سان ەمەس ساپاعا بەت بۇرعان

وڭتۇستىك يندۋستريالىق ايماقتار بويىنشا رەسپۋبليكادا كوش باستاپ كەلەدى شىمكەنتتەگى جاڭا اكىمشىلىك-ىسكەرلىك ورتالىعىنداعى «تۇركىستان» سالتانات سارايىندا وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ ەل الدىندا جىل بويى اتقارىلعان جۇمىستارىنىڭ ەسەبىن بەردى. وڭتۇستىكتە رەسپۋبليكالىق دەڭگەي­مەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي وڭدى ءىس كوپ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «شا­عىن جانە ورتا كاسىپتى وڭتۇستىكتەن ۇيرەنۋ كەرەك» دەگەن پىكىرىنىڭ ءوزى ءاربىر وڭتۇستىكقازاقستاندىق ءۇشىن ماقتانىش ءارى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. قازىر الەمدى داعدارىس تولقىندارى قاقپاقىلعا سالىپ تۇر. «مىقتىمىن, جەر قوزعالسا قوزعالمايمىن» دەيتىن مەملەكەتتەردىڭ ءوزى اياعىن اپىل-تاپىل باسىپ قالدى. ەلباسى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا «ءبىز ەكونوميكاسى كەرى شەگىنگەن ەل ەمەسپىز» دەپ ناقتى جاعدايعا تالداۋ جاساي وتىرىپ, ءار ءوڭىر باسشىلارىنا مىندەتتەرىن تاعى دا شەگەلەپ بەرگەن. ناقتىراق ايتار بولساق, جۇمىس ورىندارىن قىسقارتپاۋ, جاڭا جۇمىس كوزدەرىن اشۋ, ەل الدىنداعى الەۋمەتتىك ءمىن­­دەتتەمەلەردى اياعىنا دەيىن ورىنداۋ, ت.ب. وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ ەسەبىن ءبىز ءىشىنارا بولىكتەرگە ءبولىپ, ساراپتاما جاساپ كوردىك. جۇمىسپەن قامتۋ – ەلدى دامىتۋ دەگەن قيسىنعا سالساق, كەڭەس وداعى كەزىندە وسى شىمكەنتتە فوسفور زاۋىتى, قورعاسىن جانە شينا زاۋىتى سياقتى ءىرى كاسىپورىندار بولدى. وندا 20 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىس ىستەيتىن. وبلىس باسشىسى الدەقاشان ءىزى قالماعان سول ەسكى زاۋىتتاردىڭ ورنىن نەمەن الماستىردى, قانشا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇرىندىق بولدى؟ جالپى وڭىرلىك ءونىم 200 ملرد. تەڭگەدەن اسىپ, جىل قورىتىندىسىندا 2,3 ترلن. تەڭگە قۇراعان, ەكونوميكالىق ءوسىمى التى پايىزدان اسقان وبلىستىڭ ونەركاسىبىنىڭ جايى قانداي؟ ناقتى جاعداي مىناداي. كاسىپ­ورىن­­داردا 649,2 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, بۇرناعى جىلدارعا قارا­­عاندا 97 ملرد. تەڭگەگە ارتقان. وسىنى رەس­پۋبليكالىق كورسەتكىشپەن سالىستىر­عاندا ءۇشىنشى ورىندا كەلەدى. وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ءونىمى 414,2 ملرد. تەڭگە ەكەندىگىن ەسكەرسەك, جاڭا تەحنولوگيانى ەنگىزۋدىڭ ارقاسىندا ەڭبەك ونىمدىلىگى ءبىر ادامعا شاققاندا 76,3 مىڭ دوللارعا جەتكەن. مۇنى دا رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشپەن سالىس­تىرعاندا, الدىڭعى ورىنداردى يەلەنەدى. جۇمىسپەن قامتۋ دەگەن ماسەلەگە ورالار بولساق, وڭتۇستىكتىڭ جارقىن ىستەرىنىڭ بىرەگەيى, بىلاي ايتقاندا, «فيشكاسى» – يندۋستريالىق ايماقتار كەشەنى. بۇل جونىندە رەسپۋبليكامىزدىڭ بىردە-ءبىر ايماعى وڭتۇستىكپەن شەندەسە المايدى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى بويىنشا قۇنى 1,2 ترلن. تەڭگەگە جەتەتىن جانە 33 مىڭ جۇمىس ورنىن اشاتىن 233 جوبا ىسكە قوسىلىپ جاتىر. بۇل رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشكە شاققاندا ەڭ جوعارى ورىن. ەلباسى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى جايلى تاپسىرما بەرگەندە مۇمكىندىگىنە قاراي اۋىلدىق جەرلەردى دە قامتۋدى ايتقان. بۇل تاپسىرمانىڭ وڭتۇستىكتە ورىندالۋىنا كەلسەك, جوبالاردىڭ 65 پايىزى اۋىلدىق جەرلەردىڭ ۇلەسىنە تيەدى. بۇگىندە 137 جوبا ىسكە قوسىلعان, وندا 11 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلدى. وسى­نىڭ ىشىندە 79 جوبا 90-100 پايىز ­مۇم­­كىندىگىن قوستى. بۇل كورسەتكىشتە وڭ­تۇس­­­تىك رەسپۋبليكا بويىنشا العا شىعىپ وتىر. «وڭتۇستىك» اەا بويىنشا 19 جوبا ماقۇلدانىپ, 8-ءى ىسكە قوسىلعان. وندا قۇنى 103 ملرد. تەڭگەنى قۇرايتىن 11 جوبانىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. وسى كاسىپورىنداردا 7 128 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. وبلىس اكىمدىگىنىڭ تەگەۋرىندى جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە بيۋدجەتتىك 1 تەڭگەگە 14 تەڭگەنىڭ جەكە ينۆەستيتسياسى تارتىلدى. يندۋستريالىق ايماق تۋرالى ءسوز ساباقتار بولساق, رەسپۋبليكادا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ اشىلعان «وڭتۇستىك» يندۋستريالىق ايماعىندا 71 جوبا بويىنشا 77 ملرد. تەڭگە تارتىلعان. مۇندا 1 بيۋدجەتتىك تەڭگەگە 18 تەڭگە جەكە ينۆەستيتسيا سالىنۋدا. ياعني, جەكە سەكتوردىڭ اقشاسى مەملەكەت پايداسىنا جاقسى جۇمىس جاساپ جاتىر. ەلباسىنىڭ ءوزى ۇلكەن ءمان بەرىپ وتىرعان يندۋستريالىق ايماق مەم­لە­كەتتىڭ ەكونوميكاسىن كوتەرۋدەگى قوز­عاۋشى كۇشكە يە. الايدا, وڭتۇستىك يندۋس­تريالىق ايماعىندا بوس جەر بولما­عاندىقتان وبلىس اكىمدىگى شىمكەنت قالاسىنىڭ اۋماعىنان 4 يندۋستريالىق ايماق قۇرۋعا شەشىم قابىلدادى. سوندا شىمكەنتتەگى بەس يندۋس­تريا­لىق ايماق پەن «وڭتۇستىك» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىندا 140-قا جۋىق جوبا ىسكە قوسىلىپ, 22 مىڭنان اسا جۇمىس ورنى اشىلماق. ءسوز باسىندا فوسفور, قورعاسىن جانە شينا زاۋىتتارىندا 20 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى بولعانىن ايتقانبىز. ال, تەك يندۋستريالىق ايماقتاردىڭ عانا 22 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن بەرەتىندىگىن ەسەپتەسەك, وڭتۇستىكتىڭ الەۋەتىنىڭ قان­شالىقتى ەكەندىگى ايقىن بايقالادى. سونىمەن قاتار, وبلىستىڭ بارلىق اۋدان, قالالارىندا يندۋستريالىق ايماق قۇرىلىسىنا 1 200 گەكتار جەر ءبولىندى. مۇندا 39 ملرد. تەڭگەگە 43 جوبا ىسكە قوسىلادى. بۇل دەگەنىڭىز, 5 793 ادامعا جاڭا جۇمىس ورنى. جالپى, بيۋدجەتتىڭ كىرىسى 220 ملرد. تەڭگەنى قۇراپ, 3,7 پايىزعا ارتتى. جەر­گى­لىكتى بيۋدجەتكە 79 ملرد. تەڭگە ءتۇسىپ, 8,6 پايىز­عا ارتتى. دامۋ بيۋدجەتى 101 ملرد. تەڭگەگە جەتىپ, سوڭعى بەس جىلدا 2 ەسەگە ءوستى. بيۋدجەت قارجىسىن يگەرۋ 99,8 پايىزدى قۇراپ, وڭتۇستىك رەسپۋبليكادا الدىڭعى ۇشتىكتە ەركىن كەلەدى. وبلىس اكىمدىگىنىڭ جانىنان قۇرىل­عان «شىمكەنت – يننوۆاتسيا» تابىس­تى­ جۇمىس جاساۋدا. وسى ورايدا, شەتەل­­دىك ءىسساپاردا قول قويىلعان كەلىسىم­دەردىڭ ناتيجەسىندە 1,4 ملرد. دوللار قۇرايتىن 29 شەتەل ­جوبالارى ىسكە اسىرىلۋدا. وندىرگەن ءونىم, دايىن تاۋارلاردى تاسىمالداۋدا ساۋ­دا لوگيستيكالىق ورتالىقتارىنىڭ ماڭى­زى زور. شىمكەنتتەگى 92 گەكتار اۋماقتا 8 ءىرى جوبامەن جۇمىس جاساۋعا كىرىس­كەن ساۋدا لوگيستيكالىق ورتالىعىنان ءبو­لەك ءىرى اۋدان, قالالار – ماقتاارال مەن تۇركىستاندا دا لوگيستيكالىق ورتالىق­تار سالىنۋدا. كاسىپكەرلىك جانە اۋىل شارۋا­شى­لىعىندا دا وبلىس رەسپۋبليكا بويىنشا الدىڭعى قاتاردا. وبلىس اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن اشىلعان «ماكسيمۋم» ورتالىعى 6,9 ملرد. تەڭگەگە 1 359 جوبانى قارجىلاندىرعان. جوبالاردىڭ دەنى اۋىلدىق جەرلەردە جۇمىس جاساۋدا. «كاسىپكەرلىككە قىزمەت كورسەتۋ ور­تا­لىعى» ارقىلى ءوز ءىسىن وڭداعىسى, جاقسى تاجىريبە العىسى كەلگەن 45 مىڭ كاسىپ­كەر بيزنەستىڭ قىر-سىرىنا قانىق­تى. سونى­مەن بىرگە, «كاسىپكەرلىك مەكتەبى» اشى­لىپ, ­اۋدان, قالالارعا تامىرلاپ جاتىر. اۋىل شارۋاشىلىعى بويىنشا وب­لىس­­تا ەگىستىكتى ءارتاراپتاندىرۋ, زاما­ناۋي تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ, بوس جەر­لەردى يگەرۋ, مال جانە بالىق شارۋاشى­لى­عىن دامىتۋ باعىتىندا ارنايى ءىس-شا­رالار قابىلدانىپ, جۇمىستار اتقارىلۋدا. 21,6 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەر پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇدان بولەك, 140 مىڭ گەكتار اينالىمعا قوسىلدى. جەمىس-جيدەكتىڭ كولەمى 26,2 مىڭ گەكتاردى قۇرادى نەمەسە بۇل كەڭەستىك داۋىردە بولعان ەڭ كوپ كولەمنەن 1,2 مىڭ گەكتارعا ارتىپ وتىر. ال, ءونىم كەڭەستىك داۋىردە ەڭ جوعارى كولەمنەن 6 مىڭ گەك­تارعا ارتىپ, 34 مىڭ گەكتارعا جەتتى. بۇل رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتىڭ 84 پايىزى. جىلىجايلاردىڭ كولەمى 910 گەكتارعا جەتتى. سالىستىرمالى تۇردە ايتساق, رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتىڭ 87 پايىزى. وسىنىڭ ەسەبىنەن 150 مىڭ توننادان استام كوكونىس ءونىمى ءوندىرىلدى. وبلىس اكىمى ءار سالا بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستاردى وسىلايشا جەكە-جەكە جىلىكتەپ بەردى. تۇيىندەي ايتساق, وڭتۇستىك ەكونوميكاسى داۋىرلەپ, رەسپۋب­ليكادا الدىڭعى قاتاردا كەلەدى. سانعا ەمەس ساپاعا جۇمىس جاسالىپ جاتىر. 1 700 ورىندىق «تۇركىستان» سارايىنا اكىمنىڭ ەسەبىن تىڭداۋعا كەلگەن تۇرعىندار وسى جاعىن باسا ايتىپ جاتتى. سان الۋان سۇراقتار قويىلدى, ناقتى جاۋاپتار الىندى. جازباشا بەرىلگەن سۇراق, ۇسىنىستارعا اكىم جەرگىلىكتى باسى­لىمداردا جاۋاپ بەرمەك. جيىن سوڭىندا پارلامەنتتە ۇزاق جىل حالىق قالاۋلىسى بولعان, بۇگىندە ەڭبەك ارداگەرى ورىنباي راح­مانبەرديەۆ وبلىس تۇرعىندارى اتىنان ا.مىرزاحمەتوۆكە مەملەكەت باس­شى­سىنىڭ تاپسىرمالارىن مۇلتىكسىز ورىنداپ جاتقانى, ايماق ­ەكونوميكاسىن كوتەرگەنى ءۇشىن رازىلىعىن ءبىلدىرىپ, الداعى جۇمىستارىنا ساتتىلىك تىلەدى. باقتيار تايجان, «ەگەمەن قازاقستان». وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.