فوتو: ن.بايبۋلين
ماۋلەن اشىمباەۆ ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ III پارلامەنتارالىق فورۋمىنا قاتىسۋشىلارعا ءىلتيپات ءبىلدىرىپ, قىرعىز حالقىن ۇلتتىق ءتىل كۇنىمەن قۇتتىقتادى. سونىمەن قاتار ول بۇل كەزدەسۋلەر ورتالىق ازيا ءۇشىن ماڭىزى زور كيەلى ورىنداردا وتكىزىلىپ كەلە جاتقانىنا نازار اۋداردى. سەنات توراعاسى ءوز سوزىندە III فورۋمدى وتكىزۋ پارلامەنتارالىق بايلانىستاردى نىعايتۋدىڭ سيمۆولى جانە تاريحقا, باۋىرلاستىققا, جارقىن بولاشاققا دەگەن ورتاق ۇمتىلىسقا قۇرمەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
پالاتا سپيكەرى قازىرگى تاڭدا ورتالىق ازيانىڭ الەۋەتىن دامىتۋ جانە كۇردەلى گەوساياسي احۋال مەن الەمدىك ەكونوميكاداعى تۇراقسىزدىق جاعدايىندا وزەكتى پروبلەمالاردى شەشۋگە جاردەمدەسۋ جولىندا پارلامەنتتىك ديپلوماتيانىڭ ماڭىزى ارتا تۇسكەنىن ايتتى. وسى ورايدا ول قولعا الىنعان باستامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن جەدەلدەتۋ ىسىندە پارلامەنتتەر ىقپال ەتە الاتىن نەگىزگى باعىتتارعا توقتالدى.
«قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ 2024 جىلى «ورتالىق ازيا رەنەسسانسى» اتتى ماقالاسىندا «الداعى ون جىل ءبىزدىڭ ايماقتىڭ بولاشاعىن ايقىندايتىن كەزەڭ بولادى جانە وسى تاريحي مۇمكىندىكتى قانشالىقتى ءتيىمدى پايدالانا الاتىنىمىز تەك وزىمىزگە بايلانىستى» دەگەن ەدى. ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ پارلامەنتارالىق فورۋمى اياسىنداعى بىرلەسكەن قادام وسى ورتاق مۇددەگە تابان تىرەيدى. قازىردىڭ وزىندە بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقان جانە پارلامەنتتەر قولعا الىنعان باستامالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن جەدەلدەتۋگە ىقپال ەتە الاتىن بىرقاتار نەگىزگى باعىتتى اتاپ وتكىم كەلەدى. ەڭ الدىمەن, ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋ ءۇشىن زاڭنامالىق نەگىزدى نىعايتۋدىڭ ءمانى زور. ەكىنشى ماڭىزدى باعىت – جاساندى ينتەللەكت پەن تسيفرلاندىرۋدى ەنگىزۋدى زاڭنامالىق تۇرعىدان قولداۋ. ءبىز وزبەكستان پارلامەنتىندە جي تۋرالى زاڭدى قاراۋ اياقتالعانىن جانە قىرعىزستاندا تسيفرلىق كودەكس قابىلدانعانىن بىلەمىز. قازاقستاندا دا تسيفرلىق كودەكس ازىرلەنىپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى قۇرىلدى. بۇل ورايدا ءبىزدىڭ زاڭدارىمىزدىڭ ءبىر-بىرىنەن الشاقتاماۋى جانە ۇقساس قاعيداتتار مەن تاسىلدەردى قولدانۋ اسا ماڭىزدى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار وڭىرلىك ءوزارا ءىس-قيمىل ءۇشىن وزەكتى ماسەلە ەكولوگياعا قاتىستى پروبلەمالار, ناقتى ايتقاندا, پارلامەنتتىڭ قاتىسۋىن تالاپ ەتەتىن سۋ-ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىق باعىتىنداعى تۇيتكىلدەر ەكەنى ايتىلدى.
«قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ سۋ مۇنارالارى سەرىكتەستىگى باستاماسىن ۇسىندى. ونىڭ ماقساتى – مۇزدىقتاردى زەرتتەۋ جانە قورعاۋ ءۇشىن جاھاندىق عىلىمي ورتالىقتاردىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ ارقىلى گلياتسيولوگيالىق عىلىمدى جۇيەلى قولداۋ. بۇل رەتتە تاجىكستان مەن فرانتسيانىڭ باستاماسىمەن بۇۇ باس اسسامبلەياسى جاريالاعان كريوسفەرالىق عىلىمدار بويىنشا ونجىلدىق ءىس-قيمىل ايرىقشا مانگە يە. سونى ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز وسى ماڭىزدى ماسەلەنى شەشۋ جولىندا ءوزارا بايلانىستى ودان ءارى ارتتىرۋدىڭ بەرەرى مول دەپ ەسەپتەيمىز. بۇگىندە وڭىردە ەكولوگيالىق كۇن ءتارتىبىن ىلگەرىلەتۋ باعىتىندا ايتارلىقتاي شەشىمدەر قابىلدانىپ جاتىر. مۇنداي جاعدايدا بىزگە سۋ-ەنەرگەتيكالىق جانە ەكولوگيالىق رەتتەۋدى زاڭنامالىق دەڭگەيدە سينحرونداۋدىڭ ماڭىزى جوعارى», دەپ, سەنات سپيكەرى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ الداعى كەزەڭدەگى باسقا دا نەگىزگى باعىتتارىن تىلگە تيەك ەتتى.
فورۋمنىڭ كۇن ءتارتىبىن تالقىلاۋ بارىسىندا قىرعىزستان, وزبەكستان, تاجىكستان جانە تۇرىكمەنستان پارلامەنتتەرى پالاتالارىنىڭ باسشىلارى مەن وكىلدەرى پارلامەنتارالىق بايلانىستىڭ تيىمدىلىگى ايماقتىڭ دۇرىس دامۋ تراەكتورياسىن قالىپتاستىرۋعا جانە ونىڭ كەلەشەگىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىنىن ايتتى. سونداي-اق ولار پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جانە قول جەتكىزىلگەن بارلىق ۋاعدالاستىقتى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ بارىسىنداعى بىرلەسكەن جۇمىستىڭ ماڭىزىنا نازار اۋداردى.
«III پارلامەنتارالىق فورۋمدى بىشكەكتە وتكىزۋ پارلامەنتتىك ءوزارا ءىس-قيمىل مەملەكەتتەرىمىز اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن وداقتاستىق دەڭگەيىنە تولىق سايكەس داميتىنىن راستاي تۇسەدى. ەگەر ءبىرىنشى فورۋم پارلامەنتتىك ينتەگراتسيانىڭ نەگىزىن قالاسا, ەكىنشىسى ونىڭ كۇن ءتارتىبىن كەڭەيتتى. ال, ءۇشىنشى فورۋم ءبىزدىڭ بۇدان دا ناقتى ءارى مازمۇندى جۇمىسقا كوشەتىنىمىزدى كورسەتەدى. مەملەكەتتەرىمىزدىڭ باسشىلارى ورتالىق ازيا وڭىرىندە كووپەراتسيا مەن ىنتىماقتاستىقتىڭ جوعارى دەڭگەيىن بەلگىلەپ بەردى. بۇل رەتتە پارلامەنتتەردىڭ, ياعني ءبىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – پرەزيدەنتتەرىمىزدىڭ بارلىق ۋاعدالاستىقتارىن ءتيىمدى ىسكە اسىرۋعا ۇلەس قوسۋ جانە پراگماتيكا مەن سەنىمگە نەگىزدەلگەن بىرلەسكەن جۇمىستى جۇيەلى تۇردە جالعاستىرۋ. سوندىقتان ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ پارلامەنتارالىق فورۋمى پارلامەنتارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ پارمەندى جانە پەرسپەكتيۆالى تەتىگى رەتىندە ەرەكشە ماڭىزعا يە ەكەنىن تاعى دا اتاپ وتكىم كەلەدى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
