ارحيۆ ىسىنە ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار تۋرالى زاڭ جوباسى جونىندە مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى ايبەك سىدىقوۆ باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەڭبەك كودەكسىنە جانە بىرقاتار ءتيىستى زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەدى. نەگىزگى جاڭالىق «بىرىڭعاي ەلەكتروندى قۇجاتتار مۇراعاتى» اقپاراتتىق جۇيەسىن ەنگىزۋ بولماق. بۇل بارلىق تسيفرلاندىرىلعان مۇراعاتتىق قۇجاتتامانى ساقتاۋدى جانە مەملەكەتتىك جانە ۆەدومستۆولىق مۇراعاتتاردىڭ بيزنەس-پروتسەستەرىن اۆتوماتتاندىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
سونداي-اق جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردان مەملەكەتتىك بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن جاسالعان اۋديوۆيزۋالدى قۇجاتتاردىڭ كوشىرمەلەرىن مۇراعاتقا تاپسىرۋدى تالاپ ەتۋ ۇسىنىلدى. بۇل شارا ۇلتتىق ارحيۆ قورىن تاۋەلسىز قازاقستان تاريحىنىڭ وقيعالارى مەن دەرەكتەرىن كورسەتەتىن قۇجاتتارمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل رەتتە قوردىڭ قۇرامى ناقتىلاندى. ونىڭ ىشىندە قۇجاتتاردىڭ جاڭا تۇرلەرى – تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق, جوبالىق-سمەتالىق, قالا قۇرىلىسى قۇجاتتاماسى جانە باسقالارى بار.
زاڭ جوباسىندا مەملەكەتتىك ارحيۆتەردە ساقتالاتىن ازاماتتاردىڭ دەربەس دەرەكتەرى مەن جەكە مالىمەتتەرىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ارحيۆتەردىڭ فۋنكتسيالارى ناقتىلانادى. سونىمەن قاتار جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ارحيۆ ءىسى سالاسىنداعى ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ بويىنشا قۇزىرەتى كەڭەيتىلەدى. ەندى اكىمدىكتەر اۋىلدارداعى جۇمىسى ءۇشىن قوسىمشا اقى الۋعا قۇقىعى بار ارحيۆ قىزمەتكەرلەرى ءتىزىمىن انىقتاي الادى.
جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى ەلنۇر بەيسەنباەۆ دەپۋتاتتار رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك ارحيۆتەرگە «ۇلتتىق» مارتەبەسىن بەرۋ تۋرالى تۇزەتۋلەرگە باستاماشى بولعانىن اتاپ ءوتتى.
– اتالعان نورما ارحيۆتەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتىپ, ولاردىڭ ابىرويى مەن تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ جۇيەسىندەگى ماڭىزدىلىعىن ارتتىرادى. جالپى, ارحيۆتەر ۇزاق ۋاقىت بويى نازاردان تىس قالعانى بەلگىلى. ءبىز ارتتا قالماي, قازىرگى زامانعى ستاندارتتارعا ساي ارەكەت ەتەمىز. بۇل ورايدا وسى زاڭ جوباسى اياسىندا جىلدار بويى قوردالانعان ماسەلەلەردى دە شەشىپ الامىز, – دەدى دەپۋتات.
تالقىلاۋ بارىسىندا ماجىلىسمەندەر بايانداماشى مەن جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرىنەن بىرىڭعاي ەلەكتروندى ارحيۆ دەرەكتەرىن ساقتاۋ فورماتى مەن قورعالۋى, مۇراعات قويمالارىنىڭ جاي-كۇيى, ولاردى جاڭعىرتۋ جوسپارلارى تۋرالى سۇرادى. كادر, ماماندارعا قوسىمشا وتەماقى تولەۋ, جاستاردى تارتۋ شارالارى, ماماندىقتىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. سونداي-اق عىلىمي قوعامداستىق پەن زەرتتەۋشىلەردىڭ ارحيۆ قۇجاتتارىنا قولجەتىمدىلىگىن كەڭەيتۋ, ارحيۆ ءىسىن كوممەرتسيالاندىرۋ, مەملەكەتكە كەلەتىن ىقتيمال جەڭىلدىكتەر جونىندە دە تالقىلاندى.
دەپۋتات بولاتبەك ناجمەتدين ۇلى تاراتىلاتىن زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇجاتتارىن مەملەكەتتىك ارحيۆتەرگە تاپسىرۋداعى جۇيەلى بۇزۋشىلىقتارعا توقتالدى. ول تالاپتاردى ورىنداماعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ بولماۋى ازاماتتاردىڭ ەڭبەك ءوتىلى مەن زەينەتاقى قۇقىعىن راستايتىن قۇجاتتارىن جوعالتۋعا اكەپ سوعاتىنىن ايتتى. قۇجاتتاردى ارحيۆكە بەرمەگەنى نەمەسە ۋاقتىلى وتكىزبەگەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى زاڭمەن بەكىتۋدى ۇسىندى. مادەنيەت جانە اقپارات ۆيتسە-ءمينيسترى ايبەك سىدىقوۆ مينيسترلىك بۇل ۇسىنىستى زاڭ جوباسىن ەكىنشى وقىلىمعا ازىرلەۋ كەزىندە ەسكەرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ەرلان سايروۆ اۋداندىق دەڭگەيدە مۇراعاتتاردا ارنايى ءبىلىمى جوق قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىس ىستەۋى ءجيى كەزدەسەتىنىن, ال مامانداندىرىلعان جوعارى وقۋ ورىندارىن بىتىرگەندەر قالادا قالۋدى ءجون سانايتىنىن ايتتى. وسى ورايدا ول بايانداماشىدان اۋداندىق مۇراعاتتاردى بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ شارالارىن سۇرادى. ايبەك سىدىقوۆ مامانداردى اۋىلدىق جەرلەرگە كوشىرۋگە ىنتالاندىرۋ جانە ولاردىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
ناتيجەسىندە, دەپۋتاتتار زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى. ونى ودان ءارى تالقىلاۋ جۇمىس توبىنىڭ وتىرىستارىندا جالعاسادى.
سونىمەن قاتار دەپۋتاتتار VIII سايلانعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن ىسكە اسىرۋدىڭ ءتورتىنشى سەسسياعا ارنالعان نەگىزگى ءىس-شارالار جوسپارىن بەكىتتى.
ءماجىلىس كوميتەتتەرى تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ رادياتسيالىق جاعداي مونيتورينگىنىڭ دەرەكتەرىمەن الماسۋ كەزىندەگى ءوزارا ءىس-قيمىلى تۋرالى كەلىسىمگە, مەملەكەتتەردىڭ رادياتسيالىق باقىلاۋ دەرەكتەرىمەن الماسۋ سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلى تۋرالى كەلىسىمگە, قازاقستان مەن قىتاي ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى جاڭعىرتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى سالاسىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ تۋرالى كەلىسىمگە, سونداي-اق تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ ازاماتتىق قورعاۋ تەتىگىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قاتىستى جاڭا راتيفيكاتسيالىق زاڭ جوبالارىن جۇمىسقا قابىلدادى.
جالپى وتىرىس سوڭىنا قاراي ءماجىلىس دەپۋتاتتارى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى كوتەرگەن 9 دەپۋتاتتىق ساۋالدى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جولدادى. سولاردىڭ بىرقاتارىنا توقتالىپ وتەيىك.
دەپۋتات ەلنۇر بەيسەنباەۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى ەرمەك كوشەرباەۆقا جولداعان ساۋالىندا بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر اراسىندا تولاستاماي تۇرعان قىلمىس ماسەلەسىنە نازار اۋداردى. بۇل رەتتە جاقىندا جامبىل وبلىسىندا قايعىلى جاعدايدان ءۇش ءجاسوسپىرىمنىڭ قازا تاپقانىن ايتىپ, دابىل قاقتى.
– رەسمي ستاتيستيكا مالىمەتتەرى دە الاڭداۋشىلىق تۋعىزادى. ماسەلەن, 2024 جىلى جاسوسپىرىمدەردىڭ قاتىسۋىمەن ورىن العان 1 973 قىلمىس تىركەلگەن. ونىڭ ىشىندە 130-ى – اسا اۋىر قىلمىس. ال بيىلعى سەگىز ايدا 938 قىلمىس تىركەلگەن. جاسوسىپىرىمدەر اراسىنداعى قىلمىستار بويىنشا جىلدىق كورسەتكىش وتكەن جىلدان دا اسىپ كەتۋى مۇمكىن. اسىرەسە بۇل شىمكەنت (131), الماتى (115), استانا (92) قالالارىندا ءورشىپ وتىر. اتالعان وقيعالار – جەكە ءبىر مەكتەپتىڭ نەمەسە ءبىر ءوڭىردىڭ عانا ەمەس, قوعامىمىزداعى تاربيە ىسىندەگى ولقىلىقتاردىڭ كورىنىسى, – دەدى ە.بەيسەنباەۆ.
ماجىلىسمەن وسى ماسەلەنى جۇيەلى شەشۋدى دەرەۋ قولعا الىپ, ناقتى باعدارلامالار ەنگىزۋدى ۇسىندى.
ال دەپۋتات تاڭساۋلە سەرىكوۆ ۇكىمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆكە باعىتتاعان ساۋالىندا قىزىلوردا قالاسىنىڭ ماڭىنداعى سابالاق اۋىلىنىڭ مۇشكىل احۋالىن اتاپ كورسەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, اتالعان اۋىلدىڭ 6 مىڭنان اسا تۇرعىنى 20 جىلدان اسا ۋاقىتتان بەرى گازداندىرۋدى كۇتىپ كەلەدى ەكەن. سونداي-اق دەپۋتات اۋىلدىڭ باسقا دا ينفراقۇرىلىم ماسەلەلەرىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ قاپەرىنە سالدى.
ۇكىمەت باسشىسىنا جولدانعان كەلەسى ساۋال فۋتبول كلۋبتارىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى جونىندە بولدى. بۇل ماسەلەنى كوتەرگەن نارتاي سارسەنعاليەۆ بىلتىر ەلىمىزدەگى 13 فۋتبول كلۋبىنا 27,3 ملرد تەڭگە قارجى جۇمسالعانىن, بىراق بيۋدجەتكە سالماق تۇسىرەتىن مۇنداي قىرۋار قارجىنى اياقدوپقا ءبولۋ اقىلعا سىيمايتىنىن ايتىپ قىنجىلدى. وسى ورايدا دەپۋتات مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋداعى ءسوزىن العا تارتا وتىرىپ, بارلىق فۋتبول كلۋبىن جەدەل ارادا جەكەشەلەندىرۋدى, سونداي-اق وسى ۋاقىتقا دەيىنگى جۇمسالعان قاراجاتتى تولىق تەكسەرۋدى ۇسىندى.
