ادامنىڭ بولمىسى ونىڭ كىندىك قانى تامعان جەرىنىڭ تابيعاتىمەن قانداي دا ءبىر ۇندەستىكتە بولادى دەسەدى. شولدە تۋعان ادامنىڭ ءتوزىمدى كەلەتىنى ايتىلادى. سول سياقتى داريانىڭ بويىندا وسكەن جانعا سىرشىل, ال تاۋدىڭ باۋرايىندا دۇنيەگە كەلگەن پەرزەنتكە رۋحتى, كەسەك مىنەزدى بولۋ ءتان دەسەدى. جۇرتشىلىققا تاباندىلىعىمەن, تالاپشىلدىعىمەن ءھام شەشىمتالدىعىمەن تانىمال كەندەباي سارىباي ۇلى دا ءدال سونداي ەڭسەلى شىڭعا ارقا تىرەگەن, تابيعاتى كوز تارتقان, تالاي تارلان تۇلعانى تۇلەتكەن مەكەندە, ارقانىڭ شوقتىعى – اقسوراڭنىڭ باۋرايىندا دۇنيەگە كەلدى.
ول 1982 جىلى بالقاش قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى قوڭىرات پوسەلكەسىندەگى ورتا مەكتەپتى ۇزدىك بىتىرگەن سوڭ قاراعاندى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنا تۇسەدى.
1983–1985 جىلدارى قيىر شىعىستا اسكەري بورىشىن وتەپ, 1989 جىلى تاۋ-كەن ينجەنەر-مەحانيگى ماماندىعىن ءتامامداپ, كەيىن زاڭ سالاسىن دا مەڭگەرىپ شىعادى. ەڭبەك جولىن اقباقاي كومبيناتىنان باستاپ, بالقاشتاعى №5 كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششەدە ۇستازدىق قىزمەتتە جالعاستىرادى. بۇل جۇمىستا ىسكەرلىگىمەن كوزگە ءتۇسىپ, 1993 جىلى اتالعان وقۋ ورنىنىڭ ديرەكتورى بولىپ تاعايىندالدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ول جاستارعا قولداۋ كورسەتىپ, جاتاقحانا, فيليال, وندىرىستىك كووپەراتيۆ اشىپ, جۇزدەن اسا وقۋشىعا قوسىمشا تابىس تابۋعا مۇمكىندىك جاسادى. ەڭبەك پەن ءبىلىمدى ۇشتاستىرىپ, ۇرپاق تاربيەسىنە سۇبەلى ۇلەس قوستى.
بۇل سالادا ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىمەن تانىلعان كەندەباي سارىباي ۇلىنىڭ ەل يگىلىگى جولىنداعى قىزمەتى بۇدان ءارى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىندا جالعاستى. 1995 جىلدان باستاپ ۇقك-نىڭ جەزقازعان وبلىستىق باسقارماسىندا, قاراعاندى وبلىستىق دەپارتامەنتىندە جەدەل جانە باسشىلىق لاۋازىمداردا, ورتالىق اپپاراتتا حالىقارالىق تەرروريزمگە قارسى كۇرەس, كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىمدى قورعاۋ دەپارتامەنتتەرىنىڭ باسشىلىعىندا ەڭبەك ەتىپ, رەسپۋبليكالىق تەرروريزمگە قارسى ورتالىقتىڭ شتاب باستىعى بولىپ قىزمەت اتقاردى. شتاب باستىعى لاۋازىمىندا وسى سالانىڭ تاجىريبەلى مامانى رەتىندە 2013–2014 جىلدارى ەكى مارتە تەرروريزمگە جانە ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى تۇرۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋ ۇسىنىسىنىڭ پارلامەنتتە قارالۋىنا اتسالىستى.
«بۇل جۇمىسى اۋىر ۋچاسكەلەردىڭ ءبىرى ەدى. سول كەزەڭدە ەلىمىزدى شەتەلدىك سودىرلار ۇيىمداستىرعان بىرقاتار لاڭكەستىك شابۋىل ءدۇر سىلكىندىرگەن. بۇل جاعداي شتاب باسشىسىنان تەرروريزمگە قارسى كۇرەستە مەملەكەتتىك ورگاندار جۇمىسىنىڭ ۇيلەستىرىلۋىن شۇعىل جولعا قويۋدى, اتالعان سالادا نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازانىڭ ازىرلەنۋىن, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ رەتكە كەلتىرىلۋىن تالاپ ەتتى. كەندەباي سارىباي ۇلى وسى مىندەتتى ابىرويمەن اتقارىپ شىقتى» دەيدى ۇقك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى باقىتبەك راحىمبەرديەۆ.
كاسىبي بىلىكتىلىگى مەن بەلسەندىلىگىنىڭ, قىزمەتتەگى جوعارى كورسەتكىشتەرىنىڭ ارقاسىندا كەندەباي سارىباي ۇلى 2015 جىلى قاراعاندى وبلىسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى لاۋازىمىنا تاعايىندالدى. مۇندا جەتى جىل ابىرويلى قىزمەت اتقاردى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جانە كۇشتىك قۇرىلىمدارمەن بىرلەسە ەل تۇتاستىعى مەن قاۋىپسىزدىگى جولىندا ەڭبەك ەتتى. وڭىردە تەرروريزممەن كۇرەس جۇمىستارى جۇيەلى ارناعا قويىلدى, كوپتەگەن قاۋىپتى جاعدايدىڭ جولى كەسىلدى. دەپارتامەنتتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق الەۋەتى ەداۋىر ارتىپ, قاراعاندى, ساتباەۆ جانە قارقارالى قالالارىندا جاڭا زاماناۋي عيماراتتار سالىندى. سونىمەن قاتار وبلىس كولەمىندەگى بارلىق ىرگەلى ىسكە بەلسەنە اتسالىسىپ, الدىڭعى قاتاردا ءجۇردى. ۇلتتىق مۇددەنى, ءتول ونەردى, مادەنيەتتى ۇلىقتاۋ ءىسىن دە نازاردان تۇسىرگەن جوق. سول تۇستا وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنا جەتەكشىلىك ەتكەن ارىپتەس ءىنىسى ەرلان قۇسايىن: «بىردە جۇمىس بارىسىمەن بۇقار جىراۋ داڭعىلىنىڭ بويىندا ورنالاسقان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك دەپارتامەنتىنىڭ كەڭسەسىنە باردىم. تاريحى تەرەڭ عيمارات قوي, دەگەنمەن. العاش رەت بارۋىم, ازداعان تولقۋ دا جوق ەمەس. «سۋىق, سۇرقاي كابينەتتەردى كورەتىن شىعارمىن» دەيمىن ىشىمنەن. بىراق كورگەنىم كوڭىلىمدى كوككە كوتەردى, مەرەيىمدى تاسىتتى. كۇللى فويە, كەڭ زالداردى قازاقتىڭ تاۋ تۇلعالارىنىڭ كەستەلى سوزدەرى مەن كوركەم بەينەلەرىمەن اسەمدەپ تاستاعان», دەيدى.
ونىڭ ەل قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ جولىنداعى قاجىرلى ەڭبەگى جوعارى باعالانىپ, ءىى دارەجەلى «داڭق» جانە «ايبىن» وردەندەرىمەن, «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن», «ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەگى ۇلەسى ءۇشىن» مەدالدارىمەن ماراپاتتالدى. 2017 جىلى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك گەنەرال-مايورى شەنىنە يە بولىپ, 2019 جىلى «ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى» اتاعى بەرىلدى.
كەندەباي سارىباي ۇلىنىڭ مەملەكەتشىلدىگى مەن قايراتكەرلىگى قاراعاندىدا وتكەن ۇلت تۇلعالارىن ۇلىقتاۋ شارالارى كەزىندە ەرەكشە كورىندى. 2020 جىلى قالاداعى لەنين كوشەسىنە اباي ەسىمىن بەرۋ باستاماسى كوتەرىلدى. بۇل قاراعاندىداعى ەڭ ۇزىن كوشەلەردىڭ ءبىرى ەدى. ايتا كەتەيىك, مۇنداعى 58-ۇيدە الاش قايراتكەرى ءالىمحان ەرمەكوۆ تۇرعان. كوشە اتاۋىن وزگەرتۋ كەنشىلەر استاناسىندا ونداعان جىل بويى قوزعالىپ كەلە جاتقان, الايدا جۇزەگە اسپاي قويعان باستاما ەدى. سوندىقتان بۇل جولعى تالپىنىس «نە بەل كەتەدى, نە بەلبەۋ كەتەدى» دەيتىندەي شەشۋشى ءسات بولدى. وسى جۇمىستى ەلىمىزدىڭ اقپاراتتىق ساياسات سالاسىنداعى باسشىلىعى, وبلىس اكىمدىگى ىڭ-شىڭسىز ىسكە اسىرۋدى ايرىقشا قاداعالادى. وبلىستىق ۇقك دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى ك.ادامبەك تە وسى تۇستا قوعامدىق تىڭداۋعا تىڭعىلىقتى دايىندالۋ, اقپاراتتىق جۇمىستى جۇيەلى جۇرگىزۋدى ءىسىن باقىلاپ, باعىت-باعدار بەرۋگە ۇلكەن ەڭبەك ءسىڭىردى. تىكەلەي قاداعالاپ وتىردى. جۇمىلا اتقارعان ءىستىڭ ارقاسىندا اباي ەسىمىن ۇلىقتاۋ باستاماسى قوعامنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە سىزات تۇسىرىلمەي, تياناقتى جۇزەگە استى. وسىنداي ءىس-شارالار قاراعاندى قالاسىنىڭ وكتيابر اۋدانىنا ءاليحان بوكەيحان ەسىمىن بەرۋ تۋرالى قوعامدىق تىڭداۋ قارساڭىندا دا قولعا الىندى. جۇيەلى دايىندىقپەن وتكىزىلگەن قوعامدىق تالقىلاۋ ناتيجەسىندە الاش كوسەمىنىڭ ەسىمى اۋدانعا بەرىلدى. بۇل قاراعاندى توڭىرەگىندە ۇلتتىق رۋح ءدۇر سىلكىنگەن كەزەڭ بولدى.
اردا ازاماتتىڭ بالالىق بالداۋرەن شاعى وتكەن, ءبىلىم الىپ, تۇلەپ ۇشقان قوڭىرات پوسەلكەسىنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى – ءوز الدىنا ءبىر توبە. بالقاشتىڭ ىرگەسىندە تۇرسا دا, قوڭىرات توقىراۋ جىلدارىندا وتە جۇدەپ-جاداپ كەتكەن ەلدى مەكەننىڭ ءبىرى ەدى. كەيىنگى كەزدەرى وسى پوسەلكەگە ءوڭ كىرىپ, ەڭسەلەنە باستاعانى بايقالادى. بالقاش قالاسىنىڭ تولىققاندى شاعىن اۋدانىنا اينالدى. شۇرىق-تەسىك جولى بۇتىندەلىپ, جاڭا تۇرعىن ۇيلەر سالىندى, ەسكىلەرى جوندەلدى. ەڭ ۇلكەن يگىلىك – قالادان تىكەلەي جىلۋ قۇبىرى تارتىلىپ, پوسەلكە شەتىندەگى جەر ۇيلەرگە دەيىن ورتالىق جىلۋ جۇيەسىنە قوسىلدى. وسى جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىنا ءتيىستى ورىندارعا ماسەلەنى جۇيەلى جەتكىزىپ, قارجى بولىنۋىنە تىكەلەي ىقپال ەتكەن كەندەباي سارىباي ۇلىنىڭ ۇلكەن ەڭبەگى جاتىر. قوڭىرات تۇرعىندارى وسى يگىلىكتەردى ۇلكەن ريزاشىلىقپەن ايتىپ, العىسىن ءبىلدىرىپ وتىرادى.
كەندەباي سارىباي ۇلى بۇگىندە استانا قالاسى ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى جانە ماسليحاتتاعى بيۋدجەت, ەكونوميكا, ونەركاسىپ جانە كاسىپكەرلىك ماسەلەلەرى جونىندەگى تۇراقتى كوميسسيانىڭ توراعاسى رەتىندە جەمىستى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. ۇنەمى جارقىن باستامالارعا باس بولىپ, ەڭسەلى ەلوردامىزدىڭ كوركەيىپ, دامۋىنا ءوز سۇبەلى ۇلەسىن قوسىپ ءجۇر.
