جوعارى وقۋ ورنى جي ەنگىزۋگە دايىن با؟

مەملەكەت باسشىسى جولداۋىندا ءۇش جىل ىشىندە ەلىمىزدى تولىققاندى تسيفرلىق ەلگە اينالدىرۋ مىندەتىن قويعانى بەلگىلى. وسى ماق­ساتتا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيستر­لىگى جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋدا ءۇش نەگىزگى باعىتتى ايقىنداپ وتىر: كادر دايارلاۋ, عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇر­گىزۋ, قازاق ءتىلىن جاڭا تەحنولوگيالارمەن ۇش­تاستىرۋ.

مينيسترلىكتىڭ رەسمي مالىمەتىنشە, بىلتىردان باستاپ ۋنيۆەرسيتەتارا­لىق ستاندارت بەكىتىلىپ, جاساندى ينتەللەكت ءبىلىم باعدارلاماسىنا مىندەتتى ءپان رەتىندە ۇسىنىلعان. 95 ۋنيۆەرسيتەت وقۋ جوسپارىنا ءپاندى ەنگىزىپ ۇلگەرگەن. سونداي-اق 30 جوعارى وقۋ ورنىندا جاساندى ينتەللەكتىگە قاتىستى 38 جاڭا باعدارلاما ىسكە قوسىلىپتى. ونىڭ ىشىن­دە قولدانبالى جي, مەديتسيناداعى ­جي, بلوكچەين ينجەنەرياسى سياقتى سالا قامتىلعان.

عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ۆيتسە-ءمي­نيسترى دينارا ششەگلوۆانىڭ ايتۋىنشا, عىلىم سالاسىندا دا ىلگەرىلەۋ بار. قا­زىرگى كەزدە جالپى قۇنى 9,7 ملرد تەڭگەنى قۇ­رايتىن 62 جوبا جۇزەگە اسىپ جاتىر. ­27 ۋنيۆەرسيتەت پەن 6 عىلىمي زەرتتەۋ ­ينس­تيتۋتى وسى باعىتتا جۇمىسقا كىرىسكەن. جاس عالىمداردىڭ ۇلەسى دە ارتىپ كەلەدى.

– كادر دايارلاۋ تەك ەل ىشىندە ەمەس, حالىقارالىق سەرىكتەستىك اياسىندا دا قولعا الىندى. «Arizona State University», سەۋل ۋنيۆەرسيتەتى جانە گون­كونگ ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسكەن باعدارلامالار ىسكە قوسىلعان. ال قانىش ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا سۋپەركومپيۋتەرلىك ورتالىق قۇرىلدى.

پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن ىسكە اسىرىلعان «AI Sana» باعدارلاماسى اياسىندا قازىردىڭ وزىندە 500 مىڭنان استام ستۋدەنت حالىقارالىق ونلاين پلاتفورمالاردا وقىپ, سەرتيفيكات الدى. جوبانىڭ ماقساتى – بولاشاقتا جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا كاسىبي مامانداردىڭ كەڭ اۋقىمىن قالىپتاستىرۋ.

ال ايرىقشا نازار اۋدارىلاتىن ماسەلە – قازاق ءتىلىن جاڭا تەحنولوگيا­لىق كەزەڭگە ەنگىزۋ. بۇگىندە قازاق ۇلتتىق ءتىل كورپۋسى 150 ميلليون سوزدىك قورعا جەتتى. بۇل جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندە قازاق تىلىندە جۇمىس ىستەيتىن قوسىمشالار مەن قىزمەتتەردىڭ دامۋىنا مۇمكىن­دىك بەرەدى. ارينە, قيىندىق تا جوق ەمەس. سۋپەركومپيۋتەرلىك رەسۋرستاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى, تەرمينولوگيانىڭ ءبىر­ىز­دى بولماۋى, NLP سالاسىنداعى مامان تاپشىلىعى سەكىلدى ماسەلەلەرى بار. دە­گەنمەن كە­زەڭ-كەزەڭىمەن قابىلدانىپ جاتقان شارالار بۇل تۇيتكىلدەردىڭ دە شەشىلەتىنى­نە سەندىرەدى. ەلىمىزدىڭ جاساندى ينتەللەكت جولىنداعى العاش­قى قادامدارى وسىلاي باستالدى. ەندىگى مىندەت – عىلىم مەن ءبىلىمدى ۇشتاستىرىپ, تەحنولوگيالىق دامۋدى قوعام يگىلىگىنە اينالدىرۋ, – دەيدى ۆيتسە-مينيستر.

الايدا ءماجىلىس دەپۋتاتى ەكاتەرينا سمولياكوۆا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم سالاسىندا شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەلەر بۇل عانا ەمەس دەيدى. ونىڭ سوزىنشە, قازىر­گى تاڭدا جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا وقىتۋشىلاردىڭ 10 پايىزى عانا ارنايى دايىندىقتان وتكەن. بۇل ەرتەڭگى كۇنى ءجۇز پايىز ستۋدەنتتى قامتۋ ماقساتىنا ايتارلىقتاي كەدەرگى كەلتىرەدى. كۋرستاردى كوبىنە وزدەرى ءالى ۇيرەنىپ جاتقان وقىتۋشىلار جۇرگىزگەندىكتەن, تاجىريبەلى مامانداردىڭ دا جەتىسپەۋشىلىگى ستۋدەنت­تەردىڭ پراكتيكالىق ماشىقتارىن تولىق مەڭگەرۋىنە مۇمكىندىك بەرمەيدى.

– جاساندى ينتەللەكت ەنگىزىلىپ جاتىر دەپ ءسوز جۇزىندە ايتىلادى. الايدا كوپ ۋنيۆەرسيتەتتە زاماناۋي زەرتحانالار جوقتىڭ قاسى. بۇل جي-ءدىڭ كۇردەلى مودەلدەرىمەن جۇمىس ىستەۋىنە باستى كەدەرگى. قازىر 650 مىڭ ستۋدەنت پەن 50 مىڭعا جۋىق وقىتۋشى شەتەلدىك پلاتفورمالار ارقىلى ءبىلىم الىپ جاتىر. ولاردىڭ دەرەكتەرى سىرتقى سەرۆەرلەردە ساقتالادى. بۇل اقپاراتتىڭ سىرتقا شىعىپ كەتۋ قاۋپىن كۇشەيتەدى. سوندىقتان دەرەكتەردى قورعاۋ تەتىكتەرىن زاڭ جۇزىندە بەكىتۋ قاجەت. سونداي-اق قازاق تىلىندەگى جاساندى ينتەللەكتىگە قاتىستى وقۋلىقتار, قۇرالدار مەن بەينە كۋرستار جەتكىلىكسىز. ستۋدەنتتەر شەتەلدىك ماتەريالدارعا جۇگىنۋگە ءماجبۇر. قازاق ءتىلىنىڭ ۇلتتىق كورپۋسىن قۇرۋ, بىرىڭعاي تەرمينولوگيالىق بازا قالىپتاستىرۋ – ستراتەگيالىق مىندەت. ال عىلىمعا كەلسەك, جوبالار سانى ارتىپ كەلە جاتقانىمەن, ىرگەلى بىلىمگە يە عالىمدار از. پانارالىق ساراپتاما تەتىكتەرى جەتىلمەگەن. ساپالى دەرەكتەر بازاسىنىڭ جوقتىعى جاڭا مودەلدەردى ۇيرەتۋدى تەجەپ وتىر, – دەيدى دەپۋتات.

ءبىلىم سالاسىنىڭ ساراپشىسى, «Coventry University Kazakhstan» پرەزي­دەنتى ميراس مۇحتار جاساندى ينتەل­لەكتىنى ەنگىزبەس بۇرىن ۋنيۆەرسيتەت ينفرقۇرىلىمىن جاقسارتۋ قاجەتتىگىن ايتادى. ويتكەنى ەلىمىزدە ستۋدەنتتەردىڭ بارىنە بىردەي جاعداي جاسالماعان.

– قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 68 مىڭنان استام ستۋدەنت وقيدى. ال ءتورت جىلدان كەيىن ولاردىڭ سانى ميلليونعا جەتپەك. سوندىقتان ءبىلىم بەرۋ زاڭىنداعى ەكى باستى ۇعىمدى – «ساپا» مەن «قولجەتىمدىلىكتى» قايتا قاراستىرۋ قاجەت. سونىمەن قاتار جاساندى ينتەللەكتىنى تەك ءپان رەتىندە وقىتۋ جەتكىلىكسىز. ونى ستۋدەنت پەن وقىتۋشىنىڭ كۇن­دەلىكتى اكىمشىلىك جۇمىستارىن جەڭىل­دەتۋگە دە پايدالانۋ كەرەك. قابىلداۋ, تىركەۋ, جاتاقحانا ءبولۋ, كرەديتتى تانۋ سياقتى ماسەلەلەر ءالى كۇنگە دەيىن كوپ ۋاقىت الادى. شەتەل تاجىريبەسىندە ستۋدەنتتەرگە تاۋلىك بويى ونلاين-كونسۋلتاتسيا بەرەتىن جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرى بار. بۇل ءبىز ءۇشىن دە وزەكتى. ايتپەسە ميلليون ستۋدەنت دەكانداردىڭ قولىن كۇتىپ كەزەكتە تۇرسا, ءبىلىم ساپاسى ءسوزسىز تومەندەيدى. ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقىتۋشىلار ءالى كۇنگە دەيىن ەسەپ-قيساپقا كوپ ۋاقىت جۇمسايدى. مينيسترلىك ءبىر كەزدەرى 40-تان اسا ەسەپتى الىپ تاستاسا دا, جەرگىلىكتى دەڭگەيدە قاعازباستىلىق ازايعان جوق. مۇنداي جاعدايدا جاساندى ينتەللەكتىگە بەيىمدەلۋ مۇمكىن بولمايدى.

جاتاقحانا ماسەلەسى ءالى دە وتكىر. الايدا قولجەتىمدىلىك تەك ورىنمەن ولشەنبەيدى. بۇگىنگى ستۋدەنتتەرگە ءداستۇرلى اۋديتوريا­لار ەمەس, توپتىق جۇمىسقا بەيىمدەلگەن «سمارت-كامپۋستار» قاجەت. جوعارى ءبىلىم بۇرىنعى قالپىندا قالا المايدى. باستىسى – ۋنيۆەرسيتەتتەر جاساندى ينتەللەكتىنى باسقارۋعا دايىن بولۋى كەرەك, – دەيدى ول.