ء*ۋاليحانوۆ-180
بيىل قازاقتىڭ ۇلى عالىمى, اعارتۋشى, دەموكرات شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ تۋعانىنا – 180 جىل. قازاق حالقىنىڭ تاريحىندا ەرەكشە ورىن الاتىن ايتۋلى تۇلعانىڭ مەرەيتويىنا وراي سەمەيدەگى اباي اتىنداعى تەاتر مەن ف.دوستوەۆسكي اتىنداعى تەاتر ۇجىمدارى بىرلەسىپ, «مونولوگ شەپوتوم» قويىلىمىن ساحنالادى.
پەسانىڭ اۆتورى تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ەرلان سىدىقوۆ. ساحنالاعان – قىرعىزستاننىڭ كينورەجيسسەرى ءشامىل جاپپاروۆ. سپەكتاكلدە شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ ءومىرىنىڭ سوڭعى كەزەڭدەرى بەينەلەنگەن. كورەرمەندەرىن بىردەن ەرەكشە باۋراپ, تەرەڭ ويعا جەتەلەيدى. ساحنا ورتاسىندا ءومىر تالقىسىنان كۇيرەگەن ەسكى دوڭگەلەك تۇر. وسى دوڭگەلەكتى بىرگە اينالدىرامىز دەپ شوقانعا دوستارى گريگوري پوتانين, فەدور دوستوەۆسكي جانە تاعى باسقالارى كەلەدى. اكەسى شىڭعىس كەلىپ, بالاسىن باۋىرىنا باسادى. شوقان ساحنادا تۇرىپ, كورەرمەندەرگە وي تۇكپىرىندەگى ارماندارىن اقتارىپ, قايدان كەلدىم, قايدا بارا جاتىرمىن دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەيدى.
– قىرعىزستاندىق كينورەجيسسەر ءشامىل جاپپاروۆ تاماشا تۋىندىلارىمەن الەمگە تانىمال, – دەدى فەدور دوستوەۆسكي اتىنداعى تەاتردىڭ ديرەكتورى ياكوۆ گورەلنيكوۆ. – ءبىزدىڭ شاقىرتۋىمىزدى قابىل الىپ, تاريحشى-عالىم ەرلان سىدىقوۆتىڭ پەساسىن ساحنالاپ وتىرعانىنا ريزامىز. ەرلان ءباتتاش ۇلى جاڭا قىرىنان تانىلدى. پەسا كورەرمەندەردىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. بيىل قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 20 جىلدىعى, وسىعان وراي ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى بىرىگىپ, وسىنداي جۇرەككە جىلى, كوڭىلگە قونىمدى رۋحاني دۇنيەنى جۇرت نازارىنا ۇسىنىپ وتىر.
شوقاننىڭ ارعى اتاسى – قازاقتىڭ ۇلى حانى – ابىلاي, شوقان ونىڭ شوبەرەسى. ءوز اتاسى ءۋالي دە حان بولعان. ال اكەسى شىڭعىس قازاقستاندا حاندىق جۇيە جويىلىپ, اعا سۇلتاندىقتىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى اعا سۇلتان لاۋازىمىن يەلەنگەن. اۋىل مەكتەبىندە وقىپ, ارابشا حات تانىعان شوقان اراب, شاعاتاي تىلدەرىن مەڭگەرەدى. بۇدان كەيىن ونى اكەسى سول كەزدە سىبىردەگى ەڭ تاڭداۋلى وقۋ ورنى دەپ ەسەپتەلىنەتىن ومبى كادەت كورپۋسىنا بەرەدى. زەرەك تە زەردەلى شوقان مۇندا «ەكى-ءۇش جىلدان كەيىن-اق ءوز سىنىپتاستارىنان عانا ەمەس, وزىنەن ەكى جاس ۇلكەندەردىڭ سىنىبىنداعىلاردى دا باسىپ وزىپ شىقتى», دەپ جازادى ءوز ەستەلىگىندە گريگوري پوتانين. شوقان ءرولىن ويناعان اكتەر سەرگەي ەلەۋسىزوۆ بۇل قويىلىمعا ەرەكشە دايىندالعاندىعىن ايتتى.
قويىلىم سوڭىندا سپەكتاكلدى تاماشالاۋعا كەلگەن فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور اراپ ەسپەنبەتوۆ كورەرمەندەردىڭ اتىنان جۇرەكجاردى لەبىزىن ءبىلدىرىپ, قوس تەاتر ۇجىمىنا, رەجيسسەرگە شىعارماشىلىق تابىستار مەن جەتىستىكتەر تىلەدى.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا.
سەمەي.
پەسانىڭ اۆتورى تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ەرلان سىدىقوۆ. ساحنالاعان – قىرعىزستاننىڭ كينورەجيسسەرى ءشامىل جاپپاروۆ. سپەكتاكلدە شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ ءومىرىنىڭ سوڭعى كەزەڭدەرى بەينەلەنگەن. كورەرمەندەرىن بىردەن ەرەكشە باۋراپ, تەرەڭ ويعا جەتەلەيدى. ساحنا ورتاسىندا ءومىر تالقىسىنان كۇيرەگەن ەسكى دوڭگەلەك تۇر. وسى دوڭگەلەكتى بىرگە اينالدىرامىز دەپ شوقانعا دوستارى گريگوري پوتانين, فەدور دوستوەۆسكي جانە تاعى باسقالارى كەلەدى. اكەسى شىڭعىس كەلىپ, بالاسىن باۋىرىنا باسادى. شوقان ساحنادا تۇرىپ, كورەرمەندەرگە وي تۇكپىرىندەگى ارماندارىن اقتارىپ, قايدان كەلدىم, قايدا بارا جاتىرمىن دەگەن سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەيدى.
– قىرعىزستاندىق كينورەجيسسەر ءشامىل جاپپاروۆ تاماشا تۋىندىلارىمەن الەمگە تانىمال, – دەدى فەدور دوستوەۆسكي اتىنداعى تەاتردىڭ ديرەكتورى ياكوۆ گورەلنيكوۆ. – ءبىزدىڭ شاقىرتۋىمىزدى قابىل الىپ, تاريحشى-عالىم ەرلان سىدىقوۆتىڭ پەساسىن ساحنالاپ وتىرعانىنا ريزامىز. ەرلان ءباتتاش ۇلى جاڭا قىرىنان تانىلدى. پەسا كورەرمەندەردىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. بيىل قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ 20 جىلدىعى, وسىعان وراي ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى بىرىگىپ, وسىنداي جۇرەككە جىلى, كوڭىلگە قونىمدى رۋحاني دۇنيەنى جۇرت نازارىنا ۇسىنىپ وتىر.
شوقاننىڭ ارعى اتاسى – قازاقتىڭ ۇلى حانى – ابىلاي, شوقان ونىڭ شوبەرەسى. ءوز اتاسى ءۋالي دە حان بولعان. ال اكەسى شىڭعىس قازاقستاندا حاندىق جۇيە جويىلىپ, اعا سۇلتاندىقتىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى اعا سۇلتان لاۋازىمىن يەلەنگەن. اۋىل مەكتەبىندە وقىپ, ارابشا حات تانىعان شوقان اراب, شاعاتاي تىلدەرىن مەڭگەرەدى. بۇدان كەيىن ونى اكەسى سول كەزدە سىبىردەگى ەڭ تاڭداۋلى وقۋ ورنى دەپ ەسەپتەلىنەتىن ومبى كادەت كورپۋسىنا بەرەدى. زەرەك تە زەردەلى شوقان مۇندا «ەكى-ءۇش جىلدان كەيىن-اق ءوز سىنىپتاستارىنان عانا ەمەس, وزىنەن ەكى جاس ۇلكەندەردىڭ سىنىبىنداعىلاردى دا باسىپ وزىپ شىقتى», دەپ جازادى ءوز ەستەلىگىندە گريگوري پوتانين. شوقان ءرولىن ويناعان اكتەر سەرگەي ەلەۋسىزوۆ بۇل قويىلىمعا ەرەكشە دايىندالعاندىعىن ايتتى.
قويىلىم سوڭىندا سپەكتاكلدى تاماشالاۋعا كەلگەن فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور اراپ ەسپەنبەتوۆ كورەرمەندەردىڭ اتىنان جۇرەكجاردى لەبىزىن ءبىلدىرىپ, قوس تەاتر ۇجىمىنا, رەجيسسەرگە شىعارماشىلىق تابىستار مەن جەتىستىكتەر تىلەدى.
راۋشان نۇعمانبەكوۆا.
سەمەي.
