قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار جانە ونىڭ جازا تۇرلەرى

بارىمىزگە بەلگىلى, 2015 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا جاڭادان قىلمىستىق كودەكسى قولدانىسقا ەنگىزىلدى. جاڭا كودەكستە قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار قوعامعا قاۋىپتىلىك جانە جازالانۋشىلىق دارەجەسىنە قاراي 2 تۇرىنە, ياعني قىلمىستار جانە قىلمىستىق تەرىس قىلىقتار بولىپ بولىنگەن. وسى كودەكستە جازالاۋ قاتەرىمەن تىيىم سالىنعان ايىپتى جاسالعان, قوعامعا قاۋىپتى ءىس-ارەكەت (ارەكەت نەمەسە ارەكەتسىزدىك) قىلمىس دەپ تانىلادى. ال قىلمىستىق تەرىس قىلىق دەپ قوعامعا زور قاۋىپ توندىرمەيتىن, بولماشى زيان كەلتىرگەن نە ادامنىڭ جەكە باسىنا, ۇيىمعا, قوعامعا نەمەسە مەملەكەتكە زيان كەلتىرۋ قاتەرىن تۋعىزعان ءىس-ارەكەت (ارەكەت نە ارەكەتسىزدىك) تانىلادى. جازا دەگەنiمiز – ول سوت ۇكiمi بويىنشا تاعايىندالاتىن مەملەكەتتiك ماجبۇرلەۋ شاراسى. جازا قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعانى ءۇشىن كiنالi دەپ تانىلعان ادامعا قولدانىلادى جانە ول وسى ادامدى قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنان وسى كودەكستە كوزدەلگەن ايىرۋ نەمەسە ولاردى شەكتەۋ بولىپ تابىلادى. قىلمىستىق تەرىس قىلىق جاساعانى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىلعان ادامعا مىناداي نەگiزگi جازالار: 1) ايىپپۇل; 2) تۇزەۋ جۇمىستارى; 3) قوعامدىق جۇمىستارعا تارتۋ; 4) قاماققا الۋ قولدانىلۋى مۇمكiن. ال, قىلمىس جاساعانى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىلعان ادامعا مىناداي نەگىزگى جازالار: 1) ايىپپۇل; 2) تۇزەۋ جۇمىستارى; 3) باس بوستاندىعىن شەكتەۋ; 4) باس بوستاندىعىنان ايىرۋ; 5) ءولiم جازاسى قولدانىلۋى مۇمكiن. سونداي-اق, قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعانى ءۇشىن كىنالى دەپ تانىلعان ادامعا نەگىزگى جازامەن قاتار مىناداي قوسىمشا جازالار: 1) مۇلكىن تاركىلەۋ; 2) ارناۋلى, اسكەري نەمەسە قۇرمەتتi اتاعىنان, سىنىپتىق شەنiنەن, ديپلوماتيالىق دارەجەسiنەن, بiلiكتiلiك سىنىبىنان جانە مەملەكەتتiك ناگرادالارىنان ايىرۋ; 3) بەلگiلi بiر لاۋازىمدى اتقارۋ نەمەسە بەلگiلi بiر قىزمەتپەن اينالىسۋ قۇقىعىنان ايىرۋ; 4) شەتەلدىكتى نەمەسە ازاماتتىعى جوق ادامدى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەگiنەن تىسقارى جەرگە شىعارىپ جiبەرۋ قولدانىلۋى مۇمكىن. رۋسلان ءانۋار, قىزىلوردا قالاسى پروكۋرورىنىڭ اعا كومەكشىسى.