جيىندا پرەزيدەنتتىڭ حالىققا جولداۋىندا تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتى نەگىزىندە ەكونوميكانى جاڭعىرتۋعا قاتىستى قويعان مىندەتتەردى ەسكەرە وتىرىپ, ساۋدا سالاسىنا تسيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ ماسەلەلەرى قارالدى. سونىڭ ىشىندە تۇتىنۋ تاۋارلارىن تسيفرلىق تاڭبالاۋ جۇيەسىن دامىتۋ شارالارى تالقىلاندى.
قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدە تاڭبالاۋدى ەنگىزۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. تاڭبالاۋعا جاتاتىن تاۋارلاردىڭ تىزبەسى مەن ولاردى 2029 جىلعا دەيىنگى ۇلتتىق دامۋ جوسپارى شەڭبەرىندە كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋ مەرزىمدەرى بەكىتىلگەن. بۇدان بولەك, نەگىزگى باعىتتار مەن نىسانالى ينديكاتورلاردى ايقىنداي وتىرىپ, 2030 جىلعا دەيىنگى ساۋدا ساياساتىنىڭ تۇجىرىمداماسى ازىرلەنىپ جاتىر.
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا ءۇش تاۋار توبىنا مىندەتتى تاڭبالاۋ ەنگىزىلگەن. شارا ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر. ماسەلەن, تەمەكى ونىمدەرى بويىنشا بيۋدجەتكە تۇسىمدەر 1,5 ەسەگە, اياق كيىم بويىنشا 3 ەسەگە, ءدارى-دارمەكتەر بويىنشا 1,8 ەسەگە وسكەن. سونداي-اق تاڭبالاۋ ەسەبىنەن زاڭسىز تەمەكى ونىمدەرىن انىقتاۋ تيىمدىلىگى 6 ەسەدەن استام ارتقان. ول 2022 جىلعى 2 ملرد تەڭگەدەن وتكەن جىلى 12,8 ملرد تەڭگەگە جەتتى. بۇل رەتتە سوڭعى قۇرالاتىن باعاعا تيەتىن اسەر ازايدى, ول تاۋار باعاسىنىڭ 1%-نا دا جەتپەيدى.
كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان ەكونوميكالىق جانە تسيفرلىق رەفورمالار تۋرالى پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.
اقش-تىڭ ەلىمىزدەگى ميسسياسى باسشىسى ورىنباسارىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ۆيكتوريا دجاستين سانچەس ەلدەگى تۇتىنۋشىلاردى قورعاۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا ءارى زاڭسىز ساۋداعا قارسى تۇرۋعا دەگەن ۇمتىلىسى وڭ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەۋروپالىق وداقتىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى الەشكا سيمكيچ ينۆەستورلاردىڭ سەنىمىن نىعايتۋ ماقساتىندا بيزنەس شىعىندارىن ازايتۋ مەن بولجامدى ىسكەرلىك احۋالدى ساقتاۋ ءۇشىن تسيفرلىق تاڭبالاۋ جۇيەسىن بىرتىندەپ ەنگىزۋ ماڭىزدى ەكەنىن جەتكىزدى. سونداي-اق «Efes Kazakhstan» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى ەرتان كۋرت تا كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋدارسا, «Procter&Gamble» ديستريبيۋتورلىق كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى اندرەي باشكيروۆ بۇل ماسەلەدە باسقا ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن ەسكەرۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
كوتەرىلگەن ماسەلەلەر بويىنشا ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ۆيتسە-ءمينيسترى اسەت ءنۇسىپوۆ جاۋاپ بەردى. تاڭبالاۋدى ەنگىزۋ ونىڭ بيزنەسكە اسەرىن تالداۋمەن قاتار جۇرەدى. بۇل رەتتە تۇپكى ناتيجە ىشكى نارىقتى كونترافاكتىلىك پەن جالعان ونىمدەردەن قورعاۋ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ءارى ەكسپورتتى كەڭەيتۋگە جاڭا مۇمكىندىكتەر تۋعىزۋ تۋرالى بولماق. تسيفرلىق تاڭبالاۋ دەگەنىمىز – تۇتىنۋشىلاردىڭ سەنىمىن, جەتكىزۋ تىزبەگىنىڭ اشىقتىعىن, مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىراتىن نارىقتى تۇراقتى دامىتۋ قۇرالى.
ولجاس بەكتەنوۆ جيىندى قورىتىندىلاي كەلە, ەلىمىز ۇزاقمەرزىمدى ينۆەستيتسيالاردى تارتۋدا اشىقتىق پەن بولجامدىلىققا بەيىل ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ۇكىمەت وندىرىستىك قۋاتتى كەڭەيتۋگە, لوكاليزاتسيالاۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا ءارى ەل ەكونوميكاسىنىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسياسىن تەرەڭدەتۋگە نيەتتى. تاۋارلاردى تسيفرلىق تاڭبالاۋ جۇيەسىن دامىتۋ ءوز كەزەگىندە نارىقتىڭ اشىقتىعىن ارتتىرۋدىڭ, تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ ءارى ءىجو-دەگى كولەڭكەلى ەكونوميكانىڭ ۇلەسىن ازايتۋدىڭ نەگىزگى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىلادى (مۇنداعى كورسەتكىش 2019 جىلعى 23%-دان 2025 جىلى 16%-عا دەيىن تومەندەدى).
بۇل رەتتە پرەمەر-مينيستر مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا بيزنەس تاراپى كوتەرىپ وتىرعان ماسەلەلەردى قوسىمشا زەردەلەپ, تاۋارلاردى تاڭبالاۋدى اۋىرتپالىق سالماي ەنگىزۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى شارانى قابىلداۋدى تاپسىردى.
