سونىمەن كىمدەر باق سىناپ جاتىر...
بيىلعى ۇمىتكەرلەر اراسىندا تانىس ەسىمدەر كوپ. سوڭعى جىلدارى نوبەل سىيلىعىنىڭ «ماڭگىلىك كانديداتىنا» اينالعان اۆستراليالىق دجەرالد مەرنەين بيىل دا كوش باسىندا.
بۇرىنعى جىلدارى ءبىرىنشى ورىندا تۇرعان قىتاي جازۋشىسى ءسان شۋەنىڭ ەسىمى بۇل جولى العاشقى بەستىككە ەنبەدى. دەگەنمەن كەي ساراپشىلار ءدال بيىل ونىڭ باعى جانۋى مۇمكىن دەيدى. ال كانادالىق مارگارەت ەتۆۋدتىڭ ىقتيمالدىعى تومەندەگەنى انىق. اۆستراليالىق الەكسيس رايت پەن مەكسيكالىق كريستينا ريۆەرا گارسانىڭ ۇزدىك ۇشتىككە كەنەت ەنۋى ادەبي ورتادا قىزىعۋشىلىق تۋدىردى. ادەتتەگىدەي, جاپون جازۋشىسى حارۋكي مۋراكامي دە باستى ۇمىتكەرلەر قاتارىندا. ال بريتاندىق ءباس تىگۋشىلەردىڭ پول سايموندى تىزىمگە قوسۋى دا جاي ەمەس. ايتا كەتسەك, نوبەلدىڭ ناتيجەسى كوبىنە كۇتپەگەن ەسىمدەرمەن تاڭعالدىرادى. وتكەن جىلى وڭتۇستىككورەيالىق حان كاڭ نەبارى 33/1 ىقتيمالدىقپەن جەڭىمپاز اتانعان بولاتىن.
ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى ادەبي باقتالاستىق
ادەبي ساراپشىلاردىڭ پايىمىنشا, بيىل ەر جازۋشىنىڭ جەڭۋ ىقتيمالدىعى جوعارى. سەبەبى وتكەن جىلى نوبەل سىيلىعىن ايەل قالامگەر يەلەندى. ودان بۇرىن تاعى ايەل جازۋشى العان. 2024 جىلى ادەبيەت الەمى بىرقاتار ۇلى تۇلعالاردان ايىرىلدى. البانيالىق يسمايل كادارا, جاپون اقىنى تانيكاۆا سيۋنتارو, چيليلىك انتونيو سكارمەدا ومىردەن ءوتتى. سوندىقتان بيىلعى باسىمدىق كوبىنە يسپان جانە پورتۋگال تىلدەرىندە جازاتىن قالامگەرلەرگە اۋادى دەپ ويلايمىن.
نەگىزگى ۇمىتكەرلەر كىمدەر؟
• ەنريكە ۆيلا-ماتاس (يسپانيا, 1948)
قازىرگى يسپان ادەبيەتىنىڭ ەڭ بەدەلدى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى. قالامگەر شىنايىلىق پەن قيال اراسىنداعى شەكارانى ايقىنداپ, ادەبيەتتىڭ ءوز تابيعاتىن زەرتتەيدى. چيلي جازۋشىسى روبەرتو بولانو ونى «يسپانيادا تەڭدەسى جوق جازۋشى» دەپ اتاعان.
• انتونيۋ لوبۋ انتۋنەش (پورتۋگاليا, 1942)
نوبەل يەگەرى جوزە ساراماگونىڭ ومىرلىك «قارسىلاسى» - وسى. ول فولكنەر ستيلىندەگى كۇردەلى شىعارمالارىمەن تانىمال. 2007 جىلى كاموينش سىيلىعىن العان. ونىڭ شىعارمالارى سانا اعىمىن بەينەلەيتىن پوەتيكالىق پروزاسىمەن ەرەكشەلەنەدى.
• سەسار ايرا (ارگەنتينا, 1949)
لاتىن امەريكا ادەبيەتىنىڭ قازىرگى كلاسسيگى. قىسقا دا قيالعا تولى روماندارى ارقىلى ءمالىم. بولانو ونى «زامانىمىزدىڭ ەڭ ۇلى يسپان ءتىلدى جازۋشىلارىنىڭ ءبىرى» دەپ باعالاعان.
افريكا مەن لۋزوفون الەمىنەن ءۇن ەستىلە مە؟
• جوزە ەدۋاردۋ اگۆالۋزا (انگولا, 1960)
پوستكولونيالدىق تاقىرىپتاردى قوزعايدى. «ۇمىتۋ تۋرالى جالپى ءىلىم» رومانى افريكا ادەبيەتىنىڭ جاڭا باعىتىنداعى ماڭىزدى تۋىندى سانالادى.
• ميا كوۋتۋ (موزامبيك, 1955)
موزامبيك تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن كۇرەس جىلدارىندا ەلدەن كەتپەي, حالىقپەن بىرگە بولعان كۇرەسكەر جازۋشى. ونىڭ پروزاسى افريكالىق دۇنيەتانىمدى ەرەكشە پوەتيكالىق قۇرىلىمىمەن ۇيلەستىرەدى.
اياق استىنان جارق ەتەر جازۋشىلار ەسىمدەرى
• سەرحيو راميرەس مەركادو (نيكاراگۋا, 1942)
2017 جىلى سەرۆانتەس سىيلىعىن يەلەنگەن. بۇرىن ساياساتكەر بولعان. ونىڭ تۋىندىلارى لاتىن امەريكا ادەبيەتىنىڭ «جارىلىستان كەيىنگى» جاڭا باعىتىن كورسەتەدى.
سونىمەن كىم؟
نوبەل ادەبيەت سىيلىعى ەشقاشان بولجاممەن انىقتالمايدى. بىراق سوڭعى جىلدارى كوميتەت مادەني ارتۇرلىلىككە, گۋمانيزم مەن وتارشىلدىق تاقىرىبىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ كەلەدى.
سوندىقتان 2025 جىلى سىيلىق:
• بۇرىن ماراپاتتالماعان ايماقتان شىققان جازۋشىعا (مىسالى, افريكا نەمەسە لاتىن امەريكاسى);
• تاريح, جادى جانە جەكە تۇلعا ماسەلەلەرىن كوتەرگەن اۆتورعا;
• ءتىلى مەن فورماسى جاڭاشىل, ادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى دارىپتەگەن قالامگەرگە بەرىلۋى مۇمكىن.
وسى ولشەمدەرگە ساي ميا كوۋتۋ مەن سەسار ايرا بيىلعى ەڭ ىقتيمال ۇمىتكەرلەردىڭ ءبىرى دەپ ويلايمىن. الايدا ادەبي ەكسپەريمەنت پەن ينتەللەكتۋالدى ىزدەنىستى شەبەر توعىستىرعان ەنريكە ۆيلا-ماتاس بيىلعى نوبەلگە ابدەن لايىق تۇلعا.
ونىڭ ء«پاريجدىڭ شەت-شەگى جوق», «مونتانو» سياقتى شىعارمالارى بار.
