فورۋم اياسىندا اۋعانستان ونىمدەرى مەن تاۋارىنىڭ كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى. ءىس-شارانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ۆيتسە-پرەمەر س.جۇمانعارين ءسوز سويلەپ, قازاقستان مەن اۋعانستان اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق پەن ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن باياندادى.
«اۋعانستاننىڭ جوعارى باسشىلىعى ءبىزدىڭ شاقىرۋىمىزدى قابىل الدى. قازاقستان – اۋعانستان بيزنەس فورۋمىنا ۇكىمەت پەن بيزنەس وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىنا قولداۋ كورسەتتى. سول ءۇشىن دە ولارعا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. اۋعان حالقىنا بەيبىتشىلىك پەن وركەندەۋ تىلەيمىن. اۋعانستاننىڭ ءدəستۇرلى ونىمدەرى ۇسىنىلعان كورمە جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلدى. قازاقستان اۋعانستاندى وڭتۇستىك جəنە ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى ماڭىزدى ءəرى اجىراماس سەرىكتەس رەتىندە قاراستىرادى. Əلەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىستارعا قاراماستان, قازاقستان مەن اۋعانستان اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق قارقىندى دامىپ كەلەدى», دەدى س.جۇمانعارين.
كورمەدە كەلۋشىلەر نازارىنا ءتۇرلى ءونىم ۇسىنىلدى. ولاردىڭ ىشىندە كونديتەرلىك تاتتىلەر, شىرىندار, الكوگولسىز سۋسىندار, كوكونىس پەن جەمىس-جيدەك, اسىل تاستار, زەرگەرلىك بۇيىمدار, قولونەر تۋىندىلارى, بىلعارى مەن كىلەمدەر, قۇرىلىس ماتەريالدارى جəنە باسقا دا تاۋارلار بار.
«گازانفار» بانكىنىڭ وكىلى يسمايل گازانفار قازاقستان مەن اۋعانستان اراسىنداعى قارجى اۋدارىمدارى وپەراتسياسىن 15 جىلدان بەرى جۇرگىزىپ كەلەدى. بۇل قوس ەل كاسىپكەرلەرىنىڭ بيزنەسىنە قولايلى جاعداي تۋعىزىپ وتىر. قارجىگەردىڭ ايتۋىنشا, ەكى ەلدىڭ قارجىلىق اۋدارىمدارى كەيىنگى جىلدارى ميلليارد دوللاردان اسقان. بۇدان ساۋدا-ساتتىقتىڭ وسكەنىن كورۋگە بولادى. بانكير قازاقستاننىڭ ازىق-ت ۇلىگىن ماقتاپ وتىر. اسىرەسە ۇن مەن بيدايدىڭ ساپاسى جوعارى دەيدى. بىزدەن وسىمدىك مايىن دا كوپ يمپورتتايدى ەكەن. ونىڭ سوزىنشە, اۋعانستان بىزگە كىلەم ونىمدەرىن, كەپتىرىلگەن جەمىستەر, شىرىندى سۋسىندار جانە باسقا دا ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن ەكسپورتتايدى. سونداي-اق كابۋل, گەرات, مازاريشاريف قالالارىندا قازاق-اۋعان ساۋدا ۇيلەرى جۇمىس ىستەپ تۇر.
«پراند بومي» كومپانياسىنىڭ باسشىسى حوجي ابدۋللا يبروھيمي كورمەگە كىلەمدەرىن اكەلگەن. كاسىپورىن اي سايىن 500 شارشى مەتر كىلەم توقيدى. تسەحىندا 1 000 ادام جۇمىس ىستەيدى. ەڭبەك ۇدەرىسى ەشقانداي تەحنولوگياعا نەگىزدەلمەگەن. جۇمىسشىلار ءبارىن قولمەن توقيدى جانە تازا قويدىڭ ءجۇنىن پايدالانادى. كاسىپكەر ونىمدەرىن پاكىستان, تۇركيا, تاجىكستانعا ساتادى. ەندى قازاقستانعا جونەلتپەك. ول ءۇشىن ەكى ەل اراسىندا ەشقانداي ەكونوميكالىق كەدەرگى بولماسا ەكەن دەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كىلەم توقۋ كەيىنگى ەلۋ جىلدا اۋعانستاندا قاتتى دامىدى. مۇنىڭ سەبەبى, ايەلدەر باسقا جۇمىس ىستەي المايتىندىقتان, ۇيلەرىندە كىلەم توقۋمەن عانا اينالىسقان. بۇعان قوسىمشا, كىلەم توقۋ ونەرى اۋعان حالقىنىڭ قانىندا ەجەلدەن بار. كاسىپكەردىڭ وسى سالادا ەڭبەك ەتكەنىنە 30 جىل بولىپتى. ءبىر ايەل ءبىر كىلەمدى 6 اي بويى توقيدى ەكەن. ەگەر بۇل ءىستى 4 جۇمىسشى بىرىگىپ اتقارسا, 2 ايدا ءتامامدايدى. بيزنەس وكىلى ىسكەرلىك فورۋمنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتەدى.
«اۋعانستان – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وڭتۇستىك ازيا ايماعىنداعى ماڭىزدى ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. اۋعان نارىعى قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر ءۇشىن ءدəستۇرلى ءəرى ستراتەگيالىق ماڭىزى بار باعىت بولىپ وتىر. قازاقستان مەن اۋعانستاننىڭ ەكىجاقتى ساۋدا بايلانىستارىن تەرەڭدەتۋگە زور əلەۋەت بار. وتكەن جىلى ەكى ەل اراسىنداعى ءوزارا ساۋدا اينالىمى 545,2 ملن دوللاردى قۇرادى. 2024 جىلى جالپى ەكسپورت شامالى تومەندەگەنىمەن, بىرقاتار تاۋار بويىنشا ايتارلىقتاي ءوسىم بايقالادى. اتاپ ايتقاندا, بولات پروكاتى, جۇك اۆتوموبيلدەرى, تابيعي گاز, تىڭايتقىشتار مەن قانت ونىمدەرى ەكسپورتى بىرنەشە ەسە ارتقان. ەكىجاقتى ساۋدا قارقىنى جاھاندىق نارىقتاعى وزگەرىستەر مەن جاعدايعا بايلانىستى ءار الۋان سيپات الادى. بيىلعى 8 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى وتكەن جىلعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا ءبىرشاما تومەندەپ, 278,1 ملن دوللاردى قۇرادى. نەگىزىنەن ۇن, لەگيرلەنبەگەن بولات پروكاتى, تابيعي گاز, تىڭايتقىشتار مەن زىعىر تۇقىمدارى سياقتى تاۋارلاردىڭ ەكسپورتى ازايعان. سوعان قاراماستان كەيبىر تاۋار تۇرلەرىنىڭ ەكسپورتى جوعارىلاعان. ماسەلەن, بيداي – 2,9, كۇنباعىس مايى – 3,1 ەسە, مۇناي ونىمدەرى مەن جۇك كولىكتەرى 100%-عا ارتقان. بيىل اۋعانستان نارىعىنا ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتتىق əلەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتى قويىلىپ وتىر. بۇل رەتتە اۋىل شارۋاشىلىعى بويىنشا استىق داقىلدارىنىڭ جالپى ءتۇسىمى 23,7 ملن توننا كولەمىندە بولادى دەگەن بولجام بار. ونىڭ ىشىندە بيداي – 19 ملن توننا, ارپا – 3,7 ملن توننا, جۇگەرى 1 ملن توننا بولادى. وسىلايشا, تەك بيدايدىڭ ەكسپورتتىق əلەۋەتى 9,6 ملن تونناعا جەتەدى. قازاقستان ساپالى بيدايدى, ۇن مەن كۇرىشتى جəنە قانت ونىمدەرىن اۋعانستانعا جونەلتۋگە مۇددەلى. بۇل ءوندىرىس كولەمى زاماناۋي اگروتەحنولوگيالاردى قولدانۋ ەسەبىنەن جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى», دەيدى س.جۇمانعارين.
ۆيتسە-پرەمەردىڭ مالىمدەۋىنشە, بيداي ەكسپورتى ءۇشىن ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى بەينەۋ استىق تەرمينالىنىڭ əلەۋەتى پايدالانىلماق. بۇل نىسان قازاقستان – تۇرىكمەنستان شەكاراسىنا تىكەلەي شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ماڭىزدى ينفراقۇرىلىمدىق نۇكتە بولىپ سانالادى. ونەركəسىپتىك تاۋارلار سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تا ەكى ەل ءۇشىن ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. قازاقستان ۇكىمەتى تاۋ- كەن, مەتاللۋرگيا كەشەنى, اۆتوموبيل جاساۋ, حيميا جəنە قۇرىلىس سالالارىنداعى بىرلەسكەن وندىرىستەردى قولعا الادى. وسى ورايدا مەتاللۋرگيا سالاسىنداعى سەرىكتەستىك شەڭبەرىندە بولات ونىمدەرى مەن باستاپقى اليۋميني ەكسپورتىنىڭ كولەمى ۇلعايادى. سونداي-اق ەلىمىزدە وندىرىلگەن لوكوموتيۆتەر مەن جۇك كولىكتەرىن اۋعانستان نارىعىنا جەتكىزۋ مəسەلەسى قاراستىرىلادى.
س.جۇمانعاريننىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان اۋعانستاننىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا اتسالىسادى. مۇسىلمان مەملەكەتى ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە حالىقارالىق كولىك ءدəلىزى رەتىندە ماڭىزدى. اتاپ ايتقاندا, سولتۇستىك – وڭتۇستىك كولىك ءدəلىزى, پارسى شىعاناعى مەن ءۇندىستان باعىتىندا ورنالاسقان پورتتارعا شىعۋ ارقىلى ەكى ەلدىڭ ەكونوميكالىق بايلانىستارى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلمەك. سونىمەن قاتار قازاقستان ترانساۋعان كولىك ءدəلىزىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانىپ, ەكسپورتتىق جۇك تاسىمالىن پəكىستاننىڭ كاراچي جəنە گۆادار پورتتارى ارقىلى جۇزەگە اسىراتىن بولادى. بۇل باعىت قازاقستان ءۇشىن تاياۋ شىعىس, وڭتۇستىك-شىعىس ازيا جəنە ءۇندى مۇحيتى ەلدەرىنىڭ نارىقتارىنا تىكەلەي شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ ساۋدا اينالىمى ۇلعايىپ, وڭىرلىك ەكونوميكالىق ينتەگراتسياعا قاراي كەڭ جول اشىلادى. ەڭ باستىسى, قازاقستان مەن اۋعانستان اراسىنداعى ساۋدا كولەمىنىڭ ارتۋى قوس ەلدىڭ ەكونوميكالىق بايلانىسىن نىعايتىپ, ستراتەگيالىق ماڭىزى بار جاڭا جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا سەرپىن بەرەدى.
اۋعانستان ونەركاسىپ جانە ساۋدا ءمينيسترى ءالحادج نۋريددين ازيزي ىسكەرلىك فورۋم ەكى ەل اراسىنداعى ەكونوميكالىق قاتىناستاردى ودان سايىن ارتتىرا تۇسكەنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر الماتىدا وتكەن ەكىنشى فورۋم اياسىندا ىسكەرلىك بايلانىستى جانداندىراتىن «جول كارتاسى» بەكىتىلدى. بۇل قۇجاتتا ساۋدا, ونەركاسىپ, كولىك لوگيستيكاسى, اۋىل شارۋاشىلىعى, تاۋ-كەن ءوندىرىسى, ينفراقۇرىلىم سالالارى بويىنشا جوبالاردى بىرلەسىپ دامىتۋ ماسەلەلەرى قارالعان. مينيستر قازاقستانمەن بايلانىس ايماقتىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەرەكتىگىن جەتكىزدى. سونداي-اق ول اۋعانستاندا كاسىپكەرلەرگە قۇقىقتىق, سالىقتىق جەڭىلدىكتەر بار ەكەنىن العا تارتىپ, بيزنەس وكىلدەرىن ءوز ەلىنىڭ ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا قۇيۋعا شاقىردى. سونىمەن قاتار اۋعانستان ورتالىق پەن وڭتۇستىك ازيانى بايلانىستىراتىن كولىك ءدالىزى ءرولىن اتقاراتىنىن جەتكىزىپ, قازاقستان ۇكىمەتىنەن مۇناي مەن گاز ەكسپورتىندا ارنايى جەڭىلدىكتەر ۇسىنۋىن سۇرادى. اۋعاندىق ديقاندار وندىرگەن ماقتا ساۋداسىندا دا ءتۇرلى كەدەرگىنى الىپ تاستاۋىن ءوتىندى.
ىسكەرلىك بيزنەس فورۋم سوڭىندا تاراپتار ءوزارا ارىپتەستىك بايلانىستى نىعايتۋ باعىتىندا ارنايى مەموراندۋمعا قول قويدى.
شىمكەنت
