تىكەلەي بايلانىستىڭ ءمانى زور
قازاقستان فەرمەرلەرى قاۋىمداستىعى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اكپار ماۋلەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل رەتتە كووپەراتيۆتەر مەن اۋىل شارۋاشىلىعى وداقتارى ديقان ءونىمىن ساتۋعا دانەكەر بولا الادى. كووپەراتيۆتەر, مەملەكەتتىك نەمەسە جەكەمەنشىك اگرارلىق ماركەتينگتىك ورتالىقتار لوگيستيكا, وڭدەۋ, وراۋ, ساقتاۋ قىزمەتتەرىن اتقارا الادى. ولار ءوندىرۋشى مەن ساتىپ الۋشى اراسىندا تىكەلەي بايلانىس ورناتۋعا كومەكتەسەدى.
«شارۋاعا نارىقتاعى باعا, سۇرانىس پەن ۇسىنىس تۋرالى دەرەكتەر تولىق ءارى دۇرىس جەتپەيدى. سونىڭ سالدارىنان دەلدالدار ءونىمدى ارزان باعاعا الىپ, تۇتىنۋشىعا بىرنەشە ەسە قىمباتقا ساتادى. بۇل – ديقانداردىڭ تابىسىن كەمىتەدى, ال تۇتىنۋشىلار ءۇشىن باعانى وسىرەدى. دەلدالداردى تەجەۋ ءۇشىن زاڭنامالىق تۇرعىدان دەلدالدىق مارجانى شەكتەۋ (شارۋادان ساتىپ العاننان كەيىنگى ۇستەمە باعانى رەتتەۋ), دەلدالدىق قىزمەتكە ليتسەنزيالاۋ نەمەسە مەملەكەتتىك باقىلاۋ ەنگىزگەن ءجون. وعان قوسا, فەرمەر مەن تۇتىنۋشى اراسىن تىكەلەي بايلانىستىرۋ – تىكەلەي ساۋدا ورىندارىن, ارنايى فەرمەر دۇكەندەرىن اشۋ كەرەك, ويتكەنى ءونىم تىكەلەي اۋىلدان كەلەدى», دەيدى اكپار ماۋلەنوۆ.
دانەكەردىڭ مىندەتى قانداي بولماق؟
ءونىمدى ساتۋداعى دانەكەر – ديقان مەن تۇتىنۋشىنى نەمەسە ساۋدا جەلىلەرىن بايلانىستىراتىن, ەكى تاراپقا دا ءتيىمدى شارت جاسايتىن قۇرىلىم. مۇنداي دانەكەردىڭ مىندەتى: ساتىپ الۋشى تابۋ مەن نارىقتى زەرتتەۋ – قاي وڭىردە قانداي ونىمگە سۇرانىس بارىن انىقتاۋ, لوگيستيكا ۇيىمداستىرۋ – ءونىمدى ۋاقتىلى جەتكىزۋ, ساپانى باقىلاۋ – تاۋاردى ساقتاۋ مەن تاسىمالداۋ تالاپتارىن ورىنداۋ, باعانى تۇراقتاندىرۋ – دەلدالدىق ۇستەمەنى شەكتەپ, ءادىل باعا ۇسىنۋ, ترانزاكتسيا قاۋىپسىزدىگى – تولەمدى ۋاقتىلى ءارى تولىق اۋدارۋ. اكپار قازالي ۇلىنىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, اۋەلى قويمالار مەن لوگيستيكا ماسەلەسىن شەشىپ العان ءجون. ول ءۇشىن ايماقتىق قويمالار مەن حابتار قۇرۋ, مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك ارقىلى ءار وبلىستا زاماناۋي قويما سالۋ, تەمپەراتۋرا ساقتايتىن سالقىنداتقىش قويما, ۆاكۋمدى ساقتاۋ جۇيەسىن قۇرۋ قاجەت.
اسىرەسە اۋىلدارعا لوگيستيكالىق كومپانيالاردىڭ كىرۋىن ىنتالاندىرۋ, كووپەراتيۆتەر ارقىلى بىرلەسكەن تاسىمال ۇيىمداستىرۋ ءىسىن جەدەلدەتكەن ءلازىم. سونداي-اق قويما سالۋعا, لوگيستيكا تەحنيكاسىن الۋعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرىپ, ساقتاۋ مەن تاسىمالداۋعا ارنالعان سۋبسيديا نەمەسە سالىقتىق جەڭىلدىكتەر ەنگىزگەن ءجون. «ەگەر وسى شەشىمدەر كەشەندى تۇردە جۇزەگە اسىرىلسا, فەرمەر تابىسى ارتىپ, ءونىم باعاسى تۇراقتالادى, اۋىل شارۋاشىلىعى داميدى دەپ سەنىممەن ايتۋعا بولادى», دەدى ول.
كووپەراتيۆكە بىرىككەننىڭ ۇپايى تۇگەل
تۇركىستان وبلىسى ماقتاارال اۋدانىنىڭ ديقانى ءباحادىر قارىسبەك ۇلى ءبىز كوكونىستى مول ەتىپ وسىرەمىز, بىراق ونى وتكىزۋ قيىن دەيدى.
«دەلدالدار بىزدەن ارزانعا الادى دا, قالادا ەكى ەسە باعامەن ساتادى. ەگەر اۋىلدان قالاعا دەيىنگى لوگيستيكا مەن ساتۋ ورىندارىن مەملەكەت نەمەسە كووپەراتيۆتەر قامتاماسىز ەتسە, فەرمەر دە, تۇتىنۋشى دا ۇتار ەدى. ايتپەسە, قايتا وڭدەلۋگە ءتيىس كوكونىس ونىمدەرىن قايتا وڭدەيتىن كاسىپورىندار بولسا, ولار ءونىمدى بىزدەن تىكەلەي ساتىپ السا ءتيىمدى بولار ەدى», دەگەن ويىن ايتتى.
اگروەكونوميست الپامىس ەلمۋراتوۆتىڭ پىكىرىنشە, بۇل ىستەگى ەڭ ءتيىمدى مودەل – اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرى مەن فەرمەرلىك ماركەتينگتىك ورتالىقتار قۇرۋ. «ەۋروپا مەن تۇركيادا فەرمەرلەردىڭ ءونىمىن وتكىزەتىن كووپەراتيۆتەر بار. ولار ساقتاۋ قويماسى, لوگيستيكا, ساۋدا ورىندارى جانە ونلاين ساتۋدى ءبىر جۇيەگە جينايدى. ءبىزدىڭ ەلگە دە وسى جۇيەنى ەنگىزۋ كەرەك. سوندا فەرمەردىڭ تابىسى ارتىپ, تۇتىنۋشى ساپالى ءارى ارزان ءونىم الادى», دەيدى ول.
