ينۆەستورلار اتىراۋعا نەگە قىزىعادى؟

جاھان ەلدەرى كوز تىگىپ, شەتەل ينۆەستورلارى قوماقتى ينۆەستيتسيا سالۋعا ىنتا تانىتقان ءوڭىردىڭ ءبىرى – اتىراۋ. ويتكەنى بۇل وڭىردە كومىرسۋتەكتى شيكىزاتتىڭ مول قورى بار. قازىر «تەڭىز», «قاشاعان» اتاۋى بەرىلگەن ەكى ءىرى كەنىشتى يگەرۋگە «Chevron», «ExxonMobil», «Lukoil», «Eni», «SHell», «TotalEnergies», CNPC پەن «Inpex» سەكىلدى الپاۋىت كومپانيا­لار ۇلەس قوسىپ وتىر.

وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە ونەركاسىپ باسقارماسى ۇسىنعان اق­پاراتقا قاراعاندا, قازىر مۇنايلى وڭىردە شەتەلدىك كاپيتال سالىنعان 1 765 كومپانيا تىركەلگەن. بۇل كومپانيالار مۇناي-حيميا, قۇرىلىس, ساۋدا جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارىندا جۇمىس ىستەيدى. جىل سايىن ەكونوميكانىڭ ءار سالاسىنا شەتەل ينۆەستيتسياسىن تارتۋ ءۇشىن ەلارالىق ىنتىماقتاستىق ورناتۋعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. بيىل گەرمانيا, قىتاي, اقش, ۇلى­بريتانيا, يزرايل, قاتار, يسپا­نيا, يتاليا, اۋستراليا, ليتۆا, وزبەكستان, پاكىستان ەلدە­رىنىڭ بيزنەس وكىلدەرىمەن 39 كەزدەسۋ وتكىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە – 20-دان استام ىنتى­ماقتاستىق ور­ناتۋ جونىندەگى قۇ­جاتقا قول قويىلدى.

باسقارما ماماندارى مۇنداي قادامنىڭ بىرقاتار ءىرى ينۆەس­تيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ىقپال ەتەتىنىن العا تارتادى. ماسەلەن, «Invision» كومپانياسى جەل ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىنا 500 ملن دوللار كولەمىندە ينۆەستيتسيا قۇيۋدى جوسپارلاعان. ال «Hualin Energy» كومپانياسى 280 ملن دوللار گاز تۋربينالى ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسىن سالۋدى كوزدەپ وتىر. سونداي-اق «Eurasian Construction Group» كومپانياسى 200 ملن اقش دوللارى كولەمىندەگى قار­جىعا جەكە يندۋستريالىق پارك قۇرۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرادى. «Goldbridge» كومپانياسى قانت زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىنا 150 ملن دوللاردى ينۆەستيتسيا رەتىندە سالادى. «Muchen» كومپانياسى قولعا الاتىن وندىرىستىك بوياۋلار شىعاراتىن زاۋىتتىڭ قۇنى 50 ملن دوللاردى قۇرايدى.

مۇنايلى وڭىردە جاڭا ءوندى­رىس اش­قىسى كەلەتىن ەلدەردىڭ ارا­سىن­­دا اقش پەن قىتايدىڭ ۇلەسى باسىم. ماسەلەن, اقش-تىڭ «John Crane» كومپانياسى مەحاني­كالىق تىعىزداعىشتار, مۋفتالار, «Swagelok» كومپانيا­سى اقش قۇرال قوراپتارى مەن سىناما الۋ جۇيەسى جوباسىن قار­جىلاندىرعىسى كەلەدى. وسى ەلدىڭ تاعى ءبىر ينۆەستورى – «Flowserve» سورعىلارعا ارنالعان بول­شەك­تەر مەن مەحانيكالىق تىعىز­داعىش­تارى بار كلاپاندار شى­عارۋ ون­دى­رىسىنە ينۆەستور بولعالى وتىر.

بيىل قىتاي ينۆەستورلارى­نىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتقانى باي­قالادى. وبلىس اكىمى سەرىك شاپ­­كەنوۆ اتالعان ەلدەگى لياو­نين, تسزيانسۋ, چجەتسزيان, حۋبەي قالالارىنا ىسساپارمەن بارىپ, بىرقاتار ينۆەستور­مەن كە­لىسسوز جۇرگىزدى. بۇل ساپاردىڭ ناتيجەسىندە ونەر­كاسىپتىك الە­ۋەتتى دامىتۋ جانە حالىقارا­لىق ىن­تىماقتاستىقتى كەڭەيتۋگە ­با­عىتتالعان ماڭىزدى كەلىسىم­دەر جاسالدى.

«اتىراۋ وبلىسىندا ىسكە اسىرىلاتىن جوباعا بايلانىستى 9 قۇجاتقا قول قويىلدى. ما­سەلەن, «ەۋرازيا» قازاقستان-قىتاي جاڭا يندۋستريالىق ايماعى قۇرىلادى. جوبا 2026 جىلى جۇزەگە اسىرىلا باستاي­دى. نەگىزگى ارىپتەس – قىتايلىق «Pan Asia Forward co. ltd» كومپانياسى. جاڭا كەلىسىمشارتتىڭ اياسىندا قىتايلىق كومپانيا اتىراۋدا بەس ءىرى وندىرىستىك جوبانى ىسكە اسىرادى. بۇل جوبالارعا سالىناتىن جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 120 ميلليون دوللاردى قۇرايدى. اتالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋ 1000-نان استام جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى ءوڭىر باسشىسى.

وسى ەلدىڭ «Envision Energy» كومپانياسى قۋاتى 500 مۆت بولاتىن جەل ەلەكتر ستانساسىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك شاپكەنوۆ پەن كومپانيا جەتەكشىسى ۆەي ۆەي مەموراندۋمعا قول قويدى.

قىتايدان كەلەتىن ينۆەستوردىڭ ءبىرى – «حانچجوۋ كەلين ەلەك­تريك» كومپانياسىنىڭ قازاق­ستانداعى سەرىكتەسى – «Hualin Energy» كومپانياسىمەن بىرگە گاز-پورشەندى ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلى­سىن جۇرگىزۋگە نيەت ءبىلدىردى. ستانسانىڭ قۋاتى – 250 مۆت. اتالعان جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتىڭ ماڭىنان 30 گەكتار جەر بەرىلدى. ەندى الداعى جىلى جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان.

قىتايداعى «CRE International Co» كومپانياسى اتىراۋ وبلىسىندا جەل گەنەراتورلارى مەن كۇن پانەلدەرىن ورناتۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. بۇل جوبا دا ارنايى مەموراندۋممەن بەكىتىلدى.

تاعى ەكى كومپانيا مۇنايلى وڭىردە ءىرى جوبانى قولعا الۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. ونىڭ ءبىرى – «Green Jiangnan Environmental Protection Co., Ltd» كومپانياسى. بۇل كومپانيا بۇرىن ىسكە اسىرىلماعان جوبانى ۇسىنىپتى. ناقتىلاي ايتقاندا, لاس سۋدى تازارتىپ, اششى سۋدى تۇششىتاتىن جوبانى ىسكە اسىرادى.

ەكىنشىسى – «Power Construction Corporation of China» كومپانيا­سى. بۇل قۇرىلىس, ەنەرگەتيكا, مۇناي-حيميا وندىرىسىنە قاتىسى بار بىرنەشە باعىتتاعى جوبانى ىسكە اسىرىپ جۇرگەن ءىرى قۇرى­­لىم. سونداي-اق «Henrey Automoble» كومپانياسى اككۋمۋلياتورلى ەلەكتروموبيلدەردى ءوندىرۋ تاجى­ريبەسىن مۇنايلى وڭىردە جال­عاستىرۋدى كوزدەپ وتىر.

ارينە, ەۋرووداق ەلدەرىنىڭ كومپانيالارى دا اتىراۋ نا­رى­عىنان ورىن العىسى كەلەدى. ماسە­لەن, گەرمانيالىق «Leser» كومپا­نياسى قاۋىپسىزدىك كلاپاندارىن شىعارۋ جوباسىمەن تانى­مال بولعان. ال يتاليالىق «Faccin S.ر.A» كومپانياسى باع­دار­لامالاردى ينتەگراتسيالاۋ جانە ازىرلەۋ جونىندەگى ءبولىم­نىڭ باسشىسى رينو بولدريني مەن «Texol Group» ديرەكتور­لار كەڭەسىنىڭ توراعاسى شوتا اباحاز كەلىسىمشارتقا قول قويدى. ­ماق­سات – «Texol Trans» زاۋىتىنا مۇ­ناي ونىمدەرىن جانە سۇيىتىل­عان كومىرسۋتەكتى تاسىمالداي­تىن تسيستەرنا مەن ۆاگون قۇراستىر­ۋعا قاجەتتى «Baldrini» جابدىعىن ­تاسىمالداۋ.

«عaccin S.p.A. – اۋىر ونەركاسىپكە ارنالعان جابدىقتاردى جەتكىزەتىن الەمدىك كوشباسشى كومپانيا. ۇزاقمەرزىمدى كەلىسىمشارت مۇ­نايلى ءوڭىر يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار مەن حالىقارالىق تاجىريبەگە قول جەتكىزۋگە, جەر­گىلىكتى كاسىپورىندار مەن مامان­داردىڭ دامۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. اسىرەسە, كادرلاردى دايارلاۋ باعدارلامالارىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. دەمەك وڭىردەگى مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, ينجەنەرلىك-تەحنولوگيالىق داعدىلارىن دامىتۋىنا ىقپال ەتەدى», دەدى س.شاپكەنوۆ.

بۇل وڭىرگە ينۆەستيتسيا سالىپ, ارىپتەستىك الەۋەتىن كوزدەگەندەر قاتارىندا وتاندىق كومپانيالار دا بار. «EnerMech» كوم­پانياسىنىڭ جوباسى – كلاپاندار مەن سورعىلارعا ارنالعان بولشەكتەر مەن قوسالقى بول­شەكتەر وندىرەدى. ال «KTR» كومپانياسى گاز قۇبىرلارىنىڭ قوسالقى, شىعىس بولشەكتەرىن, «Synteco» كومپانياسى «Ansul» ماركالى ءورت سوندىرگىشتەر, «Atyrau Civil Partners» كومپانياسى ۇسىنعان جوبالاۋ جانە قۇرىلىس سالاسىنداعى حالىقارالىق وندىرىستەردى لوكاليزاتسيالاۋ جوباسىمەن ناقتى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر.

وبلىس اكىمىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, 9 ايدا 6 نەگىزگى كورسەتكىش بويىنشا ءوسىم بايقالعان. ءوڭىردىڭ ونەركاسىپ كولەمى 17,6%-عا ارتتى. ونىڭ ىشىندە تاۋ-كەن ءوندىرىسى – 19,2, كولىك جانە قويمالاۋ – 19,1, ساۋدا – 8,6, اۋىل شارۋاشىلىعى – 8,5, وڭدەۋ ونەركاسىبى 2,4%-عا وسكەن.

«بيىل «تەڭىزشەۆرويل» جشس «تەڭىز» كەن ورنىندا كەلەشەك كەڭەيتۋ جوباسىن ىسكە قوستى. سوعان قاراماستان, نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى 1,065 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ال باسقا سالالارداعى ءوسىم – 40,2%. مۇناي-گاز حيمياسى سالاسىندا جالپى قۇنى 6,8 ترلن تەڭگەلىك 3 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 11 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر», دەيدى س.شاپكەنوۆ.

اتىراۋ وبلىسى