ەلدەردى جاقىنداتقان ەكى زاڭ
وتىرىس بارىسىندا الدىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى كوشى-قون سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ قارالدى. دەپۋتاتتار اتاپ وتكەندەي, كەلىسىمدى ىسكە اسىرۋ كوشى-قون سالاسىنداعى زاڭدىلىق رەجىمىن نىعايتۋعا, ەكى ەل ازاماتتارىنىڭ ۋاقىتشا بولۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋعا, قازاقستان مەن ارمەنيانىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ىقپال ەتەدى.
كۇن تارتىبىندە قارالعان ەكىنشى ماسەلە – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن ارمەنيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ازاماتتاردىڭ ساپارلارى مەن بولۋ ءتارتىبى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ. قۇجاتتا كورسەتىلگەن نورمالارعا سايكەس ەكى ەل ازاماتتارىنىڭ مەملەكەتتىك شەكارادان وتكەن كۇننەن باستاپ 90 تاۋلىككە دەيىنگى مەرزىمگە ەكىنشى تاراپ مەملەكەتىنىڭ اۋماعىنا كەلۋگە, ودان كەتۋگە, ترانزيتپەن وتۋگە, ءجۇرىپ-تۇرۋعا جانە بولۋعا قۇقى بار. سونىمەن قاتار ەكىنشى تاراپ مەملەكەتىنىڭ اۋماعىندا ۋاقىتشا بولعاندار 30 كۇنگە دەيىن تىركەۋسىز بولۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. وسى شارالاردىڭ بارلىعى ۋاعدالاسۋشى مەملەكەتتەردە قۇقىقتىق ىنتىماقتاستىقتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, ساياسي جانە ەكونوميكالىق بايلانىستى ودان ءارى دامىتۋعا, سونداي-اق ەكىجاقتى قاتىناستاردى نىعايتۋعا باعىتتالعان.
«قارالعان زاڭدار قازاقستان مەن ارمەنيا اراسىندا كوشى-قون ۇدەرىستەرىن قۇقىقتىق رەتتەۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى. وسىعان بايلانىستى ەلدەرىمىز ستاتيستيكالىق, قۇقىقتىق جانە عىلىمي-ادىستەمەلىك اقپاراتپەن الماسۋعا كەلىستى. سونداي-اق ازاماتتارىمىزدىڭ جايلى ساپارى ءۇشىن جاعداي جاسالىپ جاتىر. سوعان سايكەس بۇدان بىلاي قازاقستاندىقتار ارمەنياعا جەكە كۋالىك ارقىلى بارا الادى. الداعى ۋاقىتتا ماقۇلدانعان زاڭدار ەكى ەل اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا وڭ ىقپالىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
«اتا جولى» كارتاسىنا نە كەدەرگى؟
زاڭدار قارالىپ بولعاننان كەيىن ادەتتەگىدەي سەناتورلار وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالىن جولدادى. بەكبول ورىنباساروۆ «اتا جولى» كارتاسى شەتەلدەردەگى قانداستاردىڭ قازاقستان اۋماعىندا بيزنەس جۇرگىزۋىنە جانە ەلگە بىلىكتى ماماندار تارتۋعا قاجەتتى جاعداي جاساي الماي وتىرعانىنا نازار اۋداردى. بيۋروكراتيالىق توسقاۋىلدارعا بايلانىستى بىلىكتى مامانداردان, ينۆەستيتسيادان جانە وزىق تاجىريبەدەن قۇرالاقان قالىپ كەلەمىز.
سەناتور «اتا جولى» كارتاسى شەتەلدەگى ەتنوستىق قازاقتاردى قولداۋ ءۇشىن ولاردىڭ قازاقستاندا ۇزاقمەرزىمدى بولۋى, رەسمي جۇمىسقا ورنالاسۋى, بيزنەس جۇرگىزۋى, سونداي-اق الەۋمەتتىك, مەديتسينالىق جانە ءبىلىم جۇيەسىنە قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىن بەرەتىن قۇرال رەتىندە ويلاستىرىلعانىن ەسكە سالدى. وتانداستار ءىس جۇزىندە ۇلتتىق تيەسىلىگىن راستاۋدىڭ شامادان تىس راسىمدەرىنەن وتۋگە, قۇجاتتاردىڭ كوپتەگەن اۋدارماسىن ۇسىنۋعا ءماجبۇر, ال وڭىرلەردە ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ قىزمەتكەرلەرى مۇنداي كارتانى ۇسىنۋ ەرەجەلەرى تۋرالى مۇلدەم حابارسىز. سەناتور مىسال رەتىندە شۆەيتساريادا جۇمىس ىستەيتىن ەتنوستىق قازاق, دارىگەر-وقىتۋشى سەرىك تۇرسىننىڭ تاريحىن كەلتىردى. كاسىبي دەڭگەيى جوعارى جانە وتاندىق مەديتسينانى دامىتۋعا ۇلەس قوسۋعا دايىن بولعانىنا قاراماستان, ول بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەرگە جانە مەكەمەلەردىڭ ءاتۇستى پيعىلىنا تاپ بولدى. ول سونىمەن قاتار ءوز قاراجاتىن ينۆەستيتسيا جاساۋعا جانە زاماناۋي جابدىقتار اكەلۋگە دايىن ەدى.
«بۇگىندە تۇراقتى تۇرۋعا رۇقسات الۋ كەزىندە ورىنسىز بيۋروكراتيالىق توسقاۋىلدار ءجيى كەزدەسەدى. وسىنداي جۇيەلى قيىندىقتار قانداستاردىڭ ەلگە ورالۋ ىنتاسىن تومەندەتىپ قانا قويماي, مەملەكەتتىڭ ولاردى قولداۋعا جانە الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋ ساياساتىنا سەنىمدى السىرەتىپ جاتىر. پرەزيدەنتتىڭ باستاماسى جاريالانعاننان بەرى ءتۇرلى ەلدەن شامامەن 150 ەتنوستىق قازاق كەلىپ, «اتا جولى» كارتاسىن پايدالانۋعا نيەت بىلدىرگەن. الايدا وسى ۋاقىتقا دەيىن ولاردىڭ ەشقايسىسى ءوز ويلارىن جۇزەگە اسىرا العان جوق. بۇل قۇرالدىڭ قازىرگى تۇرىندە وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداماي وتىرعانىن, ال وتانداستارىمىزدىڭ الەۋەتى ىسكە اسپاي وتىرعانىن كورسەتەدى», دەدى ب.ورىنباساروۆ.
سەناتور «اتا جولى» كارتاسىنىڭ تولىققاندى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن زاڭناماداعى ولقىلىقتاردى جويۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. مارتەبەسى بەكىتىلگەنىنە قاراماستان, ونىڭ يەسىنە راسىمدەر مەن كەپىلدىكتەردى ناقتىلاۋ, سونداي-اق باسقا نورماتيۆتىك اكتىلەرمەن ۇيلەستىرۋ قاجەت. ول مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, دەپۋتاتتار مەن ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن مەكەمەارالىق كوميسسيا قۇرۋ قاجەتتىگىن, سونداي-اق شەتەلدىك ديپلومدار مەن سەرتيفيكاتتاردى تىكەلەي تانۋ تەتىگىن بەكىتۋدى ۇسىندى. بۇل بىلىكتى مامانداردىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ىقپالداسۋىن جەدەلدەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
شەبەرلەر شەتتە قالىپ كەلەدى
سەناتور دارحان قىدىرالى دەپۋتاتتىق ساۋالىندا مۋزىكالىق اسپاپتار جاسايتىن شەبەرلەردىڭ پروبلەمالارى تۋرالى جاريا ەتتى. مۋزىكالىق شەبەرلەر – ۇرپاق جادىندا ساقتالعان قوڭىر ءۇندى قايتا تىرىلتەتىن, اۋەزدى دىبىستى اتادان بالاعا جالعايتىن, قىمبات قازىنامىزدى ساقتايتىن جاندار. وتكەنگە ۇڭىلسەك, مۋزىكالىق شەبەرلەر عىلىمي زەرتتەۋ جۇيەسىنە ەنگىزىلىپ, ۇلتتىق مۋزىكالىق مۇرانى ساقتاۋشىلار ءارى زەرتتەۋشىلەر رەتىندە مويىندالدى. ال كەيىنگى جىلدارى شەبەرلەر مەملەكەتتىك قولداۋسىز قالىپ, قوعامداعى ورنى ەنتۋزياست رولىنە الماستى.
«ەلىمىزدە دومبىرا كۇنى ەنگىزىلدى, دومبىرا ءپانى مەكتەپتەردە وقىتىلا باستادى. كەرەمەت كۇيشىلەر مەن ايگىلى انشىلەر ءتۇرلى ماراپاتقا يە بولىپ جاتىر. ايتسە دە سول دومبىرا جاساۋشىلار مەملەكەت نازارىنان تىس قالىپ كەلەدى. فيلارمونيا, ەتنو-انسامبلدەر مەن وركەسترلەر – ءبارى شەبەردىڭ ەڭبەگىنە سۇيەنەدى. الايدا ولار «جاي قولونەرشى» دەگەن كەڭ كاتەگوريانىڭ كولەڭكەسىندە ماراپات پەن قولداۋدان قالىپ كەلدى. بۇل تۇرعىدا ولار – ۇلتتىق دىبىستىڭ ساقشىلارى, مادەني قاۋىپسىزدىكتىڭ كەپىلى», دەپ اتاپ ءوتتى د.قىدىرالى.
سەناتور شەبەرلىك اعاش وڭدەۋ عانا ەمەس, عىلىمي-ەكسپەريمەنتتىك ءۇردىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. اسپاپتىڭ مەنزۋراسى, قۋىسى, قالىڭدىعى, ىشەك ماتەريالى, لاك پەن جەلىمنىڭ قۇرامى, اعاشتىڭ تابيعي كەبۋى – مۇنىڭ ءبارى اكۋستيكالىق ناتيجەنىڭ تەڭدەۋىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى. شەبەرلەر كۇن سايىن جاسىرىن زەرتحانالىق جۇمىستى اتقارادى: تىڭداۋ – ولشەۋ – سالىستىرۋ – قايتا ءپىشۋ – سىناۋ – جەتىلدىرۋ. كونە ۇلگىلەردى كىتابي دەرەكپەن عانا ەمەس, قولداعى تاجىريبەمەن جاڭعىرتادى.
«مۋزىكالىق شەبەر» ۇلتتىق كاسىبي مارتەبەسىن ەنگىزۋ, شەبەرحانا-زەرتحانالاردى جاڭعىرتۋ كەرەك. ۇلتتىق رەگيستر مەن اسپاپقا ارنالعان اكۋستيكالىق پاسپورت, سەرتيفيكاتتاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ, ۇزاقمەرزىمدى كەلىسىمشارتتار جاساسۋ جانە شەبەرلەردى ناسيحاتتاۋ تالاپ ەتىلەدى», دەدى سەناتور.
سونداي-اق پالاتا وتىرىسى بارىسىندا سەناتور نۋريا نيازوۆا ويىن الاڭدارىندا اتتراكتسيوندار مەن جابدىقتاردى پايدالانۋ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە توقتالىپ, وسى سالاداعى ولقىلىقتاردى جويۋعا ارنالعان ناقتى شارالار ۇسىندى.
گەننادي شيپوۆسكيح دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ قارقىندى باقىلاۋىنداعى مامانداندىرىلعان رەسپۋبليكالىق پسيحياتريالىق اۋرۋحانانىڭ ينفراقۇرىلىمى سىن كوتەرمەيتىن جاعدايدا ەكەنىن ايتىپ, ۇكىمەتتىڭ نازارىن اۋداردى. الماتى ماڭىندا ورنالاسقان بۇل اۋرۋحانا – قوعام ءۇشىن اسا قاۋىپتى قىلمىستار جاساعان پسيحيكاسى بۇزىلعان ادامدار ماجبۇرلەپ ەمدەلەتىن جالعىز مەملەكەتتىك مەكەمە.
دەپۋتات امانگەلدى ەسباي وڭىرلەردە تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن ءىت ماماندار مەن ەكونوميست-بۋحگالتەرلەردىڭ مارتەبەسى, ەڭبەك جاعدايلارى جانە جالاقىسى ەڭبەكتىڭ كۇردەلىلىگى مەن جۇكتەلەتىن جاۋاپكەرشىلىككە سايكەس كەلمەيدى دەپ ەسەپتەيدى. سەناتور سالاداعى باسقا دا تۇيتكىلدەردى اتاپ ءوتىپ, ولاردى شەشۋ جولدارىن تىلگە تيەك ەتتى.
ال سەرىك شايداروۆ ۇلىتاۋ وبلىسىنداعى بيدايىق جانە كەڭگىر سۋقويمالارىنداعى گيدروتەحنيكالىق قوندىرعىلاردىڭ توزۋىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. وسىعان بايلانىستى ول ۇكىمەتتى اتالعان نىسانداردىڭ تەحنيكالىق جاعدايىن انىقتاۋ ءۇشىن مامانداندىرىلعان ۇيىمدى تارتۋعا, سۋقويمالارىنىڭ ءتۇبىن تەكسەرۋگە, تازارتۋ جانە باسقا دا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە شاقىردى.
