كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى شىمكەنت قالاسىندا ايەلدەر كاسىپكەرلىگى دامىپ كەلە جاتقانىن, وسىعان وراي قىز-كەلىنشەكتەر تاراپىنان پايدالى اقپاراتقا قاجەتتىلىك تۋىنداپ وتىرعانىن ايتتى.
– كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا قىز-كەلىنشەكتەر تاراپىنان سۇراقتار كوپ تۇسەدى. ولار كوبىنەسە بيزنەستى قارجىلاندىرۋ, ءتۇرلى قولداۋ شارالارى تۋرالى بىلگىسى كەلەدى. پالاتا ەڭ بىرىنشىدەن, كاسىپكەردىڭ قۇقىن قورعايتىن ۇيىم. سوندىقتان ءاربىر كاسىپكەر وسى ماسەلە توڭىرەگىندە پالاتاعا وتىنىشپەن كەلسە بولادى. بىزدەگى بىلىكتى زاڭگەرلەر بارلىق ەرەجەلەردى ءتۇسىندىرىپ, بيزنەس وكىلىنە قۇقىقتىق كومەك پەن كەڭەس بەرە الادى. سونىمەن قاتار بىزدەگى ماماندار بيزنەس جوبانىڭ تيىمدىلىگىن قاراپ, نارىقتىڭ سۇرانىسىنا قاراي ۇتىمدى كاسىپكەرلىك باعىتتاردى كورسەتىپ بەرەدى. ارينە كاسىپكەر بولۋ وڭاي ەمەس. اسىرەسە ايەلدەر قاۋىمىنا قيىندىعى كوپ. بۇل سالادا كوپتەگەن كەدەرگىلەر كەزدەسەدى. سونىڭ بارىنە شىداپ, توزە ءبىلۋدىڭ ءوزى دە ايەل ءۇشىن ۇلكەن ەرلىك. دەگەنمەن بۇگىندە بيزنەستە تابىستى كاسىپ باستاپ ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتىپ جاتقان نازىك جاندىلار دا كوپ ارامىزدا. سولاردىڭ ەڭبەگى مەن كۇش-قايراتى كوپكە ۇلگى بولسا دەپ تىلەيمىن. شىمكەنت قالاسىندا كاسىپكەرلىك سالاسى قارقىندى دامىپ كەلەدى. بۇعان ءبىرىنشى كەزەكتە ەلدە جۇرگىزىلگەن ەكونوميكالىق رەفورمالار سەبەپكەر. قازاقستاندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى اياقتاندىرۋ ءۇشىن كوپتەگەن يگى شارالار قولعا الىنىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە ءتۇرلى سالىقتىق جەڭىلدىكتەر مەن سۋبسيديالاردى اتاپ وتۋگە بولادى. ارزانداتىلعان نەسيە باعدارلاماسى دا كاسىپ باستاعان جاندارعا ۇلكەن كومەك بولىپ تۇر. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي شىمكەنتتە شاعىن, ورتا بيزنەس سانى ارتىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار ولاردىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمىندەگى ۇلەسى دە بىرتە-بىرتە كوبەيىپ جاتىر. ەكونوميكالىق تۇرعىدان بۇل وتە جاقسى ءۇردىس سانالادى. كاسىپكەرلىك سالاسىندا قىز-كەلىنشەكتەردىڭ دە ۇلەسى ەلەۋلى. ەندەشە, ايەلدەر قاۋىمى مەملەكەت ۇسىنعان مۇمكىندىكتەردى پايدالانىپ, كاسىپ اشۋعا ۇمتىلىپ جاتسا, قۇبا-قۇپ. ول ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە قارجىلىق, قۇقىقتىق ساۋاتتى جەتىلدىرۋ كەرەك. بۇل جاعىنان پالاتا جان-جاقتى كومەك بەرۋگە دايىن», دەدى س.ادامبەكوۆا.
جيىن بارىسىندا كاسىپكەر نارگيزا كەرىمباەۆا ءوزىنىڭ بيزنەستەگى تاجىريبەسىن ءبولىسىپ, جەتىستىككە جەتۋ جولى تۋرالى باياندادى.
– مەنىڭ بيزنەستەگى قادامىم وسىدان 20 جىل بۇرىن ۇيالى بايلانىس وپەراتورىنىڭ وكىلى رەتىندە باستالدى. سودان وسى سالادا ءجۇرىپ, تەلەفون ساتاتىن بۋتيكتەر اشتىم. ول كەزدە سمارتفوندار ەندى شىعىپ جاتقان كەز ەدى. بەس جىلدىڭ ىشىندە شىمكەنت پەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ اۋماعىندا 15 دۇكەنىمىز اشىلدى. ۋاقىت وتە كەلە ءبىز ەلىمىزدەگى ۇيالى بايلانىس وپەراتورلارىنىڭ ديستريبيۋتەرى رەتىندە جۇمىس ىستەي باستادىق. قازىر ءبىزدىڭ كومپانيانىڭ 20-دان استام دۇكەنى, ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىندا 8 ساۋدا ورتالىعىمىز بار. كاسىپكەرلىك سالاسىندا ساۋدانىڭ الار ورنى ەرەكشە. ءوندىرىس تاۋار شىعارسا, ونى ساتىپ پايدا ءتۇسىرۋ ءۇشىن ساۋدا كەرەك. تەحنولوگيا ويلاپ تابۋ, سونىڭ نەگىزىندە يننۆاتسيالىق ءونىم شىعارۋ ەكونوميكادا ماڭىزدى. سونىمەن قاتار ونى نارىقتا ساتا الۋدىڭ دا ءرولى زور. سول سەبەپتى ايەلدەرگە ساۋدا سالاسىنان بيزنەس باستاۋعا كەڭەس بەرەر ەدىم. بۇل ارادا «نە ساتۋ كەرەك؟» دەگەن ساۋال دا وزەكتى. ەگەر ساۋداعا شىعاراتىن زات نارىقتا سۇرانىسقا يە بولماسا, كاسىپكەر شىعىنعا ۇشىراۋى مۇمكىن. سول ءۇشىن بۇگىنگى نارىقتا ەڭ ءوتىمدى تاۋاردى تاڭداعان ءجون. ادام ساۋدادان بيزنەس باستاسا, كەلە-كەلە ءوندىرىس سالاسىنا ءوتىپ, ۇلكەن كاسىپكەر بولىپ كەتۋى دە عاجاپ ەمەس. ومىردە ونداي مىسالدار وتە كوپ. الدىمەن ءبىر تاۋاردى ساتىپ, ونىڭ قىر-سىرىنا ابدەن ءۇڭىلىپ بولعان سوڭ, سونى وزىمىزدە وتاندىق تاۋار رەتىندە شىعارىپ جاتقان كاسىپكەرلەر ارامىزدا بارشىلىق. ءوزىم ساۋدانى بيزنەستىڭ العاشقى باسپالداعى دەپ تۇسىنەمىن. قارىز الىپ ۇلكەن ىسكە قۇلاش سەرمەمەس بۇرىن اۋەلى كاسىپكەرلىكتىڭ قاراپايىم تۇرىنەن باستاۋ قاجەت. سوندا ەرتەڭ ءىسىڭ جۇرمەي, شىعىنعا باتىپ قالساڭ دا وكىنبەيسىز. سونداي-اق تاۋەكەل دە ماڭىزدى. كوپ ادام كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا جۇرەكسىنەدى. ەگەر قيىندىقتان قورقا بەرسەك, ەشقاشان جەتىستىككە جەتە المايمىز. كەرىسىنشە, باتىل ارەكەتپەن ويعا العان ماقساتتى قالاي دا ىسكە اسىرۋعا تىرىسۋ كەرەك. سول كاسىپكەرلىكتى باستاعان سوڭ الدىمىزدا كەزدەسەتىن قيىندىقتارمەن كۇرەسە ءجۇرىپ ادام شىڭدالىپ, ۇلكەن تاجىريبە جينايدى. دەگەنمەن ءبىلىم دە جاس كاسىپكەرگە ارتىق ەتپەيدى. ەڭ الدىمەن قارجىلىق جاعىنان ساۋاتى جوعارى بولۋى كەرەك. بۇل جولدا كاسىپكەردىڭ الدىنان تالاي اۋىرتپالىق شىعارى ءسوزسىز. سوعان بولا مەسەلى قايتىپ, قولدى سىلتەۋگە بولمايدى. ءوزىمنىڭ ۇزاقجىلدىق كاسىپكەرلىك تاجىريبەمنەن تۇيگەن ويىم, ادام وزىنە سەنسە, سەبەپتەرىن جاساپ بولىپ تاۋەكەل ەتسە, الىنبايتىن قامال جوق ەكەن», – دەدى ن.كەرىمباەۆا.
«Halyk Bank» اق قالالىق فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ا.كەلدىباەۆ قارجى ينستيتۋتى تاراپىنان كاسىپكەرلىك باستامالارعا قانداي جەڭىلدىك پەن قولداۋ بارىن اتاپ ءوتتى. قارجىگەردىڭ ايتۋىنشا, «Halyk Bank» قىز-كەلىنشەكتەردىڭ بيزنەس جوبالارىنا ارنايى قابىلدانعان ء«ۇمىت» باعدارلاماسى بويىنشا ارزانداتىلعان نەسيە ۇسىنىپتى. سونىڭ ناتيجەسىندە قانشاما ايەل جەكە بيزنەسىن دامىتۋعا قاجەتتى قولداۋ تاپقان. ودان بولەك, قارجى ينستيتۋتى «ورلەۋ» باعدارلاماسىمەن جىلدىق مولشەرلەمەسى 12.6 پايىز جەڭىلدىكپەن نەسيە تاراتقان. ماماننىڭ سوزىنشە, بۇل دا اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋعا, بيزنەس كاپيتالدى ەسەلەۋگە ۇلكەن كومەك بولىپ تابىلادى. سونىمەن بىرگە بانك كاسىپكەرلىك الىپپەسىن ەندى ۇيرەنە باستاعان قىز-كەلىنشەكتەرگە ارنايى قارجىلىق ساۋات اشۋ كۋرسىن ۇيىمداستىرعان. ونىڭ سەبەبىن مامان بۇگىندە ينتەرنەت الاياقتاردىڭ قوعامدا ءورشىپ كەتۋىمەن ءتۇسىندىردى. وسى ورايدا قارجىگەر اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىككە باسا ءمان بەرۋگە شاقىردى. بانك قىزمەتكەرى كليەنتتەن دەربەس دەرەكتەردى تەلەفون ارقىلى ايتىپ جىبەرۋىن ەشقاشان وتىنبەيتىنىن جەتكىزدى مامان. سول ءۇشىن الاياقتاردىڭ قيتۇرقى ارەكەتتەرىنە الدانىپ قالماۋ كەرەك. ولاردىڭ تۇزاعىنا ءتۇسىپ قالماۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى قارجىلىق تۇرعىدان ساۋاتتى بولۋ دەدى. سونداي-اق قارجىگەردىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە مەملەكەت ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردى ەلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا ۇلەس قوسۋعا بارىنشا ىنتالاندىرىپ جاتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە كوممەرتسيالىق قارجى ۇيىمدارى ءارتۇرلى مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى كاسىپكەرلىكتى قارجىلاندىرۋعا كوشكەن. ودان باسقا ءارتۇرلى جەڭىلدىك كوزدەيتىن قارجى قۇرالدارىن ۇسىنادى. بۇل – مەملەكەتتىڭ كاسىپكەرلىكتى ورىستەتۋگە بارىنشا جاعداي جاساپ جاتقانىن بىلدىرسە كەرەك دەيدى مامان.
ترەنينگتە بيزنەس-حانىمدار ءوز كاسىپتەرىن دامىتۋ بويىنشا تاجىريبەلەرىن ءبولىستى, ايەلدەردىڭ كاسىپكەرلىك پەن قارجىلىق ساۋاتىن ارتتىرۋ, ىسكەرلىك قابىلەتتەرىن دامىتۋ تاقىرىپتارى اياسىندا وي قوزعادى. بانك وكىلدەرىمەن بىرگە اكىمدىك قىزمەتكەرلەرى دە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى تۋرالى كەڭىنەن ءتۇسىندىرىپ بەردى. ماسەلەن, بۇگىندە شىمكەنتتە كاسىپكەرلەرگە ارنالعان ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن ارنايى مەكەمە بار. كەز كەلگەن ادام سول جەرگە بارىپ بيزنەس تاقىرىبىندا مالىمەت الا الادى.
سونىمەن قاتار ءىس-شارادا ەڭبەك موبيلدىلىگى ورتالىعى كاسىپكەرلىك باستامالاردى وقىتۋ جانە قولداۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى گ.داۋجانوۆا قالا اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن ايەلدەردىڭ بيزنەس جوبالارى ءساتتى جۇزەگە اسىپ كەلە جاتقانىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت ايەلدەر قاۋىمىنىڭ كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋىنا جان-جاقتى كومەگىن كورسەتىپ وتىر. سول سەبەپتى ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى اكىمدىك ۇسىنعان جەڭىلدىكتەردى ءتيىمدى پايدالانۋ كەرەكتىگىن تاعى ءبىر مارتە ەسكە سالدى. ودان وزگە ورتالىقتا ءتۇرلى ترەنينگتەر مەن وقىتۋ كۋرستارى وتەتىنىن, ودان ساباق العان قىز-كەلىنشەكتەر كەيىن جەكە كاسىپ اشىپ, بيزنەسكە ءبىرجولاتا مويىن بۇراتىنى تۋرالى باياندادى. ماماننىڭ ايتۋىنشا, ايەلدەردىڭ كاسىپكەرلىككە دەن قويۋىنا گرانتتىق قاراجاتتىڭ دا كومەگى ءتيىپ جاتىر ەكەن. مەملەكەتتىك قولداۋ جوبالارىنىڭ كاسىپكەرلىكتىڭ ءورىسىن كەڭەيتىپ, تۇرعىنداردىڭ ىرىسىن ەسەلەپ جاتقانى قۋانتارلىق جايت.
