تاۋشىققا تۇسكەن بومبالار

ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە نەمىستىڭ شىعىس جاققا ەڭ الىس تاستاعان بومباسى قايدا تۇسكەن دەپ ويلايسىز؟ ارينە, كاسپيدىڭ سولتۇستىگى, ەدىلدىڭ و جاق, بۇ جاعى دەيتىن شىعارسىز. جوق, ءبىزدىڭ ماڭ­عىستاۋعا, تاۋشىق پوسەلكەسىنە تۇسكەن! مەن وسى بومبالاۋ بولعاندا ءتورت جاستا ەدىم, تەك تەرەزەنىڭ زىرك-زىرك ەتكەنى ەسىمدە. ەسەيە كەلە ۇلكەندەردەن ەستىگەندەرىمدى جازىپ وتىرمىن. 1943 جىلدىڭ 1 مامىرى, مەرەكەلى كۇن. سوعىستان قاجىعان ەلدىڭ كوڭىلى كوتەرىلسىن دەپ, تاۋشىقتىڭ «بايگە توبەسىندە» ات شابىس ۇيىمداستىرىلدى. وعان پوسەلكەنىڭ بارلىق دەرلىك تۇرعىندارى جينالىپ قىزىقتاعان. ويپىر-اي, بومبالاۋشى سامولەت ءسال ەرتە كەلگەندە وسى كوپشىلىكتىڭ ۇستىنەن شىعىپ, قىرىپ سالار ما ەدى؟ مايدانداعى بوزداقتاردى ۋايىمدەپ جۇرگەندە, ارتتا قالعان اتا-انا, بالا-شاعا وزدەرى شەيىت بولا جازدادى-اۋ! ەل تاراپ, ۇيلەرىنە كىرىپ ۇلگەرگەندە ءبىر سامولەت كورىنەدى. تاۋشىقتىڭ تەرىستىك جاعىنداعى كىرپىش زاۋىتىنىڭ تۇسىنا ەكى بومبانى بىرىنەن سوڭ ءبىرىن لاقتىرعان. وي, قۇداي-اي, دۇنيە جارالعالى تاۋشىقتا مۇنداي داۋىس ەستىلمەگەن شىعار. كۇمپ! كۇمپ! ماسساعان, جۇرت دۇرلىگىپ بومبالار تۇسكەن جەرگە قاراي ءايدا اعىلسىن. قورعانىس كۇزەتىنىڭ قىزمەتشىلەرى ويبايلاپ, ولارعا «بارماڭدار» دەپ جالىنادى. – سامولەت قايتىپ ورالىپ, تاعى بومبا تاستاۋى مۇمكىن, قىرىلاسىڭدار! – دەپ زار قاعادى. بىراق ونى تىڭدايتىن ەل جوق. ءبارى اسپاننان بومبا ەمەس, باۋىرساق جاۋعانداي-اق شاۋىپ بارادى. ابىروي بولعاندا سامولەت قايتىپ ورالعان جوق. بۇل كەزىندە قاۋىپتى وقيعا بولعانمەن, كەيىن جۇرت ونى ك ۇلىپ ەسكە تۇسىرەتىن. بومبالار تۇسكەن جەردە ۇڭىرەيگەن ەكى قازانشۇڭقىر, جان-جاعىندا تەمىر سىنىقتار قالدى. سوعىستا جاۋىنگەر­لەرىمىزدى جايپاپ ءولتىرىپ جاتقان وسى بالەلەر. بىراق ونىمەن جۇرتتىڭ ءىسى جوق, سىنىقتاردى نەمىس «كوكەسىنىڭ» شاشىپ كەتكەن «كامپيتىندەي» جيناپ ءماز. اناداي جەردە ەكى ادام تەڭكەيىپ جاتىر. «قاسقالار ولگەن ەكەن» دەپ جۇگىرىپ بارسا, ايتەۋىر ءتىرى ەكەن, جاراقاتتارى دا جوق. ءبىرى شال, ءبىرى كەمپىر ەكەۋى تالىپ قالعان. ەستەرىن جيا الماي, اڭ-تاڭ, جىندانۋدىڭ از-اق الدىندا, مەڭىرەيىپ وتىر. وسىلاردىڭ مىنگەن تۇيەسى مە, ءبىر اتان دالاعا شىعىپ كەتكەن, بۇيداسىن شۇباتىپ ءالى تاپىراقتاپ قويادى. جۇرت بۇلاردى ورتاعا الىپ: «كانە, نە بولدى؟ ايتىڭدار, نە كوردىڭدەر؟» – دەپ قولقالايدى. شال ەسىن جيىپ, ەنتىگىن باسىپ, اڭگىمەسىن اعىتتى. ءوزى ءتىلىنىڭ مۇكىسى بار, ءشالدۇرىش سويلەيتىن كىسى ەكەن. وعان قينالمايدى, بۇكىل ەل قورشاپ, مۇنىڭ اۋزىنا قاراعانعا ماڭعازدانىپ شۇلدىرلەيدى. – ءبىز مىنا كەمپيىمىز ەكەۋىمىز قاپىدان شىعىپ دوللاپاعا قاياي باياتىي ەدىك. وسى كيپىش زاۋىتقا جاقىنداعاندا بي شامولەت كويىندى. بۇرىنعى كويگەن شامولەتىمىز سياقتى ەمەس, ۇلكەندەۋ شامولەت. شىبىن سياقتى كىشكەنتاي ءاندىبا («ان-2» دەگەنى) ەمەس, ءتىپتى, باسقا. كەمپيمىز ەكەۋىمىز اتاننىڭ ۇستىندە اۋزىمىز اڭقايىپ, اسپانعا قاياپ كەلە جاتىي ەدىك, بي كەزدە شامولەتتەن بي نايسە ءبولىنىپ شىقتى. مىنا كەمپيىم ايقالاپ جىبەيدى: «پادايكى! پادايكى!» كەمپىرى ءسوزىن ءبولىپ: – ءاي, شال-اۋ, «پاداركى» دەپ ايقالاعان ءوزىڭ عوي... – ا-ا؟ مەن بە؟ ءيا, مەن ەكەنمىن-اۋ. شىنىندا دا ويلاپ ەدىم, ۇكىمەت ءبيىنشى ماي مەيەكەسىنە تاۋشىققا شامولەتپەن پادايكى جىبەيگەن ەكەن, اش-جالاڭاش بىزدەيدى اياعان شىعاي دەپ. مىنا كەمپيىم ايتتى: «پادايكى تۇسكەن سوڭ, تەز جيناپ الىپ, باسقا ادامداي كەلمەي تۇيعاندا تايىپ تۇيالىق» دەدى, ءيا, الدىڭ شونتايدى, ەھ-ەھ-ەھە, – دەپ كەڭكىلدەپ كۇلەدى شال. – ي-ي, ءوزىڭ عوي, قاقباس, قارق بولامىز دەگەن, – دەپ كەمپىرى كۇڭكىلدەيدى. – ويبوي! كوزدى اشىپ-جۇمعاندا «پادايكى» جەيگە ءتۇستى دە, اقىي زامان كەلگەندەي بولدى. جەيدىڭ استىنان جىن شىعىپ, قوپايىپ تاستاعان سياقتى. اتان ۇيكىپ تاپىياقتاعاندا, كەمپىي ەكەۋىمىز ەكى جاققا ۇشىپ كەتتىك تە, ەسىمىزدەن تانىپ قالدىق. ويانعاندا و دۇنيەدە جاتىي ەكەنمىن دەپ ەدىم. وسى كەزدە كەمپىر جىلاپ قويا بەردى: – و, توبا, ءبومبى دەگەن وسى ما؟! سۇمدىق قوي, مىناۋ! قۇداي-اۋ, سوعىستا مەنىڭ جالعىزىم كۇندە وسىندايدىڭ استىندا ءجۇر مە, ويباي؟ بۇدان قالاي ءتىرى كەلەدى؟ ا-اھ-اھ-ا-ا! بۇعان بارلىق ايەلدەر قوسىلىپ اڭىراي جونەلدى. قايتسىن, ءبارىنىڭ دە مايداندا جاندارى بار عوي. سونىڭ اراسىندا ءبىر شال ايقاي سالدى: – ءاي, ءبىرىنشى بومبالاعاننان كەيىن جاياۋ اسكەر مەن تانكى شابۋىلعا شىعاتىن كورىنەدى. قاشايىق, تەز كەتەيىك! جاسىرىنايىق! – ويباي, نە دەيدى؟! ەندى ءبارى جالت بۇرىلىپ, ۇرەيلەنىپ سولتۇستىك بەتتەگى قاپىعا قارايدى. شال-كەمپىرلەر كوزدەرى جەتپەي, سىعىرايىپ: – ءبىسمىللا, انا پۇشكى سياقتى سورايعان موينى بار تانكى ەمەس پە؟ جاستار كۇلەدى: – جوق, ول تۇيە عوي! ەندى, ءبارى اسىپ-ساسىپ, ۇيلەرىنە قاراي جوڭكىلۋدە, ارتتارىنا الاقتاپ قاراپ قويادى. ءبىر كەمپىر كەلىپ بۋىنىپ-ءتۇيىنىپ العان, كىشكەنتاي ءسابيىن ەرتىپ, تاۋعا كەتەمىن دەپ قاپىلىپ جاتىر. – ۇلىم سوعىستا, مىناۋ سودان قالعان جالعىز تۇياق, ەندى, وسىنى امان ساقتاۋىم كەرەك! – دەپ زارلايدى. جۇرت «ارتىن باعىپ كىدىرە تۇر» دەپ, زورعا كوندىردى. بىراق قۇدايعا شۇكىر, بۇل ۋاقىتتا نەمىستەر ماڭعىستاۋعا كەلمەك تۇگىلى, ءوز جاندارىمەن قايعى, كەرى قاراي ىعىسىپ بارا جاتقان كەز ەدى. «ال سامولەت قالاي كەلدى, نەگە بومبالادى؟» – بۇل ءالى جۇمباق. تاۋشىق جەر اسىپ, ادەيى كەلىپ بومبالايتىنداي ماڭىزدى جەر ەمەس, ءتىپتى, تۇسىنىكسىز... ارادا استراحان, گۋرەۆ, كاسپي – وسىنىڭ بارىنەن ءوتىپ, ماڭعىستاۋدا نە ءوشى قالعان؟ كەزىندە بۇل ۇرەيلى بولعانمەن وتكەننەن كەيىن پەندە ونى ك ۇلىپ ەسكە الادى. ءاي, بۇل دۇنيەنىڭ مۇڭى مەن كۇلكىسى الما-كەزەك ارالاس-اۋ! سونىمەن, بۇل ماقتانىشتى وقيعا بولماسا دا, ۇلى وتان سوعىسىندا فاشيس­تەردىڭ شىعىسقا ەڭ الىس لاقتىرعان بومبالارى ءبىزدىڭ ماڭعىستاۋعا تۇسكەن ەدى.   سەرجان شاكىرات, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى. ماڭعىستاۋ وبلىسى.