندا.

كورشىگە دەگەن قۇرمەتتىڭ ءمانىن تەرەڭ بىلگەن قازاق حالقىنا اينا­لامىزداعى ءاربىر مەملەكەتپەن بەيبىت, تاتۋ قاتىناس ورناتۋ – اسا ماڭىزدى مىندەت. مۇنىڭ ىشىندە سولتۇستىك كورشىمىزبەن بايلانىستىڭ ورنى ايرىقشا. قازاقتىڭ مۇددەسىنە قايشى كەلمەگەن ءاربىر ەلمەن قۇشاق اشىپ تۋىس بولۋ, باۋىرلاستىق قاتىناس ورناتۋ – بەيبىتسۇيگىش حالقىمىزدىڭ باستى مۇراتى.