ايماقتا ايتارلىقتاي العا باسۋ بار

ءبىراز جىلدان بەرى جۇرتتىڭ اۋ­زىندا جۇرگەن ماسەلە بار ەدى. «قى­زىلوردادا شىنى زاۋىتى سالىنا ما, سالىنباي ما؟» دەگەن. مىنە, وسى ماسەلە تۇبەگەيلى شەشىمىن تاپتى. قىزىلوردا وبلىسىندا جالپى قۇنى 52 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن الىپ قۇرىلىس باستالادى! بيىل. وسىنىڭ وزىندە قالاداعى يندۋستريالىق ايماقتان قاجەتتى ورىن ءبولىنىپ, بيۋدجەت ەسەبىنەن ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدار تارتىلعان. تەحني­كالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى مەن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى تولىق دايىندالعان. مەملەكەتتىك ساراپتاما جاسالىپ, قاجەتتى كەلىسىمدەرگە قول قويىلعان. بۇل تۋرالى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ حالىق الدىنداعى ەسەپتىك كەزدەسۋىندە ءمالىم ەتتى. سولايشا, تالاي ۋاقىتتان بەرى كوپشىلىكتى كۇپتى ەتكەن ماسەلەنىڭ نۇكتەسى قويىلدى. ءار جىلدىڭ باسىندا قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ءىس-قيمىل جوسپارى جاسالادى. ون ەكى ايدىڭ ىشىندە اتقارىلۋى ءتيىس جۇمىستىڭ بارلىعى سول جوسپارعا ەنىپ, رەت-رەتىمەن اتقارىلادى. اتقارۋشى بيلىكتىڭ ناقتى قادامدارىنان حاباردار بولىپ وتىرۋ ءۇشىن اتالعان قۇجات جەرگىلىكتى باسپاسوزدە جاريالانادى. ماسەلەن, بىلتىرعى ءىس-قيمىل جوسپارىنا 195 شارا ەنگەن ەكەن. جىل ىشىندە ونىڭ 80 پايىزى تولىق ورىندالعان. قۇراماجەم شىعاراتىن زاۋىتتى ىسكە قوسىپ ۇلگەرمەدىك. سەبەبى, زاۋىتقا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار كەشىگىپ جەتتى. بىراق, بۇل كاسىپورىن كەلەسى ايدا قوسىلادى. بۇگىننىڭ وزىندە زاۋىت 95 پايىز جۇمىسقا دايىن. وكىنىشكە وراي, تالسۋاتتاعى پسيحونەۆرولوگيالىق ناۋقاستارعا ارنالعان ينتەرنات ءۇيىنىڭ قۇرىلىسى ءالى بىتپەدى. بۇل جاعداي الدىڭعى جاۋاپسىز مەردىگەرمەن بولعان سوت تارتىسىنىڭ سوزىلۋىمەن بايلانىس­تى. سوت اياقتالعاننان كەيىن قۇرىلىس جالعاسادى, دەدى قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى. 2014 جىلدىڭ قورىتىندىسىنا ارنالعان ەسەپتى كەزدەسۋدىڭ القيسساسى وسىلاي باستالدى. جالپى, ايماقتا بۇعان دەيىن 34 «ساقالدى قۇرىلىس» بولعان. جاڭا ايتىلعان پسيحونەۆرولوگيالىق ناۋقاستارعا ارنالعان ينتەرنات ءۇيى سونىڭ سوڭعىسى ەدى. بۇيىرتسا, بۇل نىساننىڭ جۇمىسى دا تولىقتاي اياقتالادى. سوندا ايماقتا باستالىپ, كەيىننەن بىتپەي قالعان, قۇرىلىس جۇمىستارى جىلدان-جىلعا سوزىلىپ كەلە جاتقان نىسان بولمايدى. وتكەن جىلى وبلىس بيۋدجەتىن قوسىمشا قارجى كوزدەرىمەن كوبەي­تۋگە قول جەتكەن. اتالعان قارجى الەۋ­مەتتىك مۇقتاجدىقتارعا جۇمسالعان. ءناتي­جە­سىندە, قىزىلوردا وبلىسى ادام باسىنا شاققانداعى شىعىس كولەمى بويىنشا استانا, الماتى قالالارى مەن اتىراۋ وبلىسىن عانا الدىنا سالىپ, 4-ورىنعا كوتەرىلگەن. ال الەۋمەتتىك شىعىنداردىڭ ۇلەسى بويىنشا ءبىرىنشى ورىنعا شىققان. ءوڭىر بيۋدجەتتىك شىعىنداردىڭ 60 پايىزعا جۋىعىن الەۋمەتتىك سالاعا بولەدى. ماسەلەن, ءبىلىم بەرۋدى قارجىلاندىرۋ 2014 جىلى 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,8 ميلليارد تەڭگەگە, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى 1 ميلليارد تەڭگەگە ارتقان. سونداي-اق, الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنا بولىنەتىن قارجى 2,8 ەسەگە, مادەنيەت پەن سپورتقا 40 پايىزدان ارتىق, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى 2,3 ەسەگە كوبەيگەن. مۇنىڭ بارلىعى اعىمداعى شىعىندار ەمەس. قۇرىلىس جۇمىستارىنا, كۇردەلى جوندەۋگە, جاڭا قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الۋعا جۇمسالعان, دامۋعا بولىنگەن شىعىندار. وسى ارادا مىنا ماسەلەنى ايتا كەتكەن ابزال. سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ قاجەتىنە وبلىستىق بيۋدجەتتەن بولىنەتىن قارجى 2 ەسەگە كوبەيگەن. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ وسى ارالىقتاعى جالپى بيۋدجەتى 94,1 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. اتالعان سالا بويىنشا جان باسىنا شاققانداعى شىعىن كولەمى بويىنشا قىزىلوردا استانادان كەيىنگى ەكىنشى ورىندا تۇر. وسىدان-اق ايماقتا حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن ارتتىرۋعا بايلانىستى جاسالىپ جاتقان جۇمىستىڭ اۋقىمىن اڭعارۋعا بولادى. ال ءبىلىم سالاسىنا بولىنەتىن قارجى وبلىستىق بيۋدجەتتىڭ 32 پايىزىن قۇراپ وتىر. بىلە-بىلگەن ادامعا بۇل ۇلكەن قولداۋ. وتكەن جىلى وبلىس بويىنشا 93 نىساننىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلگەن. ونىڭ 53-ءى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەن. سونىمەن قاتار, وبلىستا سوڭعى ەكى جىل كولەمىندە 21 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان. ونىڭ 18 مىڭىندا ادامدار تۇراقتى تۇردە جۇمىس ىستەپ جاتىر. بىلتىر «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. وسىعان وراي وبلىس ەلدى مەكەندەرىنە گاز تارتۋ مۇمكىندىگى تۋدى. اتالعان جوبانى وبلىس ورتالىعىنا جاقىن ورنالاسقان جەكەلەگەن اۋىلداردان باستاپ, كەزەڭ-كەزەڭمەن جاساۋ ىڭعايلى بولعانىمەن, ءبىز ول جولمەن جۇرمەدىك. بۇل جۇمىس ءبىر مەزەتتە ايماقتىڭ سولتۇستىگى مەن وڭتۇستىگىنەن قاتار باستالىپ, وبلىستاعى بارلىق ءىرى ەلدى مەكەندەردى بىردەي قامتۋى كەرەك دەپ شەشتىك. اتالعان جۇمىسقا وبلىس اكىمدىگى مەن «قازترانسگاز ايماق» اق اراسىندا جاسالعان مەموراندۋمعا سايكەس 23 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ جاتىر. بۇل قاراجات ارال, ايتەكە بي, بايقوڭىر قالالارى مەن شيەلى, جاڭاقورعان كەنتتەرىنە گاز تارتۋعا, اۋىلىشىلىك جەلىلەر سالۋعا, اۆتوماتتاندىرىلعان گاز تاراتۋ ستانساسىنان كوگىلدىر وتىن الىپ, 5 بىردەي گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋعا جۇمسالادى. قاجەتتى قۇجاتتاردىڭ بارلىعىن دايىنداۋعا وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن قارجى ءبولىندى. كۇزدە «قازترانسگاز ايماق» وندىرسكە قاجەتتى جابدىقتار الۋعا كونكۋرس وتكىزدى. بۇگىندە ورالداعى «باتىسمۇنايگاز جابدىقتارى» زاۋىتىندا بەس اۆتو­ماتتاندىرىلعان گاز تاراتۋ ستانسالارى قۇراستىرىلىپ, قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىنا دايىن بولادى. ايماقتى گازداندىرۋ اياسىندا مىڭنان اسا جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى. قازىرگىدەي قىسىلتاياڭ كەزدە بۇل دا كوڭىلگە دەمەۋ بولاتىن جاعىمدى باستاما دەپ سانايمىز, دەدى وبلىس اكىمى. وسىدان سوڭ قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى بايانداماسىن ءۇزىپ, زالعا ارنايى ورناتىلعان ەكرانعا نازار اۋدارۋدى ءوتىندى. ءدال سول ساتتە ارال جانە جاڭاقورعان اۋداندارىنا گاز تارتۋدىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى باستالدى. ارال اۋدانىنان تىكەلەي تەلە بايلانىسقا شىققان «قازترانسگاز ايماق» اق قىزىلوردا وندىرىستىك فيليالىنىڭ ديرەكتورى سەرىكحان بايزاقوۆ جۇمىستى باستاعاندارىن, قۇرىلىستى ناقتى ۋاقىتىندا ءارى ساپالى اياقتايتىندارىن ايتتى. ال جاڭاقورعان اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى زينابدين شەرماعامبەتوۆ ەلگە گاز تارتۋ ارقىلى ۇلكەن ساۋاپتى ءىستىڭ اتقارىلىپ جاتقانىن, ەندى حالىقتىڭ بەلى بۇگىلىپ وتىن شاۋىپ, كۇل شىعارمايتىنىنا قۋانىشتى ەكەندەرىن جەتكىزدى. ءبىر جىل ىشىندە ايماقتا اتقارىلعان ءىستىڭ اۋقىمى وتە زور. بارلىق سالا بويىنشا العا دامۋ بايقالادى. دەگەنمەن, بۇعان توقمەيىلسۋگە بولمايدى. ويتكەنى, الەم­دىك داعدارىستىڭ سالقىنى بىزگە دە تيەدى. سوندىقتان, ىقتيمال قيىنشىلىقتارعا وسى باستان دايىندالىپ, ەتەك-جەڭدى جيماسا بولمايدى. بۇگىندە قىزىلوردا وبلىسىندا جۇ­مىسشىلارىن قىسقارتۋعا نيەتتەنگەن ءاربىر كاسىپورىنمەن جەكە-جەكە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ, ماسەلەنىڭ وڭتايلى جولىن تابۋ قاراستىرىلىپ جاتىر. جالاقىنىڭ ۇزدىكسىز بەرىلىپ, جۇرتتىڭ ايلىعىن ۋاقىتىندا الۋىنا دا جاعداي جاسالعان. سونىمەن قاتار, بيىل ءتۇرلى سالادا جاڭادان 9 مىڭ 500 جۇمىس ورنى اشىلادى. «جۇمىسىنان قىسقارعان جاعدايدا ادامدار باسقا مەكەمەلەر مەن كومپانيالارعا ورنالاسۋعا مۇمكىندىك الادى. البەتتە, جۇمىستان بوساپ, جاڭا ورىن تابۋ وڭاي ەمەس. دەي تۇرعانمەن, بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار تۇرعىنداردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنا كومەكتەسەتىن بولادى», دەدى قىرىمبەك كوشەرباەۆ. سونداي-اق, باعانى تۇراقتاندىرۋعا قاتىستى دا ناقتى شارالار قولعا الىنعان. ايماققا سىرتتان تاۋار اكەلەتىن ءىرى كاسىپورىندارمەن مەموراندۋمعا قول قويىلعان. سول بويىنشا ولار باعانىڭ شارىقتاپ كەتىپ, حالىقتىڭ قالتاسىنا ارتىق سالماۋعا ۋادە ەتكەن. اكىمنىڭ ەسەپتىك كەزدەسۋىن تەك زالداعى حالىق قانا تاماشالاپ قويعان جوق. تىكەلەي بايلانىس ارقىلى جەتى اۋدانداعى جۇرت تا كوردى. جيىن سوڭىندا اۋداندار مەن جۇرتشىلىق تاراپىنان سۇراق قويىلىپ, ايماق باسشىسى ءتيىستى جاۋابىن بەردى. كەي ماسەلەلەردى سول مەزەتىندە ءتيىستى ورىندارعا تاپسىرىپ, ناتيجەسىن جەكە باقىلاۋىنا الاتىنىن ايتتى. ەرجان بايتىلەس, «ەگەمەن قازاقستان». قىزىلوردا وبلىسى.