جەتىسۋ وبلىسىندا جەڭىل جولمەن بايۋدى كوزدەگەن جەكە سوت ورىنداۋشىسى باسقا ەمەس, بالالاردىڭ قارجىسىنا قول سالىپ, قىلمىستى بولعانى جاعا ۇستاتىپ وتىر. الاياقتىققا بەيىمى بار سابازىڭ الدىمەن وتباسىن تاستاپ قاشقانداردان اليمەنت ءوندىرىپ الۋ ءۇشىن اتقارۋشىلىق قۇجات دايىنداپ, بورىشكەرلەردىڭ جالاقىلارىنان قارجى ۇستاپ قالۋ تۋرالى قاۋلى شىعارىپ, جۇمىس بەرۋشىلەرگە جىبەرگەن. كوپ وتپەي قازىناسىنا قوماقتى قاراجات تۇسكەن سوڭ, ونىڭ كوپ بولىگىن وزىنە قالدىرىپ, اليمەنت ءوندىرىپ الۋشىلارعا تيىن-تەبەن عانا ۇستاتا سالعان.
مىسالى, ءبىر جاعدايعا توقتالساق. جەكە سوت ورىنداۋشىسى بيىل ءساۋىر ايىندا بورىشكەردىڭ جالاقىسىنان اليمەنت ءوندىرىپ الۋدى باستايدى. ونىڭ جۇمىس بەرۋشىسى ساۋىردەن ماۋسىمعا دەيىن جەكە سوت ورىنداۋشىسىنىڭ شوتىنا 570 مىڭ تەڭگە اليمەنت قارجىسىن اۋدارعان. ال بۇل بولسا, اقشانىڭ شىن يەلەرى – بالالارعا 170 مىڭ تەڭگەسىن عانا جىبەرىپ, قالعانىن ءوز قالتاسىنا باسادى.
قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرى جەكە سوت ورىنداۋشىسىنىڭ قيتۇرقى ارەكەتتەرىن تەكسەرە كەلە, ونىڭ ءدال وسىلاي باسقا دا اليمەنت قاراجاتتارىن جىمقىرعانىن, جالپى سوماسى 2 ملن تەڭگەدەن اسا اقشانى قولدى قىلعانىن دالەلدەدى. بۇگىندە تالدىقورعان قالاسىنىڭ پروكۋراتۋراسى قىلمىستىق كودەكستىڭ 251-بابى بويىنشا وكىلەتتىگىن اسىرا پايدالانعان جەكە سوت ورىنداۋشىسىنا قاتىستى سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋدى جۇرگىزىپ جاتىر.
ۇلىتاۋ وبلىسىندا دا وسىعان ۇقساس ءبىر قىلمىس ورىن العان بولاتىن. بۇل جولى وقيعانىڭ باستى كەيىپكەرى – كادىمگى مەكتەپ ەسەپشىسى. جەزقازعان قالالىق سوتىنىڭ دەرەگىنشە, ساتباەۆ قالاسى ءبىلىم بولىمىنە قاراستى №2 بالالار مۋزىكا مەكتەبىنىڭ قاراجاتىنا جاۋاپتى قىزمەتكەرى 28 ملن تەڭگەدەن اسا بيۋدجەت قارجىسىن جىمقىرعانى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىلىپ وتىر.
بەلگىلى بولعانداي, ءىسىم ءىز-ءتۇزسىز كەتەدى دەپ ويلادى ما ەكەن, مەكتەپ ەسەپشىسى بىلتىردان باستاپ وزىنە زاڭسىز تۇردە ارتىق جالاقى تاعايىنداپ وتىرىپتى. بىراق بۇعان دا قاناعاتتانباعان ول مەكەمەدە ءىس جۇزىندە جۇمىس ىستەمەيتىن ء«ولى جاندارعا» دا جالاقى تولەپ كەلگەن. ال بۇل قارجىنىڭ ءبارى اينالىپ كەلىپ ءوزىنىڭ قالتاسىنا تۇسكەنى بەسەنەدەن بەلگىلى.
قىلمىسى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن دالەلدەنگەن سوڭ, سوت ۇكىمىمەن وعان 5 جىل 4 اي مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جانە ءدال وسى مەرزىمگە بۋحگالتەرلىك قىزمەتپەن اينالىسۋ قۇقىعىنان ايىرۋ جازاسى تاعايىندالدى. ازىرگە ۇكىم زاڭدى كۇشىنە ەنگەن جوق.
بۇگىندە قوعامنىڭ قاي سالاسىندا بولماسىن, بيۋدجەتتىڭ دە, بوتەننىڭ دە قاراجاتىنا قول سالۋ وقيعالارى تىيىلماي تۇر. ماسەلەن, ماڭعىستاۋ وبلىسىندا مۇناي-گاز سالاسىنان وسىنداي ءبىر شۋ شىقتى. جەرگىلىكتى پروكۋراتۋرا جۇرگىزگەن تەكسەرۋلەر بارىسىندا «West Oil Software» جشس قىزمەتىندە زاڭعا قايشى قىلمىستىق ارەكەتتەر بولىپ جاتقانى انىقتالىپ, تەرگەۋ جۇمىستارى اياسىندا باسشىلىق لاۋازىمداعى 3 ادام قاماققا الىندى.
سوتتىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, ولار بيۋدجەتتەن بولىنگەن قاراجاتتى قولدى ەتكەن. بىرەۋى 3 جىل 2 ايعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلىپ, بۇعان قوسا ۇشەۋى بىرلەسىپ 261 مىڭ تەڭگە كولەمىندەگى شىعىندى وتەپ بەردى.
ال باس پروكۋراتۋرا وكىلەتتىگىن اسىرا پايدالانىپ, زاڭسىز ويىن بيزنەسىن ۇيىمداستىردى دەگەن ايىپپەن ۇستالعان تاعى ءبىر لاۋازىمدى تۇلعانىڭ تۇركيادان ەلگە ەكستراديتسيالانعانى تۋرالى مالىمەت تاراتتى. ول – قۇقىق قورعاۋ ورگانىنىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرى. تاعىلىپ وتىرعان ايىپ – ترانسۇلتتىق ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپقا قاتىسقان, ويىن بيزنەسىن زاڭسىز ۇيىمداستىرعان جانە بيلىگىن اسىرا پايدالانعان.
تارقاتىپ ايتساق, كۇدىكتى 2015–2016 جىلدارى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىنىڭ بىرىندە باسشىلىق قىزمەتتى اتقارا وتىرىپ, ويىن بيزنەسى سالاسىنداعى زاڭسىز ارەكەتتەرگە «قامقورلىق» جاساعانى ءۇشىن جۇيەلى تۇردە اقشالاي سىياقى الىپ وتىرىپتى. ياعني ءوزى دە سول زاڭسىز بيزنەستىڭ گۇلدەنۋىنە تىكەلەي قولعابىس ەتىپ, بارىنشا اتسالىسقان. الايدا قىلمىسى اشىلا باستاعانىن بايقاعان ول دەرەۋ شەتەلگە تايىپ تۇرادى. سول كەزدەن بەرى 7 جىل بويى حالىقارالىق ىزدەۋدە ءجۇردى. 2024 جىلدىڭ قاڭتارىندا تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ يزمير قالاسىندا ۇستالىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى باس پروكۋراتۋراسىنىڭ سۇراۋى بويىنشا قىلمىستىق جاۋاپقا تارتۋ ءۇشىن ەلگە جەتكىزىلىپ وتىر. قازىرگى ۋاقىتتا تەرگەۋ يزولياتورىندا.
ال وسى قىلمىستىق توپتىڭ باسقا مۇشەلەرى بۇعان دەيىن ۇستالىپ, ءتۇرلى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرىلعانىن ايتا كەتەيىك. تەك ارالارىنداعى سەركەسى عانا ۇستاتپاي كەلگەن ەدى. ەگەر تاعىلىپ وتىرعان ايىپتار تۇگەلدەي راستالعان جاعدايدا, قىلمىستىق زاڭناماعا ساي مۇلكى تاركىلەنىپ, 12 جىلدان 20 جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنا كەسىلمەك.
كەز كەلگەن قىلمىس ۋاقىتى كەلگەندە اشىلادى. زاڭعا قايشى ارەكەت جاساعاندار جاۋاپسىز قالمايدى. ءومىردىڭ زاڭى مەن قۇقىقتىق مەملەكەتتىڭ قاعيداتى – وسىنداي. ءبىز بايانداعان قىلمىستىق وقيعالار جەلىسى – ءار ءىسىمىزدىڭ سۇراۋى بولاتىنىنىڭ ايقىن دالەلى.
