سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
– كونستيتۋتسيامىزدىڭ العاشقى بابىندا «ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى – مەملەكەتتىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى» ەكەنى انىق كورسەتىلگەن. ازاماتتىق قورعاۋ سالاسىنىڭ ءار قىزمەتكەرى ەل قاۋىپسىزدىگى جانە ازاماتتارىمىزدىڭ اماندىعى ءۇشىن قاجىرلى ەڭبەك ەتۋدە. شىن مانىندە, قۇتقارۋشى بولۋ – كەز كەلگەن توتەنشە جاعدايعا دايىن تۇرۋ, ەشقانداي قاۋىپ-قاتەرگە قاراماستان ادام ومىرىنە اراشا ءتۇسۋ دەگەن ءسوز. بۇل – ارينە, وتە ابىرويلى ءىس, جاۋاپتى قىزمەت. حالقىمىز وزدەرىڭىز سياقتى باتىل, ەرجۇرەك جانە ەڭ باستىسى, ناعىز وتانشىل ازاماتتاردى ءاردايىم ماقتان تۇتادى. سىزدەردىڭ ادال قىزمەتتەرىڭىز – وسكەلەڭ ۇرپاق ءۇشىن وتە جاقسى ۇلگى-ونەگە, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت كەيىنگى جىلدارى ەلىمىز باستان وتكەرگەن تابيعي اپاتتاردىڭ ەڭ اۋىر سالماعى قۇتقارۋشىلارعا تۇسكەنىن ايتتى.
– بىلتىر الاپات سۋ تاسقىنى كەزىندە سىزدەر جۇرتتى قاۋىپسىز جەرگە كوشىرىپ, اپاتتان امان الىپ قالدىڭىزدار. قوستانايدا, سەمەيدە جانە باسقا دا ايماقتاردا بولعان ورمان ورتىنە قارسى تۇرىپ, ءتىلسىز جاۋمەن كۇرەستىڭىزدەر. توتەنشە جاعداي بولعان ايماقتارعا ءوزىم دە ارنايى باردىم. ەرلىككە بەرگىسىز ناعىز ەڭبەكتى ءوز كوزىممەن كوردىم. سوندىقتان ازاماتتىق قورعاۋ سالاسى ماماندارىنىڭ كاسىبي شەبەرلىگى جانە تاباندى ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا ءبىز ءبىر ەل بولىپ بارلىق قيىندىقتى ەڭسەردىك دەپ تولىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. جالپى, قۇتقارۋشىلارىمىز كەيىنگى 5 جىلدا 225 مىڭعا جۋىق ادامنىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالدى. سونداي-اق شەتەلدەگى گۋمانيتارلىق ميسسيالارعا قاتىسىپ, كاسىبي دەڭگەيى جوعارى وزىق مامان ەكەنىن دالەلدەدى. سول ارقىلى ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق بەدەلىن ارتتىرۋعا اتسالىستى. وسى ورايدا بۇگىن مەن ەلىمىزدەگى بارلىق قۇتقارۋشىعا تاعى دا زور العىسىمدى ايتامىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەت ازاماتتىق قورعاۋ سالاسىن كۇشەيتە تۇسۋگە باسا ءمان بەرەتىنىن ايتتى.
– وسىدان بەس جىل بۇرىن توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى قايتا قۇرىلدى, ال وسى سالاعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قارجى ەكى جارىم ەسە كوبەيدى. ءبىر سوزبەن, ناقتى جانە ءتيىمدى شارالار قابىلدانا باستادى. اتاپ ايتقاندا, 1 700-دەن اسا ارنايى تەحنيكا الىندى. 42 ءورت ءسوندىرۋ دەپوسى جانە قۇتقارۋ ستانساسى سالىندى. اۋداندىق توتەنشە جاعداي بولىمشەلەرى زامان تالابىنا ساي جاڭعىرتىلا باستادى. قۇتقارۋشىلاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ جۇمىسى دا – باستى نازاردا. كەيىنگى ەكى جىل ىشىندە سالا ماماندارىنىڭ ەڭبەكاقىسى 77 پايىزعا ءوستى, ەندى ولارعا ارنايى ۇستەمەاقى تولەنەتىن بولدى. سونداي-اق تۇرعىن ءۇي تولەمدەرى مەن الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر بەرىلە باستادى. جالپى, بۇل جۇمىس مىندەتتى تۇردە ءوز جالعاسىن تابادى. وسىنداي شارالاردىڭ ارقاسىندا ازاماتتىق قورعاۋ سالاسىنىڭ كادرلىق الەۋەتى ارتىپ كەلەدى, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى جەر جۇزىندە ءتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى تابيعي جانە تەحنوگەندىك اپاتتار كوبەيىپ كەتكەنىنە توقتالىپ, كاسىبي تۇرعىدان بىلىكتى, مىقتى مامانداردى, ياعني جاڭا زامان قۇتقارۋشىلارىن دايارلاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى.
– وسى ماقساتپەن كوكشەتاۋ تەحنيكالىق ينستيتۋتى مالىك عابدۋللين اتىنداعى ازاماتتىق قورعاۋ اكادەمياسى بولىپ قايتا قۇرىلدى. قۇتقارۋشى ەلىمىزدەگى ەڭ بەدەلدى ماماندىقتىڭ بىرىنە اينالۋعا ءتيىس. مەملەكەتتىك ورگاندار قۇتقارۋشىلارعا قوعامدا لايىقتى باعا بەرىلۋى ءۇشىن بارىنشا شارا قابىلداۋعا مىندەتتى. وتە قيىن, قاۋىپتى, ءبىر ەمەس, بىرنەشە باعىتتا دايىندىقتى قاجەت ەتەتىن وسىناۋ ماماندىقتى ناسيحاتتاۋعا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى, ونەر ادامدارى ۇلەس قوسا الادى. ناعىز قۇتقارۋشىلار اسكەري ءىس, ەكونوميكا, قۇرىلىس جانە باسقا دا كوپتەگەن سالاداعى ارنايى ءبىلىمدى مەڭگەرگەن. ولاردىڭ اراسىندا سپورتشىلار دا از ەمەس, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە, ۇكىمەت پەن سالالىق مينيسترلىك توتەنشە جاعدايلاردى ۋاقتىلى ەسكەرتۋدىڭ جانە سالدارىن جويۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن قاراستىرۋعا باسا ءمان بەرگەن ءجون.
– ورتالىقتاعى جانە جەرگىلىكتى قۇتقارۋ قىزمەتتەرىنىڭ ءىس-قيمىلى – ءبىرتۇتاس, ناقتى جۇيەلەنگەن مەحانيزم. باسقارۋ ۇدەرىسىن اۆتوماتتاندىرۋعا, تسيفرلاندىرۋعا, وزگە دە زاماناۋي تەحنولوگيالاردى, سونىڭ ىشىندە جاساندى ينتەللەكتىنى كەڭىنەن ەنگىزۋگە كۇش سالۋ ماڭىزدى. سونىمەن قاتار مينيسترلىك قازىردىڭ وزىندە «زاڭ جانە ءتارتىپ» يدەولوگياسى اياسىندا ونەركاسىپ نىساندارىنداعى قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتىپ, ورتكە قارسى تالاپتار مەن قۇرىلىس نورمالارىن قاتاڭداتۋ شارالارىن قابىلداپ جاتىر. ازاماتتارعا, ەڭ الدىمەن, بالالار مەن جاستارعا ءورت, سۋ تاسقىنى, جەر سىلكىنىسى كەزىندەگى قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن مۇقيات, تۇسىنىكتى تىلمەن جەتكىزۋ قاجەت. ولار اپات كەزىندە قالاي ارەكەت ەتەتىنىن بىلۋگە ءتيىس. سونىمەن قاتار كۇندەلىكتى ومىردە, تىنىش ۋاقىتتا قاۋىپسىزدىك شارالارىن ۇدايى ەستە ساقتاعانى ءجون. كوپشىلىكتى تابيعات اياسىندا دەمالۋ, سۋ ايدىنىندا شومىلۋ, تاۋعا شىعۋ, اۋا رايى جايسىز كەزدە جانە باسقا دا جاعدايلاردا كولىك جۇرگىزۋ سياقتى ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعى مەن ومىرىنە قاتەر توندىرەتىن ساتتەردە جاۋاپكەرشىلىك تانىتۋعا ۇندەۋ ماڭىزدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ءتارتىپ, جاناشىرلىق, جاردەم بەرۋ سەكىلدى ومىرلىك ماڭىزى بار قاعيدالاردى قوعامدا ورنىقتىرۋ ىسىندە قۇتقارۋشىلار وسكەلەڭ ۇرپاققا ۇلگى بولۋى كەرەك دەپ سانايدى.
– وقۋ ورىندارىنا توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى بولىمشەلەرىنىڭ بەيرەسمي قامقورلىق كورسەتۋ تاجىريبەسىن بەلسەندى تۇردە ەنگىزگەن دۇرىس. قۇتقارۋشىلار قوعامدا سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋعا, بالالار مەن جاستار اراسىندا سپورتتى دارىپتەۋگە زور ۇلەس قوسا الادى. بۇل – شىن مانىندە ستراتەگيالىق ماڭىزى بار ماسەلە. سەبەبى رۋحى مىقتى, سالاماتتى ۇرپاق تاربيەلەۋ – قازىرگى جاھاندىق وزگەرىستەر زامانىندا ۇلت ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن جاعداي. وسى باعىتتا توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى سپورت فەدەراتسيالارىمەن ءوزارا بايلانىس ورناتىپ, بەلسەندى جۇمىس ىستەگەنى ءجون. جالپى, بۇگىنگى تاڭدا سپورت فەدەراتسيالارى ابىروي-بەدەل جينايتىن قۇرىلىمعا اينالىپ كەتتى. كوپتەگەن فەدەراتسيانى ءىرى بيزنەس وكىلدەرى جانە مەملەكەتتىك مەكەمە باسشىلارى باسقارىپ وتىر. بىراق اشىعىن ايتۋىمىز كەرەك, كاسىپكەرلەر وسى قوعامدىق ماڭىزى بار ىسكە ءوز قارجىسىن سالۋعا ق ۇلىقسىز, تەك مەملەكەتتەن بولىنەتىن قاراجاتقا قاراپ وتىرادى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر دە وسى جوعارى قوعامدىق لاۋازىمداردى ءوزىن «جارنامالاۋ» قۇرالى رەتىندە كورەدى, ياعني سپورتتىڭ مانىسىنە تەرەڭ بويلامايدى. ءتىپتى سپورتشىلاردىڭ جەتىستىگىن وزدەرىنىڭ جەكە جەڭىسى دەپ سانايتىندار بار. مۇنداي تەرىس, جاعىمسىز ۇدەرىسكە توسقاۋىل قويۋ كەرەك. وسى ماسەلە بويىنشا جان-جاقتى تالداۋ جۇرگىزۋ قاجەت. بۇل جۇمىستى پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە تاپسىرامىن, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ پايىمداۋىنشا, سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋعا قولداۋ كورسەتۋدى قۇرمەتتى قوعامدىق ميسسيا جانە ۇلكەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك رەتىندە قاراستىرعان ءجون.
– ەل ىشىندە جانە شەتەلدە اتاق-ابىرويىڭدى اسقاقتاتۋ ءۇشىن فەدەراتسيا باسقارۋ دۇرىس ەمەس. وعان جول بەرۋگە بولمايدى. سوندىقتان مەملەكەت كاسىپكەرلەردى, سونىڭ ىشىندە ءىرى بيزنەسمەندەردى قولدايدى. بىراق مەملەكەت پەن قوعام دا ولاردىڭ وسىعان ساي ارەكەت ەتكەنىن كۇتەدى. اتاپ ايتقاندا, بۇل سپورتتى, مىسالى فۋتبولدى كوممەرتسيالاندىرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى. تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگى مەن سپورت فەدەراتسيالارىنىڭ اراسىندا تەڭ قۇقىلى ديالوگ ءوربىپ, مىندەتتەرى مەن قۇزىرەتتەرى ناقتى ايقىندالعان ىنتىماقتاستىق جولعا قويىلۋعا ءتيىس. كاسىپكەرلەردىڭ باستامالارىن ىنتالاندىرۋ – مەملەكەتتىك ساياساتىمىزدىڭ نەگىزگى باسىمدىعى. مەن بۇعان ەرەكشە ءمان بەرەمىن. وتكەن اپتادا ەكونوميكالىق احۋالعا قاتىستى ارنايى جيىن وتكىزدىم. وندا ەلىمىزدەگى بيزنەستى دامىتۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلدى. كەشە پرەمەر-مينيسترگە بەرگەن تاپسىرمامدا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى قولداۋ قاجەتتىگىنە تاعى دا باسا نازار اۋداردىم. قازىر بىرقاتار سپورت فەدەراتسياسىنا بيزنەسمەندەردىڭ, مەتسەناتتاردىڭ جاڭا بۋىنى كەلە باستادى. ولارعا سپورتتى دامىتۋ سالاسىنداعى جاعدايدى جاقسارتۋ مىندەتى جۇكتەلدى. قازىردىڭ وزىندە جۇمىسقا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, ماڭىزدى جەڭىسكە قول جەتكىزۋگە بار ىنتاسىمەن ۇمتىلاتىندارىن بايقاپ وتىرمىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
بۇل رەتتە پرەزيدەنت تجم قىزمەتكەرلەرى, قۇتقارۋشىلار ارقاشان جانە ءار كەزدە ەل قامىن ويلاپ, ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن كۇزەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ازاماتتىق قورعاۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋدىڭ كەشەندى جۇمىستارى جالعاسىپ, قۇتقارۋشىلارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتىلەتىنىن جەتكىزدى. قازىرگى جۇمىس قارقىنىن تومەندەتۋگە بولمايدى. ويتكەنى ازاماتتاردىڭ ءومىرى مەن تۇرمىسى وسىعان تىكەلەي بايلانىستى.
– وزگەنىڭ ءومىرىن ساقتاۋ ءۇشىن ءوز باسىن قاتەرگە تىگۋ – ناعىز ەرلىك. قيىندىققا تاپ بولعان جاندار, ەڭ الدىمەن, قۇتقارۋشىلاردان كومەك كۇتەدى. بۇگىندە ازاماتتىق قورعاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءوز مىندەتىن ءمىنسىز اتقارىپ كەلەدى. ولار سىن ساعاتتا جانقيارلىق كورسەتۋگە دايىن تۇرادى. ءتىپتى وسى جولدا قۇربان بولعان ەرلەرىمىز از ەمەس. وتكەن وتىز جىلدا 72 قۇتقارۋشى ەرلىكپەن قازا تاپتى. ءبىز باتىرلارىمىزدىڭ ەسىمىن ەشقاشان ۇمىتپايمىز. ولار وتانشىل جانە انتقا ادال بولۋدىڭ تاماشا ۇلگىسىن كورسەتتى. سوندىقتان ءومىرىن قۇتقارۋ ىسىنە ارناعان ەرلەردىڭ ەسىمدەرىن تاريحىمىزدا ماڭگى ساقتاۋ ءۇشىن ءتيىستى ءىس-ارەكەتتەردى دەر كەزىندە قولدانۋىمىز كەرەك. ناعىز ەرلىك جاساعان باتىل ازاماتتارىمىزدىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتە وتىرىپ, ولاردىڭ ەسىمدەرىن ەل ىشىندە ۇلىقتاي بەرۋىمىز قاجەت. حالقىمىز «ەڭبەك ەرلىككە جەتكىزەر, ەرلىك ەلدىككە جەتكىزەر» دەپ ايتقان. تۇپتەپ كەلگەندە, قايسار رۋحتى قۇتقارۋشىلارىمىز ادىلەتتى جانە قاۋىپسىز قازاقستاندى قۇرۋعا مول ۇلەس قوسىپ جاتىر, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سالتاناتتى جيىن سوڭىندا پرەزيدەنت قىزمەتتىك بورىشىن اتقارۋ بارىسىندا كورسەتكەن ەرلىگى مەن جانقيارلىعى ءۇشىن ءبىر توپ ازاماتقا مەملەكەتتىك ناگرادالار تاپسىردى.
