كرەاتيۆتى ەكونوميكانى دامىتاتىن تەتىك
دەپۋتاتتار الدىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە زياتكەرلىك مەنشىك ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى ەكى وقىلىمدا قارادى. تالقىلاۋ كەزىندە اتالىپ وتكەندەي, زاڭنىڭ قابىلدانۋى زياتكەرلىك قىزمەت ناتيجەلەرىنە قۇقىقتى ساقتاۋدىڭ جانە قورعاۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ, كرەاتيۆتى يندۋستريالاردى دامىتۋ, شىعارماشىلىق پەن يننوۆاتسيالاردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ءتيىستى جاعداي جاساۋعا ىقپال ەتپەك.
«قارالعان زاڭ زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى. وسى ماقساتپەن بىرىڭعاي تسيفرلىق پلاتفورما ەنگىزىلىپ وتىر. جاڭا پلاتفورما قۇقىقتى ۇجىمدىق باسقارۋ جۇيەسىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدى. سونىمەن قاتار حابار تاراتۋ ۇيىمدارىنىڭ ايرىقشا قۇقىن ناقتىلايتىن نورمالار بار. تاۋار تاڭباسىن تىركەۋگە قاجەتتى ساراپتاما جۇرگىزۋدىڭ جەدەلدەتىلگەن ءتارتىبى دە قاراستىرىلدى. كورۋ قابىلەتى بۇزىلعان ازاماتتارعا اقپاراتتىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى دە نازاردان تىس قالمادى. جالپى, زاڭ زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋدى جەتىلدىرۋگە جانە كرەاتيۆتى ەكونوميكا سەكتورىن دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار زاڭدا بەلگىلەمەنى تاۋار بەلگىسى رەتىندە تىركەۋگە قارسىلىق بەرۋ مەرزىمىن ەكى ايعا دەيىنگى مەرزىمگە ۇلعايتۋعا جانە ءۇستىرت ساراپتاما جۇرگىزۋ ساتىسىندا ونەرتابىسقا پاتەنت بەرۋدەن باس تارتۋ مۇمكىندىگىن بەلگىلەۋگە قاتىستى نورمالار قاراستىرىلعان. زاڭ ارقىلى م ۇلىكتىك قۇقىقتى ۇجىمدىق نەگىزدە باسقاراتىن ۇيىمدارعا جينالعان, بولىنگەن, تولەنگەن سىياقى, وعان باسقارۋعا بەرىلگەن قۇقىق تۋرالى جانە باسقا دا مالىمەتتەردى بىرىڭعاي تسيفرلىق پلاتفورماعا ورنالاستىرۋ, ت.ب. بىرقاتار مىندەت جۇكتەلەدى.
تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى ۇسىندى
بۇعان قوسا سەنات وتىرىسىندا دەپۋتاتتار باستاماشى بولعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە مادەنيەت, ءبىلىم, وتباسى جانە مەملەكەتتىك باقىلاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ەكى وقىلىمدا قارالدى.
«تالقىلانعان زاڭ بىرقاتار سالاداعى قۇقىقتىق رەتتەۋدى ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. اتاپ ايتقاندا, زاڭدا بالا اسىراپ الۋعا قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتۋگە ارنالعان تۇزەتۋ توپتاماسى بار. ءبىلىمنىڭ ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگىن كەشەندى تۇردە باعالاۋ ءۇشىن ءبىلىم ۇيىمدارىنا جۇرگىزىلەتىن مەملەكەتتىك اتتەستاتتاۋ ءراسىمى دە جەتىلدىرىلدى. كىتاپحانا قورىن دامىتۋ جانە ساقتاۋ بويىنشا دا بىرقاتار ناقتى شارا قاراستىرىلىپ وتىر. سونداي-اق حالىقتىڭ سانيتاريا-ەپيدەميولوگيالىق ساۋلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەرەكشە باقىلاۋدىڭ جانە قاداعالاۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى ەنگىزىلدى. زاڭدى قاراۋ بارىسىندا سەناتورلار جەكەلەگەن نورمالاردى جەتىلدىرۋگە ارنالعان ۇسىنىستار بەردى. جالپى, زاڭ ەلىمىزدىڭ مادەنيەت, ءبىلىم جانە مەملەكەتتىك باقىلاۋ سالالارىن ودان ءارى دامىتۋعا وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەپ سەنات توراعاسى زاڭعا باستاماشى بولعان دەپۋتاتتارعا ريزاشىلىق ءبىلدىردى.
زاڭنامالىق نورمالارعا سايكەس كونتسەرتتىك ءىس-شارالار وتكىزۋ كەزىندە فونوگراممالاردى پايدالانۋعا تىيىم سالىنادى. بۇل رەتتە تەلەۆيزيالىق جازبالار جانە ويىن-ساۋىق مادەني-بۇقارالىق ءىس-شارالاردى وتكىزۋگە ارنايى بەيىمدەلمەگەن ورىندار قوسىلمايدى. مادەنيەت سالاسىنداعى تاعى ءبىر نوۆەللا اتاقتى تۇلعالاردىڭ قۇرمەتىنە جەكە ءبىلىم ۇيىمدارىنا اتاۋلار بەرۋ جانە قايتا اتاۋ بويىنشا ونوماستيكالىق كوميسسيامەن كەلىسۋ ءراسىمىنىڭ ەنگىزىلۋى بولدى.
ءبىلىم جانە مەملەكەتتىك باقىلاۋ سالاسىندا دا بىرقاتار ماڭىزدى تۇزەتۋ قاراستىرىلعان. ەندى حالىقارالىق عىلىمي جوبالار كونكۋرستارىنىڭ جەڭىمپازدارىنا, سونداي-اق ولاردى دايىنداعان پەداگوگتەرگە بىرجولعى تولەم تولەنەدى. مەملەكەتتىك ءبىلىم تاپسىرىسى ەسەبىنەن وقىعان, مەملەكەتتىك جاردەماقى الۋشىلار جانە مۇگەدەكتىگى بار بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان نەمەسە I توپتاعى مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا كۇتىم جاسايتىن ادامداردى مىندەتتى تۇردە جۇمىسپەن وتەۋدەن بوساتۋ ەنگىزىلەدى.
سەناتورلار تالقىلاۋدان كەيىن اتالعان زاڭدى كونتسەپتۋالدى تۇرعىدان قولداپ, وعان بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزۋدى ۇسىندى. اتاپ ايتقاندا, ءبىلىم جۇيەسىن جاقسارتۋعا, بالالاردىڭ قۇقىن قورعاۋعا, ءبىلىم قىزمەتىن رەتتەۋگە, تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىن قورعاۋعا جانە مادەنيەت سالاسىن دامىتۋعا قاتىستى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار جونىندە ۇسىنىستار ايتىلدى.
ماسەلەن, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بالانىڭ قۇقىقتارى تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى, سوعان سايكەس پسيحيكالىق دەنساۋلىق سالاسىندا مەديتسينالىق كومەك كورسەتەتىن ۇيىمداردا ديناميكالىق باقىلاۋداعى ادام ۇلتتىق الدىن الۋ تەتىگىنىڭ تالىمگەرى جانە قاتىسۋشىسى بولا المايدى. بۇعان قوسا اۋداندار مەن وبلىستىق ماڭىزى بار قالالار ورتا ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ مەملەكەتتىك نىساندارىن سالۋدى, رەكونسترۋكتسيالاۋدى جانە كۇردەلى جوندەۋدى جىل سايىن قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تىزىمىنەن شىعارىلدى. تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىن قورعاۋعا قاتىستى زاڭنىڭ جاڭا تارماعىنا سايكەس تاۋار (جۇمىس, قىزمەت) تۋرالى اقپارات مىندەتتى تۇردە زاڭنامادا بەلگىلەنگەن جاعدايلاردا مۋزىكالىق تۋىندىلاردى ورىنداۋشىلاردىڭ ويىن-ساۋىق قىزمەتتەرىن كورسەتۋى كەزىندە داۋىستى (ۆوكالدىق) فونوگراممالاردى, اۋديوۆيزۋالدى جازبالاردى پايدالانۋى جونىندەگى نۇسقاۋدى قامتۋعا ءتيىس. سونداي-اق زاڭنىڭ كەيبىر باپتارىن قولدانىسقا ەنگىزۋ مەرزىمدەرى قايتا قارالدى. ناتيجەسىندە, سەناتورلار ۇسىنىلعان تۇزەتۋلەردى ەسكەرە وتىرىپ, اتالعان زاڭدى ماجىلىسكە قايتارۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.
اسكەردەگى الىمجەتتىك جويىلعان جوق
پالاتا وتىرىسىنىڭ سوڭىندا سەناتورلار ادەتتەگىدەي وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. ماسەلەن, اندرەي لۋكين ارمياداعى اسكەري ءتارتىپتىڭ جاي-كۇيىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, قارۋلى كۇشتەردىڭ جەكە قۇرامى اراسىندا قۇقىق ءتارتىبى مەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرىن رەتتەيتىن زاڭنامانى جۇيەلى تۇردە جاڭارتۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, اسكەردەگى ءتارتىپ ونىڭ جاۋىنگەرلىك قابىلەتىنىڭ نەگىزى جانە جەكە قۇرامنىڭ مورالدىق جاعدايىنا, جاۋاپكەرشىلىك دەڭگەيىنە ءارى جاۋىنگەرلىك تاپسىرمانى ورىنداۋ قابىلەتىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. الايدا اسكەري قىزمەتشىلەر اراسىنداعى قۇقىق ءتارتىبى مەن قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرىن رەتتەيتىن قولدانىستاعى نورمالار قازىر احۋالعا ساي كەلمەيدى. تالداۋ كورسەتكەندەي, ولاردى جۇيەلى تۇردە قايتا قاراپ, جەتىلدىرۋ قاجەت. سەناتوردىڭ پىكىرىنشە, بۇل اسكەردەگى ءتارتىپتى ساقتاۋ ءۇشىن عانا ەمەس, سونداي-اق قوعامنىڭ قارۋلى كۇشتەرگە دەگەن سەنىمىن نىعايتۋ مەن ەلدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن دە ماڭىزدى.
«قابىلدانىپ جاتقان ۇيىمداستىرۋ مەن تاربيەلىك شارالارعا قاراماستان, جۇيەلى پروبلەمالار وزگەرگەن جوق: ءبولىمدى ءوز بەتىنشە تاستاپ كەتۋ جاعدايلارى, جارعىلىق ەمەس قاتىناستار بار, سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرى جانە اسكەري قىزمەتشىلەر اراسىنداعى ءوزارا قارىم-قاتىناستاردىڭ جارعىلىق ەرەجەلەرى بۇزىلىپ جاتىر. الدىن الۋ جۇمىسىنداعى تيىمدىلىكتىڭ جەتكىلىكسىزدىگى, اسكەري پوليتسيا ورگاندارى, پروكۋراتۋرا مەن قولباسشىلىق اراسىندا ۇيلەستىرۋدىڭ السىزدىگى بايقالادى. بۇل فاكتىلەر قولدانىستاعى قۇقىقتىق بازا تارتىپتىك راسىمدەردىڭ جەتكىلىكتى جاۋاپكەرشىلىگى مەن اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتپەيتىنىن كورسەتەدى», دەدى ا.لۋكين.
سەناتور اسكەردەگى قۇقىقتىق ءتارتىپ پەن تاربيە جۇمىسىن نىعايتۋ قاجەتتىگى قولدانىستاعى زاڭنامالىق نورمالاردىڭ ساپاسىنا تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇگىندە اسكەري پوليتسيا مەن قولباسشىلىقتى رەتتەيتىن ەرەجەلەردىڭ ءبىر بولىگى ەسكىرگەن جانە تسيفرلاندىرۋ مەن ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلمەن قوسا زاماناۋي مىندەتتەردى ەسكەرمەيدى. اسكەري قىزمەتشىلەر اراسىندا جارعىلىق ەمەس قاتىناستار, تەرىس پايدالانۋ مەن پسيحولوگيالىق داعدارىستار جاعدايلارى ساقتالىپ كەلەدى.
«اسكەري پوليتسيا, قولباسشىلىق جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى اراسىنداعى فۋنكتسيالاردى اجىراتۋ, تارتىپتىك بۇزۋشىلىقتار مونيتورينگىنىڭ تسيفرلىق جۇيەلەرىن پايدالانۋدى بەكىتۋ, ءبولىمدى ءوز بەتىنشە قالدىرعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك نورمالارىن قاتاڭداتۋ مەن تەرىس سەبەپپەن جۇمىستان شىعارۋعا, الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەردى تەرىس پايدالانۋعا بايلانىستى قۇقىقتىق ولقىلىقتاردى جويۋ بولىگىندە زاڭنامانى كۇشەيتۋدى ۇسىنامىز. اسكەري پسيحولوگتەردى دايارلاۋ مەن سەرتيفيكاتتاۋ ستاندارتتارىن بەلگىلەيتىن زاڭعا تاۋەلدى اكتىنى قابىلداۋ, سۋيتسيدتىك جاعدايلاردىڭ الدىن الۋدىڭ ۆەدومستۆوارالىق باعدارلاماسىن ازىرلەۋ قاجەت», دەدى سەناتور.
سونىمەن قاتار دەپۋتات امانگەلدى نۇعمانوۆ ءوزىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىندا مويسەەۆ سۋ جيناۋ نىسانىن سالۋ ماسەلەسى ايماق ءۇشىن ستراتەگيالىق ءارى الەۋمەتتىك ماڭىزعا يە ەكەنىن تىلگە تيەك ەتىپ, ۇكىمەتتى ونىڭ قۇرىلىسىن جەكە باقىلاۋعا الۋعا شاقىردى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ اياسىندا ازىرلەنگەن اسا ماڭىزدى جوباعا ناقتى سەبەپتەرسىز ورىندالماي قالۋ قاۋپى ءتونىپ تۇر.
عالياسقار سارىباەۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ نازارىن الماتىداعى كوك-توبە تەلەمۇناراسى مەن جەتىسۋ وبلىسىنداعى «ۇلكەن شاعان» راديوتەلەۆيزيالىق ستانساسىنىڭ ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق, سەيسميكالىق, ەكولوگيالىق پروبلەمالارىنا اۋداردى. دەپۋتات بىرقاتار سىن-قاتەرگە توقتالىپ, جاعدايدى شەشۋگە ارنالعان ناقتى ۇسىنىستارىن ايتتى.
دەپۋتات امانگەلدى ەسباي كاسىبي بىلىكتىلىگى جوق جالعان كوۋچتار مەن پسيحولوگتەردەن زارداپ شەككەندەردىڭ ستاتيستيكاسىن كەلتىرىپ, قوعامداعى وزەكتى پروبلەمانى كوتەردى. سەناتور ازاماتتاردىڭ پسيحيكالىق, الەۋمەتتىك ءارى قارجىلىق قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرمەۋ, وتباسى ينستيتۋتىن جانە بالالاردىڭ قۇقىن قورعاۋ ءۇشىن اتالعان مامانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن زاڭنامالىق دەڭگەيدە قاتاڭداتۋدى ۇسىندى.
