فوتو: e-history
قازاق كەڭەستىك سوتسياليستىك رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەس وتىرىسىنا ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيانىڭ بىرنەشە جوباسى ۇسىنىلعان. ال نەگىزگى جوبا اكادەميك سالىق زيمانوۆتىڭ باسشىلىعىمەن جاسالعان. تاعى ءبىر نۇسقاسىنا «دەموكراتيالىق قازاقستان» دەپۋتاتتىق توبى باستاماشىلىق ەتكەن.
وسى ءبىر سىندارلى تۇستاردى ۇلى ءىستىڭ باسى-قاسىندا بولعان قر اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى قۋانىش سۇلتانوۆ سول تاريحي ساتتەر تۋرالى بىلاي دەيدى: «جوعارعى كەڭەستە وتە قىزۋ پىكىرتالاس ءجۇردى. دەپۋتاتتاردىڭ الدىندا شەشىلمەگەن سان ماسەلە تۇردى. ول ۋاقىتتا بۇكىل جۇمىس ورتالىق ارقىلى جۇرگىزىلەتىن. ەلىمىزدەگى كاسىپورىنداردىڭ 93 پايىزى تىكەلەي ماسكەۋگە باعىناتىن. دەربەس مەملەكەت بولعاننان كەيىن سونىڭ ءبارى ءوز مەملەكەتىمىزدىڭ قۇزىرەتىنە ءوتۋى كەرەك ەدى. بىراق ول وڭاي بولعان جوق. سول كەزدە ەلىمىزدە دە, جوعارعى كەڭەستە دە جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرىنىڭ از, ازاتتىق الۋدى ەمەس, كسرو-نى ساقتاپ قالۋدى جاقتاعان دەپۋتاتتاردىڭ كوپ بولۋى اتالعان ماسەلەلەردى شەشۋگە ءوز كەدەرگىسىن كەلتىردى. دەگەنمەن سالىق زيمانوۆ باستاعان مارعاسقا عالىمدارىمىزدىڭ, ۇلتجاندى دەپۋتاتتاردىڭ ىقپالىمەن باسىم داۋىس جيناپ, كوپتەن كۇتكەن مەملەكەتتىك ەگەمەندىك تۋرالى دەكلاراتسيا قابىلدانىپ, دەربەس مەملەكەت اتاندىق. بۇل وقيعا – ءبىزدىڭ ازاتتىق الار جولىمىزداعى العاشقى قادام».
نار تۇلعالار باستاماشىلىق ەتكەن دەكلاراتسيانىڭ مازمۇنى سول ۋاقىت ءۇشىن اسا باتىل ءارى جاڭاشىل ەدى. وندا مىناداي تاريحي قاعيدالار بەكىتىلدى:
- قازاقستان اۋماعى بولىنبەيتىن جانە تۇتاس دەپ جاريالاندى;
- رەسپۋبليكا ءوز ازاماتتىعىن, مەملەكەتتىك بيلىك پەن باسقارۋ جۇيەسىن دەربەس بەلگىلەيتىن بولدى;
- قازاقستان جەرىندەگى تابيعي رەسۋرستار, بايلىقتار مەن ءوندىرىس قۇرالدارى حالىقتىڭ مەنشىگى دەپ تانىلدى;
- رەسپۋبليكانىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتا دەربەس ارەكەت ەتۋ قۇقىعى بەكىتىلدى;
-قازاقستاننىڭ زاڭدارى وداقتىق زاڭداردان جوعارى دەپ تانىلدى;
- العاش رەت مەملەكەتتىك ەگەمەندىك, ۇلتتىق مادەنيەتتى ساقتاۋ, ءتىل مەن ءداستۇردى دامىتۋ ۇعىمدارى رەسمي تۇردە جاريالاندى.
وسىنداي تاعدىرلى شەشىممەن قول جەتكىزىلگەن دەكلاراتسيا قابىلدانعان كۇننىڭ بۇگىنگە جەتۋ جولى دا سان الۋان.
2001 جىلى ەلىمىزدە «مەرەكەلەر تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ, رەسپۋبليكا كۇنى مەملەكەتتىك مەرەكە مارتەبەسىنە يە بولسا, 2009 جىلعى 22 ساۋىردە قر پارلامەنتى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەرەكەلەر تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. سول تۇزەتۋلەردىڭ نەگىزىندە 25 قازان – رەسپۋبليكا كۇنى مەملەكەتتىك مەرەكەلەر تىزىمىنەن الىنىپ تاستالدى.
ال تاۋەلسىزدىكتىڭ تىرەگى بولعان تاريحي قۇجات قابىلدانعان كۇنگە ۇلتتىق مەرەكە مارتەبەسى ۇلىتاۋ تورىندە وتكەن قۇرىلتايدا ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن بەرىلدى.
وسىلايشا ەگەمەندىك باستاۋى بولعان كۇن اراعا 13 جىل سالىپ قايتا تويلانا باستادى.
