تۇراقتىلىق پەن ءوسىپ-وركەندەۋ جولىندا

قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا كەزەكتەن تىس وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ تاقىرىبىنا شەتەلدىك باق-تار ءالى دە ورىن بەرىپ جاتىر. ءتۇرلى باسىلىمدار مەن اقپارات اگەنتتىكتەرى, تەلە- جانە راديو ارنالار ۇدەمەلى قارقىنمەن دامۋ ۇستىندەگى ەلدەگى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى رەتىندە جۇمىس ۇستىندەگى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا وزدەرىنىڭ داۋىستارىن بەرگەن ساراپشىلاردىڭ, قاراپايىم قازاقستاندىقتاردىڭ سوزدەرىنەن كۇنى بۇگىنگە دەيىن ۇزىندىلەر جاريالاۋ ۇستىندە. سونىمەن قاتار, قازاقستاندىقتاردىڭ سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە كەلۋ دەڭگەيىنىڭ بۇرىن-سوڭدى بولماعان رەكوردتىق كورسەتكىشكە كوتەرىلگەنى دە ەرەكشە قۇبىلىس رەتىندە اتالۋدا. قازاقستاندا ءسا­ۋىر ايىنىڭ اياعىندا وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا قازاقستاندىق سايلاۋشىلار وزدەرىنىڭ داۋىستارىن نۇرسۇلتان نازارباەۆقا بەردى. ويتكەنى, ولار ونىڭ باسقارۋىنسىز ەلدىڭ بولاشاعىنا قاتتى الاڭدايدى. ەل حالقىنىڭ سوزدەرىنە قاراعاندا, بۇل – كانديداتتار اراسىنداعى قانداي دا ءبىر تاڭداۋ ەمەس, شىن مانىندە ۇلكەن سۇيىسپەنشىلىككە يە كوشباسشىسىن جالپىنىڭ قانشالىقتى قۋاتتايتىنىن عانا ايعاقتاپ بەرەتىن ۇدەرىس. كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيالار سالاسىنداعى 26 جاستاعى مامان ميراس مۇحامەدراقىموۆتىڭ ءسوزى بىلايشا شىقتى: «مەن باسقا كانديداتتاردى سونشالىقتى جاقسى بىلەمىن دەپ ايتا المايمىن. ءبىز, ءبىرىنشى كەزەكتە, ۋكراينانىڭ قايتالانباعانىن قالايمىز. مۇنىڭ بارلىعى بىزگە تۇراقتىلىق ءۇشىن قاجەت». سايلاۋ ۋچاسكەسىنەن شىققان كەزدە سۇرالعان ادامداردىڭ بارشاسى دەرلىك كىمگە داۋىس بەرگەندەرىن ايقايلاپ ايتىپ جاتتى. سەبەبى, ولار وزدەرىنىڭ داۋىسىن نۇرسۇلتان نازارباەۆقا بەرگەن بولاتىن. ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بۋحگالتەرلىك ماماندىقتا وقيتىن 19 جاسار ستۋدەنتى دانا جاقسىلىقوۆا ءوز سوزىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلدىڭ ەرتەڭىن ەڭسەلەندىرە تۇسەتىنىن اتاپ كورسەتتى. قازاقستاندا جۇرگى­زىلگەن مونيتورينگتىك ساۋالداما كوپتەگەن قازاقستاندىقتاردىڭ كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ تۋرالى يدەيانى قولداعاندارىن كورسەتىپ بەرگەن ەدى. سايلاۋدان كەيىنگى مالىمەتتەر بۇل ساۋالدامانىڭ اقيقاتتىعىن جان-جاقتى دالەلدەدى. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە كەلگەن 10 ميلليونعا جۋىق قازاقستاندىقتىڭ 97 پايىزدان استامى وزدەرىنىڭ داۋىستارىن تانىمال كوشباسشى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا بەرگەنى بەلگىلى بولىپ وتىر. جالپى, ەلدەگى كەزەكتەن تىس سايلاۋ قازاقستانعا بۇگىنگى الەمدىك سىن-قاتەرلەر جاعدايىندا ءوزىنىڭ تاڭداپ العان ءوسىپ-وركەندەۋ جولىمەن جۇرۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزادى دەپ سانالادى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, ەلدەگى سايلاۋدىڭ اشىق تا ءمولدىر بولعانى, ادىلەتتى وتكەنى ەشكىمدى دە كۇمانداندىرماسا كەرەك. قازاقستان – الەمدەگى ۇيلەسىمدى جانە تۇراقتى قوعامى, اسا جەدەل دامىپ كەلە جاتقان ەكونوميكاسى بار ەل. ەل جاقسى كورشى جانە قۇرمەتتى ساياسي سەرىكتەس رەتىندە قاراستىرىلادى. كسرو ىدىراعاننان كەيىن قازاقستاندا مۇراعا تەك ەسكىرگەن وندىرىستەر, مەملەكەتتىك ءالسىز سەكتور جانە ءتۇرلى ەتنوستار مەن ءدىني توپتاردان تۇراتىن حالىق قالعان بولاتىن. قازاقستان بار-جوعى 20 جىلدىڭ ىشىندە ەتنوسارالىق ۇيلەسىمدىلىكتى ىلگەرىلەتىپ قانا قويماي, تابىستى, تۇراقتى, سونداي-اق, جارقىن بولاشاققا ۇمتىلعان ەلگە اينالىپ وتىر.   پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ الدىن الا سەنىمدىلىك بىلدىرگەنىندەي, قازاقستان حالقى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا ءوزىنىڭ بولاشاعى, بالالارىنىڭ بولاشاعى جانە ءوسىپ-وركەندەگەن قازاقستاننىڭ بولاشاعى ءۇشىن ءوز داۋىستارىن بەردى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلگە تىكەلەي شەتەل ينۆەستيتسياسى رەتىندە 200 ميلليارد دوللار تارتۋ جولىمەن نارىقتىق رەفورمالارعا بارىنشا ۇلكەن نازار اۋداردى. ءسويتىپ, استانا بۇگىندە پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە ەكىنشى اسا ءىرى ەكونوميكاعا اينالىپ ۇلگەردى. قازاقستان مۇنايدى دا بۇرىنعى كەڭەستىك ەلدەر اراسىندا رەسەيدەن كەيىنگى وندىرەتىن ەكىنشى ءىرى ەل بولىپ تابىلادى. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ ەسىگى اشىلعان تاڭەرتەڭگى 7.00-دەن باستاپ سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ الدىندا ۇزىن-سونار كەزەكتەر پايدا بولدى. سونداي سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ ءبىرى كەيىنىرەك نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوزى داۋىس بەرگەن وقۋشىلار سارايى ەدى. «مەن سۇيىكتى نازارباەۆ ءۇشىن داۋىس بەرەمىن, ارينە. ول بىزگە ءبارىن – زەينەتاقى, تەگىن مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ۇسىندى, قۇدايعا شۇكىر, اش-جالاڭاش تا ەمەسپىز. بىزگە بۇدان ارتىق نە كەرەك؟ جاراتقان وعان دەنساۋلىق بەرسىن», – دەيدى 68 جاستاعى زەينەتكەر ۆەرا كالينينا.   كوپتەگەن قازاقستاندىقتار استانا مەن الماتى قالالارىندا ورنالاسقان سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە ۇزىن دا يرەلەڭدەگەن كەزەكتەرگە تۇردى. كەزەكتەر پرەزيدەنتتىككە كانديدات نۇرسۇلتان نازارباەۆقا داۋىس بەرۋ ءۇشىن تىزىلگەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. ولاردىڭ بارلىعى دا وزدەرىنىڭ ازاماتتىق پارىزدارىن وتەۋگە كەلگەندىكتەرىن مالىمدەدى. الماتىلىق ستۋدەنت گۇلميرا باردىعۇلوۆانىڭ مالىمدەۋىنشە, ەلدە ساياسي داعدارىس ورىن الماۋى ءۇشىن ءوز داۋىسىن ن.نازارباەۆقا بەرگەن. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, «جاستار ءوزىنىڭ پارىزدارىن جاقسى تۇسىنەدى. ەشكىم ەشكىمدى داۋىس بەرۋگە ماجبۇرلەپ جاتقان جوق. ءبىز قىرعىزستانداعى توڭكەرىستەردى, ۋكرايناداعى سوعىستى كوردىك. ەشكىم دە قازاقستاننىڭ ونداي داعدارىسقا ۇرىنعانىن قالامايدى». ال جەزقازعاندا, كەنشىلەر قالاسىنىڭ بىرىندە, سايلاۋشىلار بىرىنەن كەيىن ءبىرى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا «سوعىس بولماۋى ءۇشىن» ءوز داۋىستارىن بەرىپ جاتتى. ولار ءىس باسىنداعى پرەزيدەنتتىڭ ەلدە تۇراقتىلىقتى ساقتاي الاتىنىنا زارەدەي دە كۇماندانبايدى.   قازاقستاندا وسىمەن بەسىنشى رەت وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋ داۋىس بەرۋگە كەلۋشىلەردىڭ بۇل جولى رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتكەنىن كورسەتىپ بەردى. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە وزدەرىنىڭ تاڭداۋلارىن جاساۋعا كەلگەندەر بۇكىل سايلاۋعا قاتىسۋعا تيىستىلەردىڭ 95-تەن استام پايىزدى قۇرادى. ءسويتىپ, ەلدىڭ قازىرگى كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 97,7 پايىز داۋىس الىپ, ايقىن باسىمدىقپەن جەڭىسكە جەتتى. «پرەزيدەنتتىك سايلاۋ تىنىشتىق جانە مولدىرلىك جاعدايىندا ءوتتى», – دەپ مالىمدەدى وسك-نىڭ حاتشىسى باقىت مەلدەشوۆ. ال وسك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير فووس سايلاۋ ۋچاسكەلەرى جابىلعان ساعات 20.00-دە داۋىس بەرۋگە كەلگەندەردىڭ رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتكەنىن اتاپ كورسەتتى. ن.نازارباەۆ بۇعان دەيىن كوپتەگەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە ساياسي رەفورمالاردى تابىس­تى جۇرگىزگەن بولاتىن. ەندى مەملەكەتتىك اپپاراتتى جاڭعىرتىپ, جەكەمەنشىكتى قورعايتىن, ينۆەستيتسيالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن زاڭداردى جاقسارتۋ, يندۋستريالاندىرۋ نەگىزىندە ءارى قارايعى ەكونوميكانى ءوسۋدى قامتاماسىز ەتۋ نيەتىندە. وسىنىڭ بارلىعى ورتا تاپتىڭ ءوسۋ قارقىنىن جەدەلدەتۋى ءتيىس.