مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ: «ەڭبەك ادامى – ەل ادامى. ەڭبەك ادامى, ەڭ الدىمەن, تۋعان ەلىنىڭ جارقىن كەلەشەگى ءۇشىن ايانباي جۇمىس ىستەيتىن ادام. سوندىقتان قازىر ءبىز ەلىمىزدە جۇمىسشى ماماندارىن كەڭىنەن دارىپتەپ, ولارعا ەرەكشە قۇرمەت كورسەتىپ جاتىرمىز», دەپ ايرىقشا اتاۋى ەل يگىلىگى ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ادامداردىڭ قوعامداعى ءرولىن ايقىنداۋمەن قاتار, مەرەيىن ءوسىرىپ وتىر. سولاردىڭ ءبىرى – تۋعان ولكەسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا تىنىمسىز ۇلەس قوسۋدان ايانبايتىن اياۋلى جان ءلاززات بوتابەكوۆا. كاسىپكەر كومىر كەنىنىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەۋى, ونىڭ يگىلىگىن جەرگىلىكتى حالىق كورۋى ءۇشىن قالتقىسىز قىزمەت ەتىپ وتىر.
«بۇركىت» وتىن-ەنەرگەتيكالىق كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى ءلاززات بوتابەكوۆا 2000 جىلى ۇكىمەتپەن كەلىسىمشارتقا وتىرىپ, قاراۋسىز قالعان «ويقاراعاي» كەن ورنىن ءوز قاراجاتى مەن بانك نەسيەسى ارقىلى قايتا ىسكە قوستى. وعان دەيىن كاسىپورىندى شەتەل ازاماتى باسقارىپ, وندىرىستەن تۇسكەن تابىس ەلدەن سىرتقا شىعارىلىپ كەلگەن. كۇردەلى كەزەڭدە ول توزىعى جەتكەن تەحنيكاعا, ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا قاراماستان, حالىق ءۇشىن ماڭىزدى كومىر كوزىن ساقتاپ, ءوندىرىستى تۇراقتى جولعا قويعان ەدى. سودان بەرگى ەسەلى ەڭبەك پەن جۇدىرىقتاي جۇمىلا بىلگەن كۇش-جىگەردىڭ ناتيجەسىندە كاسىپورىن جۇمىسى جاندانىپ, تاۋلى ايماق تۇرعىندارىنىڭ وتىن مازداتىپ, قازانىن قايناتىپ كەلەدى.
– ول جىلدارى حالىقتىڭ جاعدايى وتە اۋىر ەدى. زەينەتاقى تولەمدەرى كەشىكتىرىلىپ بەرىلەتىن. مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى از, كومىردىڭ تونناسى نەبارى 550 تەڭگە بولاتىن. سونداي قيىن شاقتا ءوز كۇشىمىزگە سەنىپ, وسى ءىستى باستادىق. تاباندى ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىندە بۇگىندە مىڭداعان وتباسىنىڭ قىسقى وتىن قاجەتتىلىگىن وتەپ وتىرمىز, – دەيدى كاسىپورىن باسشىسى.
بۇگىندە «ويقاراعاي كومىرى» دەگەن برەندتىك اتاۋعا يە كەن ورنىنان وندىرىلەتىن ءونىم شەكارالى ايماق – رايىمبەك پەن كەگەن اۋداندارىنىڭ نەگىزگى وتىن كوزى سانالادى. گاز تارتىلماعان بۇل وڭىرلەردە كومىردىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى زور. كاسىپورىندا وسى كۇنى 33 ادام تۇراقتى جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ كوپشىلىگى جەرگىلىكتى اۋىل تۇرعىندارى. وندىرىستە قۋاتى جوعارى ەكگ ەكسكاۆاتورى قولدانىستا. كومىر قاباتى 15 مەتر تەرەڭدىكتە ورنالاسقاندىقتان, جۇمىس اشىق ادىسپەن جۇرگىزىلەدى.
ء«بىز دەمالىستا دا, مەرەكەدە دە تىنىم تاپپايمىز. كاسىپورىن جىل ون ەكى اي جۇمىس ىستەيدى. جازدا جەر قازامىز, قىستا دايىن ءونىمدى جەتكىزەمىز. تاڭعى تورتتە تۇرىپ, كەشكى جەتىگە دەيىن جۇمىس ىستەيمىز. قىستىڭ كوزى قىراۋدا كەن ورنىنان كومىر تاسىمالدايتىن كولىكتەردىڭ جول قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن سارىباستاۋ اۋىلىنا دەيىنگى 47 شاقىرىم جولدىڭ قارىن كۇرەپ, جۇرگىزۋشىلەردىڭ WhatsApp-تاعى چاتىنا كۇندەلىكتى جول جاعدايىنان حاباردار ەتىپ وتىرامىز. بۇل – ءبىزدىڭ جۇرت الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىمىز», دەگەن باسشى قىسى-جازى كەن ورنىنان تابىلىپ, ونداعى ەڭبەك ۇجىمىنىڭ تۇرمىستىق جاي-كۇيى مەن جۇمىس ىرعاعىن قاداعالاۋدى اينىماس ادەتكە اينالدىرعانىن اڭعارتتى.
– كومىر ءوندىرۋ – وڭاي شارۋا ەمەس. قيىندىعى كوپ سالا, سوعان قاراماستان ءوز ءىسىن جەتىك بىلەتىن ازاماتتار جۇمىس ىستەيمىز. باسشىمىز ءلاززات قايسارقىزىنىڭ قامقورلىعىن سەزىنىپ, قولداۋىنا يە بولىپ كەلەمىز. ول كىسى بارىنە جاناشىر, سونداي-اق تالاپشىل. ءوزىم نارىنقولدان كەلىپ, وسىنداعى تەحنيكالاردى تىزگىندەگەلى بەس جىلدان استى. سۇتتەي ۇيىعان ۇجىم مۇشەلەرى, تۇراقتى ەڭبەك ەتىپ, تابىس تاۋىپ, وتباسىمىزدى اسىراپ وتىرمىز. مىنە, قىس ماۋسىمى باستالىسىمەن جۇمىسىمىز دا قىزا تۇسەدى. تەحنيكالىق قاۋىپسىزدىك شارالارى قاتاڭ ساقتالادى, – دەيدى ماقتاۋلى مەحانيزاتور نۇرقانات احمەتوۆ.
«ويقاراعاي» كومىرىنىڭ ساپاسى ۇلتتىق ساراپتاۋ ينستيتۋتىندا تەكسەرىلىپ, ب3 ماركالى قوڭىر كومىر رەتىندە تىركەلگەن. ونىڭ قۇرامىندا كۇكىرت از, كۇل مولشەرى تومەن, قىزۋى جوعارى.
كومىر نەگىزىنەن رايىمبەك پەن كەگەن اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارىنا, مەكتەپتەر مەن الەۋمەتتىك نىساندارعا جەتكىزىلەدى. كومپانيا جىل سايىن الەۋمەتتىك وسال وتباسىلارعا كومىردى تەگىن تاراتادى. بيىل ەكى اۋدانعا 300 توننا كومىر قايتارىمسىز بەرىلگەن. بۇل يگى ءداستۇر 25 جىل بويى ءجىبىن ۇزبەي جالعاسىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار كومپانيا ەسەبىنەن 16 ستۋدەنت جوعارى وقۋ ورنىندا تەگىن ءبىلىم العان, ولاردىڭ كەيبىرى بۇگىندە كاسىپورىندا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.
– «Amanat» پارتياسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە حالىققا ادال قىزمەت ەتۋ – مەن ءۇشىن باستى قاعيدا. بۇل جەر مەنىڭ تاعدىرىمنىڭ ءبىر بولىگى, ومىردە كورگەن قيىندىعىم مەن جەتكەن جەتىستىگىم دە وسى كەننىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تىعىز بايلانىستى. «تاۋ بالاسى تاۋعا قاراپ وسەدى» دەگەندەي, تۋعان جەر توسىنە تابان تيسە قۋات الىپ, قاناتتانا تۇسەمىن, – دەيدى ىسكەر جان.
ەڭبەگى ەلگە ەلەۋلى ءلاززات بوتابەكوۆا وڭىردە ايەلدەردىڭ كاسىپكەرلىك باستامالارىن قولداپ, الەۋمەتتىك جوبالارعا اتسالىسۋدان ايانىپ قالماعان. ونىڭ ءومىر جولى ەڭبەك ادامىنىڭ بەدەلىن ارتتىرىپ قانا قويماي, جەلكىلدەي وسكەن جاستاردىڭ تۋعان ەل مەن جەرگە قىزمەت ەتۋدە ۇلگى-ونەگە بولارى حاق.
الماتى وبلىسى
