قوعام • 07 قاراشا, 2025

دەموگرافيا ءھام دۇنيەتانىم

80 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

قازاقتىڭ دەموگرافيالىق ءوسىمى ء«بىر قوزى تۋسا, ءبىر ءتۇپ جۋسان ارتىق شىعادى» دەگەن ۇعىم-تۇسىنىگىنە تاۋەلدى سەكىلدى كورىنەدى. ۇلتىمىز ۇلى ۇستانىم, ۇران ەتىپ, جالاۋىنداي بيىككە كوتەرىپ كەلە جاتقان وسى ماتەلدىڭ ىشكى ءيىرىمى مەن تابيعاتىنان حالقىمىزدىڭ تاڭىرگە دەگەن بەرىك سەنىمىن كورە الامىز.

دەموگرافيا ءھام دۇنيەتانىم

سۋرەت: kz.kursiv.media

كەلىنشەگىم بەسىنشى پەرزەنتىمىزگە جۇكتى بولعان كەز. اللاعا سانسىز شۇكىرشىلىك ايتىپ, ىشتەي قۋانىپ ءجۇرمىز. الايدا بۇل قادامىمىزعا ەمحاناداعى ءتيىستى دارىگەرلەر الاڭ كوڭىلمەن قاراپ, ايەلىمنىڭ جۇكتىلىك ءحالىن جالعاستىرۋىنا, ياعني بوسانۋىنا قارسىلىعىن ءبىلدىرىپتى. دارىگەرلەر اراعا جەتى جىل سالىپ بوسانۋدىڭ قيىندىعىن ەسكەرىپ, انانىڭ دەن­ساۋلىعىنا الاڭداپ, ساقتاندىرعان بولار. جازعىرۋ ارتىق. سودان جاۋاپ­تى دارىگەرلەر كەلىنشەگىمدى ورتاعا الىپ, تالداۋ ناتيجەلەرى ويداعىداي ەمەستىگىن العا تارتىپ, تۇسىك جاساتۋعا ۇگىتتەيدى. ايدىڭ كۇننىڭ امانىندا تۇسىك جاساتۋ ادامشىلىققا كەلمەيتىنىن, ءدىن قولدامايتىن ءىس ەكەنىن, قۇرساعىنداعى تىرشىلىك يەسىن قولىمەن ۇستاپ, كوزىمەن كورمەسە دە ول ءوز پەرزەنتى ەكەنىن, اللانىڭ نىعمەتىن اياققا تاپتاعانداي بولاتىنىن جەتكىزەدى. ۇگىتتەرىنەن تۇك شىقپاعان سوڭ دارىگەرلەر ونى رايىنان قايتارۋدىڭ سوڭعى مۇمكىندىگى رەتىندە پسيحولوگتەن كەڭەس الۋعا جۇمسايدى.

پسيحولوگ – بيىك وكشە تۋفلي, قىسقا ەتەك يۋبكا كيگەن, سىرتقى پو­شى­مى ناعىز ەۋروپاشا ۇلگىمەن كوم­كەرىلگەن قالالىق كەلىنشەك. ول كەلىن­شەگىمدى بوسانسام دەگەن نيەتىنەن اينىتۋ ماقساتىندا اڭگىمەسىن ءا دەگەننەن الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق ماسەلەگە قاتىستى باستايدى. وتباسىمىزداعى التى جاننىڭ تەك ەڭبەكاقىعا قاراپ وتىرعانى, قىمباتشىلىقتىڭ اسقىنىپ تۇرعانى, بالا-شاعانى وقىتۋ, كيىندىرۋ, تويىندىرۋدىڭ مەحناتى, ءتورت بالانىڭ ۇستىنە تاعى بىرەۋى قوسىلسا, سالماق اۋىر­لاي تۇسەتىنى, ءبارى-ءبارى ايتىلادى. «قالاي اسىراماقسىزدار, قينالىپ قالاسىزدار عوي», دەپ «قامقورلىق» تانىتادى. وسىلايشا, ايەلىمنىڭ جاندى جەرىنەن ۇستاعانداي, كەرەمەت ءبىر وي سالعانداي بولادى.

ءسوزدى بولمەي ءبارىن تىڭداپ وتىرعان كەلىنشەگىم ءوز كەزەگىندە:

– ءسىز وتباسىلى بولارسىز؟ – دەپ سۇرايدى پسيحولوگتەن.

– ارينە, وتباسىلىمىن. كۇيەۋىم, ءبىر ۇلىم بار, – دەيدى ول.

– ۇلىڭىزدىڭ سوڭىنان باۋىرىن ىلەستىرۋ ويلارىڭىزدا جوق پا؟

– ونداي جوسپارىمىز جوق. ايتپاڭىز. ءبىر بالانىڭ ءوزىن باعىپ-قاعۋ, قاجەتىن وتەۋ وڭاي ەمەس. مىنا قىم­باتشىلىق زاماندا تاعى بالا تۋىپ نە ازاپ؟..

– ءسىز كۇيەۋىڭىز ەكەۋىڭىز الگى ۇلدارى­ڭىز­دى اسىراپ ءجۇرمىن دەپ ويلايسىز با؟

– ارينە, اسىراپ ءجۇرمىز... سىزدىڭشە قالاي؟

– جوق, ولاي دەمەڭىز... كەرىسىنشە, سىزدەر سول پەرزەنتتەرىڭىزدىڭ نەسىبەسى ارقاسىندا كۇن كورىپ, امان-ەسەن شاپقىلاپ جۇرسىزدەر. قۇداي ساقتاسىن, ارينە, ەگەر سىزدەر ءوز بالالارىڭىزدى كۇتىپ-باعۋدى اۋىرسىنىپ, كەلتەلىكپەن كەرى تەپسەڭىزدەر, تاعدىرلارىڭىز قاي قيىرعا بارىپ تىرەلەتىنىن كورەر ەدىڭىزدەر... بالا دەگەن اللانىڭ بەرگەن نىعمەتى. سونىڭ بىزدەرگە بۇيىرعانىنا شۇكىر ەتۋىمىز كەرەك. ادەتتە, اتا-انالار پەرزەنتىمىزدى ءوزىمىز اسىراپ ءجۇر­مىز دەپ ويلايدى, الايدا بالاعا بەرىلگەن نەسىبەمەن كۇن كورەتىنىن باعامداي بەرمەيدى. جان, ءتان, ءومىر, نەسىبە ال­لادان, ال اتا-انا – تەك سەبەپكەر.

مۇنى ەستىگەن پسيحولوگ ويلانىپ, ءۇنسىز وتىرىپ قالادى. ادەپكىدەگى ەكپىنى سۋ سەپكەندەي باسىلعان. قانشا دەگەنمەن قانى قازاق ەمەس پە, ءسوز توركىنىن ۇعىپ, ىڭعايسىز كۇي كەشىپ, جانارى جاساۋراڭقىراپ:

– دۇرىس ايتاسىز, ءيا, دۇرىس ايتاسىز... مەن بۇل جاعىن ويلاماپپىن. كە­شىرىڭىز... امان-ەسەن بوسانىپ الىڭىز, تىلەكتەسپىن, تىلەكتەسپىن, – دەۋدەن بوتەن ەشتەڭە ايتپاي, جىلى قوشتاسادى.

ارادا جەتى-سەگىز اي وتكەندە ايەلىم الگى پسيحولوگپەن ەمحانادا كەزدەسىپ قالىپتى. ادەتتە تىكىرەيىپ جۇرەتىن ول ەلپىلدەي جاعداي سۇراسىپ, جالپىلداي امانداسىپ, جىك-جاپار بولادى. بۇل قۇداي قولداپ, امان-ەسەن بوسانىپ العانىن ايتادى. ال پسيحولوگ كەلىنشەك شەرميىڭكىرەگەن ءىشىن سيپاپ تۇرىپ «سىزبەن سويلەسكەننەن كەيىن كۇيەۋىم ەكەۋمىز كوپ ويلانباستان «قۇداي بەرسە تاعى دا پەرزەنت سۇيەيىك» دەپ نيەتتەندىك... بىزگە دە ءسىزدىڭ جولىڭىزدى بەرسىن», دەيدى جۇزىندە قىزىل ويناپ. سول ساتتە ساناسىندا الدەنەلەر جاڭعىرعان بولار, بالكىم...

قۇدايعا شۇكىر, ء«بىر ۋىس جۋسانىن» قولتىعىنا قىسا ومىرگە كەلگەن «قوزىمىز» وزىنەن ءبىر جارىم جاس كىشى ءىنىسى – «اربا تولى جۋسانىن» سۇيرەي جەتكەن «قوزىسىن» جەتەكتەپ ءۇشىنشى سىنىپقا بارىپ ءجۇر. مەكتەبىنە باراردا, كەلەردە كەزىندە ءوز تاعدىرى تالقىعا تۇسكەن ەمحانانىڭ ءدال جانىنان وتەدى. الگى پسيحولوگ تە امان-ەسەن بوسانىپ الىپ, پەرزەنتىن مەكتەپكە تاسىپ جۇرگەن شىعار. لايىم سولاي بولسىن.

ءيا, دەموگرافيا دۇنيەتانىمعا دا تاۋەلدى.

سوڭعى جاڭالىقتار