بۇل ويىمىزدى يتاليالىق فرانتسيسك ءاسسيزيدىڭ XIII عاسىردا جازعان ايگىلى «جاراتىلىستارعا ماداق» (Il Cantico delle Creature) جىرىنىڭ قازاق وقىرمانىمەن قاۋىشۋى قۋاتتاي تۇسەدى. جۋىردا اتالعان ەڭبەكتىڭ تانىستىرىلىمىنا قاتىستىق. جاۋھار تۋىندى – ادام مەن تابيعاتتىڭ جاراسىمىن جىرلاي وتىرىپ, جاراتىلىسقا قۇرمەتپەن قاراۋعا شاقىرادى, بەيبىتشىلىك پەن مەيىرىمگە ۇندەيدى. يتاليانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگى مەن الماتىداعى يتاليا مادەنيەت ينستيتۋتىنىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسقان جوبا ەكى ەل اراسىنداعى مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستىڭ جارقىن كورىنىسى بولۋمەن قاتار, ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدىڭ رۋحاني كەڭىستىگىن دە كەڭەيتە تۇسەدى دەيدى قالامگەرلەر.
باسىلىم جوباسىنىڭ يدەياسى مەن تۇجىرىمداماسىن ەدواردو كريزافۋلللي مەن روللان سەيسەنباەۆ ازىرلەگەن. ال پوەمانى قازاق تىلىنە – قورعانبەك امانجول, ورىس تىلىنە – ولگا سەداكوۆا اۋدارعان. الەم ادەبيەتىنىڭ جاۋھارلارىن اۋدارۋ ءىسى – رۋحاني كەمەلدىككە باستايتىن ماڭىزدى باعىت ەكەنىن ايتقان زيالى قاۋىم, بۇگىنگى كليماتتىق داعدارىس پەن ادامزاتتىڭ رۋحاني كۇيزەلىسى جاعدايىندا مۇنداي شىعارمالاردىڭ وزەكتىلىگى بۇرىنعىدان دا ارتا تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بولىنۋلەر مەن قاقتىعىستار كۇشەيگەن داۋىردە «جاراتىلىستارعا ماداق» جىرىنىڭ قازاق تىلىنە العاش اۋدارىلۋى – سۇلۋلىقتىڭ جارقىن نىشانى جانە تەرەڭ ماعىناداعى مادەني ديپلوماتيا ۇلگىسى. XIII عاسىردىڭ بۇل تۋىندىسى الەم ۇيلەسىمىن, بارلىق جاراتىلىستىڭ باۋىرلاستىعىن دارىپتەيدى. ەڭ باستىسى قازاق دالاسىنىڭ رۋحاني داستۇرلەرىمەن – كەڭ اسپانىمەن, ۇشى-قيىرسىز كەڭىستىگىمەن, كونە كوشپەلى دانالىعىمەن ۇندەس», دەيدى قازاقستانداعى يتاليانىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى انتونەللو دە ريۋ.
پوەما تابيعاتتى ماداقتاپ, ادام مەن جاراتىلىس اراسىنداعى ۇندەستىكتى دارىپتەيدى. «جارىق كۇنگە, ايعا, سۋعا, ءتىپتى ولىمگە دە العىس ايت», دەيدى اسسيزي. بۇل تۇرعىدا جازۋشى روللان سەيسەنباەۆ: «اقىن جان-دۇنيەسىندە شىعىستىڭ دا, باتىستىڭ دا تانىم-تۇسىنىكتەرى, رۋحاني مادەنيەتى ەركىن ءومىر سۇرەدى. ول ءۇشىن الەم ورتاق, ءۇي ورتاق, تانىم ورتاق, ءتان ورتاق. وسى ورتاق رۋحاني مادەنيەتتەر ونىڭ بويىنا ماڭگى قونىپ, ماڭگى ءومىر ءسۇردى. فرانتسيسك يتاليا ادەبيەتىنىڭ تۇڭعىش ۇلى اقىندارىنىڭ بىرەگەيى بولدى. ونىڭ قولتاڭباسى بۇكىل شىعىس, باتىس ادەبيەتتەرىنە بىردەي ىقپال جاسادى. فرانتسيسك تە, اباي دا سۇلۋلىققا, قۇدايعا ۇمتىلادى, سول ماڭگى تەبىرەنىسكە باس يەدى», دەپ پىكىر ءبىلدىردى.
ۋاقىت سىنىنان ءوتىپ, قانشا عاسىرلار سىرعىسا دا ءمان-ماڭىزىن جوعالتپاعان شىعارمانى قازاق تىلىنە اۋدارعان اقىن قورعانبەك امانجول, بۇل جىر بۇكىل تىرشىلىككە سۇيىسپەنشىلىكپەن قاراۋعا, تابيعاتتى قادىرلەۋگە, قاراپايىمدىلىق پەن راقىمدىلىققا ۇندەيتىن شىعارما ەكەنىن ايتادى.
«يتاليا اقىنى ءوز داۋىرىندە ىزگىلىك پەن يماندىلىقتىڭ تۇتقاسى بولعان ادام. مەن بۇل كىسىنىڭ تۇلعاسىن ءبىزدىڭ قوجا احمەت ياساۋي بابامىزعا ۇقساتتىم. جىردى اۋدارۋ بارىسىندا, تەبىرەنىسكە تۇسكەن ءساتىم دە از بولعان جوق. اقىن, جىردىڭ وزەگىندە ءبىر جاراتۋشىنىڭ ۇلىلىعىن ايگىلەپ, ماداعىن ولەڭمەن ورنەكتەيدى. بۇل ءسوز حاق مۇسىلماننىڭ اۋزىنان ايتىلسا دا, يمانعا ۇيىرىلگەن باسقانىڭ اۋزىمەن ايتىلسا دا سول ءسوز. ءاسسيزيدىڭ ورنىنا سول تۇستا ءومىر سۇرگەن قازاقتىڭ ءبىر اقىنىن قويساڭىز دا جىرداعى پايىمدى ءدال سولاي قابىلدايسىڭ. مەنىڭ تۇسىنىگىمدە, بۇل كىسىنىڭ جىرى بۇكىل ادامزاتتىق دۇنيە. اۋدارمامەن اينالىسۋ بارىسىندا يتاليانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىنە ريزا بولدىم. اڭگىمە بارىسىندا ولاردىڭ قازاق ەلىنە دەگەن ىقىلاسى ەرەكشە ەكەنىن اڭعاردىم. ءبىر سوزىندە ەلشى سەمەيگە اباي تۋعان توپىراققا بارۋدى جوسپارلاپ وتىرمىن دەسە, تاعى ءبىر سوزىندە قاراعاندىعا بارىپ «كارلاگتى» كورسەم دەگەن ويىن ورتاعا سالدى. بۇل ولاردىڭ قازاق تاريحىنا, مادەنيەتىنە اسا قۇرمەتپەن قارايتىنىن كورسەتەدى دەپ پايىمدادىم. جالپى العاندا وسىنداي رۋحاني جوبالاردىڭ بەل ورتاسىندا جۇرگەن قابىرعالى قالامگەر روللان سەيسەنباەۆ مىرزاعا العىسىم شەكسىز», دەيدى قورعانبەك امانجول.
ايگىلى جىردىڭ ءۇش تىلدەگى نۇسقاسى قاتار ۇسىنىلعان كىتاپ وتاندىق سۋرەتشى ساررا ەسەنبايدىڭ 27 تۇپنۇسقا يلليۋستراتسياسىمەن كوركەمدەلگەن. وندا يتاليا مەن قازاق دالاسىنىڭ سۇلۋ پەيزاجدارى قاتار ءورىلىپ, وقىرمانعا ايرىقشا اسەر سىيلايدى.
الماتى
