قاراعاندىدا جانە جاقىن ايماقتاردا كولىك ينفراقۇرىلىمىن تسيفرلاندىرۋ مەن قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان بىرقاتار يننوۆاتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلدى. وسىنداي وزىق باستامالار, زاماناۋي تەحنولوگيالار جول ساپاسىن باقىلاۋ, كولىك قوزعالىسىن وڭتايلاندىرۋ جانە جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالىپ وتىر. ماسەلەن, جولداردىڭ جاي-كۇيىن اۆتوماتتى تۇردە باقىلايتىن «JoLScan» قاناتقاقتى جۇيەسىنىڭ ىسكە قوسىلعانى – ماڭىزدى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى. جۇيە كومپيۋتەر ارقىلى بەينەتىركەگىشتەگى جازبانى تالداپ, جول توسەمىندەگى اقاۋلاردى انىقتايدى جانە ولاردى ۆەكتورلىق بەلگىلەر ارقىلى سالىستىرىپ, كارتاعا تۇسىرەدى. ياعني «JoLScan» جۇيەسى جولداعى پروبلەمالىق ۋچاسكەلەردى جەدەل انىقتاۋعا جانە جول ساپاسىنىڭ ينتەراكتيۆتى كارتاسىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. جاڭا جۇيەنىڭ كومەگىمەن بۇگىنگە دەيىن 200 شاقىرىمنان استام جول قامتىلىپ, 500-دەن استام وي-شۇڭقىر تىركەلگەن. سونىمەن قاتار شۇعىل جوندەۋ قاجەت بەس ايماق انىقتالعان.
«جول قوزعالىسىن باسقارۋ جۇيەسى» جوباسى اياسىندا ينتەللەكتۋالدى باعدارشامدار دا جۇمىس ىستەپ تۇر. جۇيە جول قيىلىستارىنداعى كولىك اعىندارىن ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە باقىلاپ, قوزعالىس جاعدايىنا قاراي باعدارشام جارىعىن اۆتوماتتى تۇردە رەتتەيدى. ەگەر باسقا باعىتتا كولىك بولماسا, وندا كولىگى كوپ جولدىڭ جاسىل ءتۇسى جانىپ تۇرا بەرەدى. وسىلايشا, «اقىلدى» باعدارشامنىڭ ارقاسىندا كولىك كەپتەلىسى ازايىپ وتىر. قازىر قاراعاندى قالاسىندا 206 باعدارشام بار, ونىڭ ىشىندە 10-ى ينتەللەكتۋالدى جۇيەمەن جابدىقتالىپ, ماڭىزدى دەگەن جول قيىلىستارىنا ورناتىلعان.
بىلتىردان بەرى قاراعاندى جانە تەمىرتاۋ قالالارىندا «قاۋىپسىز قالا» جوباسى اياسىندا «جاياۋ جۇرگىنشىلەر وتكەلى» اپپاراتتىق-باعدارلامالىق كەشەنى دە ىسكە قوسىلدى. تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيتىن, وزىق كامەرالارمەن جابدىقتالعان كەشەن كەز كەلگەن اۋا رايىندا كولىك قۇرالىن, جاياۋ جۇرگىنشىنى, مەملەكەتتىك تىركەۋ ءنومىرىن جانە ولاردىڭ قوزعالىس تراەكتورياسىن تانۋ مۇمكىندىگىنە يە. جيناقتالعان مالىمەتتەر اۆتوماتتى تۇردە وڭدەۋ ورتالىعىنا جىبەرىلىپ, جول قوزعالىسى ەرەجەلەرىن بۇزۋ فاكتىلەرى بويىنشا دالەلدەمەلىك بازا قالىپتاسادى. سونىمەن قاتار بەت الپەتتى تانۋ جۇيەسى دە جۇمىس ىستەيدى. بۇل جۇيە ستاتسيونارلىق باقىلاۋ كامەرالارىمەن جانە پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءموبيلدى جەتوندارىمەن بىرىكتىرىلگەن. بۇگىندە بارلىعى 83 قۇرىلعى جۇمىس ىستەپ تۇر. جىل باسىنان بەرى وسى جۇيەلەردىڭ كومەگىمەن ىزدەۋدەگى 268 ازامات انىقتالىپ, ۇستالعان.
قاراعاندىدا قولعا الىنعان بۇل باستامالار – كولىك ينفراقۇرىلىمىن تسيفرلاندىرۋ جانە قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرۋ سالاسىنداعى ەلەۋلى قادام. اتالعان «اقىلدى» جۇيەلەر جول ساپاسىن جاقسارتىپ قانا قويماي, تۇرعىنداردىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋعا, كولىك قوزعالىسىن ءتيىمدى باسقارۋعا, قۇقىقبۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋعا ايتارلىقتاي ىقپالىن تيگىزەدى. قاراعاندى وبلىسىندا الەۋمەتتىك سالادا دا تەحنولوگيا كومەگىمەن «ازىق-ت ۇلىك باعاسىن مونيتورينگتەۋ» جوباسى ءساتتى جۇزەگە اسىپ وتىر.
«مەملەكەت باسشىسى جولداۋدا جاساندى ينتەللەكتىنى ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىنا ەنگىزۋ جانە جاپپاي تسيفرلاندىرۋ مىندەتىن قويدى. وسى ماقساتتا وڭىردە حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا, الەۋمەتتىك تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان بىرقاتار ماڭىزدى جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر» دەيدى اقپاراتتاندىرۋ, مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ جانە ارحيۆتەر باسقارماسىنىڭ باسشىسى كونستانتين يلنيتسكي.
جاڭا جۇيە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن اۆتوماتتى تۇردە انىقتاپ, قۇن رەتتىلىگىن تالدايدى. نەيروندىق جەلى دەرەكتەردى وڭىردەگى ساۋدا جەلىلەرىنىڭ سايتىنان جينايدى. الىنعان اقپارات جەدەل شولۋلار مەن تالدامالىق ەسەپتەر تۇرىندە ۇسىنىلادى, بۇل باعا وزگەرىستەرىنەن, جالپى نارىق باعامىنان حاباردار بولۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«بۇگىندە جانار-جاعارماي باعاسىن اۆتوماتتى جيناۋ, باقىلاۋعا الىناتىن تاۋارلار ءتىزىمىن كەڭەيتۋ, سونداي-اق بارلىق ساۋدا نۇكتەسى مەن تاۋار تۇرلەرىن قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن كاسسالىق چەكتەر دەرەكتەرىن ينتەگراتسيالاۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل ناقتى ورتاشا تۇتىنۋشىلىق سەبەتتى قالىپتاستىرۋعا جول اشادى» دەيدى كونستانتين يلنيتسكي.
«تازا قازاقستان» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا قالالار مەن ەلدى مەكەندەردەگى جاسىل جەلەكتى تۇگەندەۋگە ارنالعان ءموبيلدى قوسىمشا ازىرلەندى. ءموبيلدى قوسىمشا مەن سەرۆەرلىك پلاتفورما ارقىلى اعاشتاردىڭ فوتوسى, كوورديناتاسى, سيپاتتاماسى تىركەلىپ, جاساندى ينتەللەكتىمەن وڭدەلەدى. بۇل شەشىم تابيعاتتى قورعاۋ شارالارىن تسيفرلىق دەڭگەيگە كوتەرىپ, ەسەپ جۇرگىزۋدەگى ادام ەڭبەگىن قىسقارتادى. جوبانىڭ قورىتىندى ەسەبى بيىل جەلتوقساندا ۇسىنىلادى.
قاراعاندى وبلىسىندا IT-ءبىلىم جۇيەسى جوعارى دەڭگەيدە جولعا قويىلعان. جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارى – ءا.ساعىنوۆ اتىنداعى قاراعاندى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى, اكادەميك ە.بوكەتوۆ اتىنداعى قاراعاندى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى, قازتۇتىنۋوداعى قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتى, سونداي-اق 50-دەن استام كوللەدج جىل سايىن IT باعىتىندا شامامەن 600 تۇلەك دايارلاپ شىعارادى. مۇنىمەن قوسا, «تەرريكون القابى» IT-حابى ءبىلىم ۇيىمدارىمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. قازىر ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن, كوللەدجدەرمەن 30 مەموراندۋم جاسالعان, 9 وقۋ ورنىندا 500-گە جۋىق ستۋدەنتتىڭ قاتىسۋىمەن 10-نان استام ءىس-شارا وتكىزىلگەن, جاساندى ينتەللەكت, باعدارلامالاۋ جانە تسيفرلىق ساۋاتتىلىقتان مامانداندىرىلعان دارىستەر مەن كۋرستار ءوتىپ جاتىر. بۇدان ستۋدەنتتەر تەوريالىق ءبىلىمىن ناقتى پراكتيكالىق داعدىلارمەن ۇشتاستىرا وتىرىپ, زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن ەرتە تانىسادى.
2025–2026 وقۋ جىلىنا ارنالعان «TechOrda» باعدارلاماسى اياسىندا «Terricon School» IT-مەكتەبى 36 گرانت يەلەندى. بۇل – ءوڭىردىڭ IT-مامان دايارلاۋ الەۋەتىن ارتتىراتىن ماڭىزدى قادام. جاساندى ينتەللەكت باعىتىنداعى 10 ستارتاپ ارنايى بيزنەس باعدارلامالار ازىرلەپ, ءوز جوبالارىن دامىتۋعا مۇمكىندىك الدى. بۇل ستارتاپتار وڭىرلىك ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋعا سەرپىن بەرىپ, يننوۆاتسيالىق كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ۇلەس قوسىپ جاتىر. اۋىل جاستارىنا دا IT-ءبىلىم بەرىلەدى. اۋىلداردان 80-نەن استام جاس IT جانە جاساندى ينتەللەكت نەگىزدەرىن وقيدى. سونىمەن بىرگە IT-حاب ايماعىندا 15-تەن استام وقىتۋ ءىس-شاراسىن وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قىسقاسى, قاراعاندى وبلىسىندا جاساندى ينتەللەكت پەن IT سالاسى باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار ءوڭىردىڭ يننوۆاتسيالىق الەۋەتىن كوتەرەدى.
قاراعاندى وبلىسى
