بيولوگيالىق بەلسەندى قوسپانىڭ ءدارىنى الماستىرا المايتىنىن باسا ايتاتىن ماماندار ونىڭ جالپى ەمدەۋ جيىنتىعىن تولىقتىراتىنىن جوققا شىعارمايدى. مىسالى, ببق-نىڭ جەكە كومپونەنتتەرى D ءۆيتامينى جەتىسپەيتىن قارتتار مەن وستەوپوروز دەرتىنە شالدىققاندارعا پايدالى. اياعى اۋىر ايەلدەرگە قاجەتتى فولي قىشقىلىنىڭ ءتۋابىتتى اۋرۋلاردى ەمدەۋگە سەبى تيەدى. ال ومەگا-3 ماي قىشقىلى قانداعى تريگليتسەريدتەر دەڭگەيىن تومەندەتىپ, جۇرەك-قانتامىرلارى اۋرۋلارى زاردابىن جەڭىلدەتەدى. ونىڭ وزىندە ەمدىك ماقساتتا ەمەس, دەرتتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن, دارىگەر تاعايىنداۋىمەن پايدالانعان ءجون.
بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن, ينتەرنەت-رەسۋرستاردى, الەۋمەتتىك جەلىلەردى كۇندەلىكتى مونيتورينگتەۋ ارقىلى بيولوگيالىق بەلسەندى قوسپالاردىڭ اينالىمىن باقىلاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ قىزمەتى ماماندارى ببق-نىڭ مامانداندىرىلعان ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنە جاتاتىنىن, دارىلىك زات بولىپ تابىلمايتىنىن ايتادى. قوسپالار ازىق-ت ۇلىك ءونىمى رەتىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ «تاماق ونىمدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى», «تاماق ونىمدەرىن تاڭبالاۋعا قاتىستى» تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرىندە بەلگىلەنگەن قاۋىپسىزدىكتىڭ گيگيەنالىق تالاپتارىنا سايكەس كەلۋى ءتيىس.
«تۇتىنۋشىلار ونى ساتىپ العانعا دەيىن كەدەن وداعىنىڭ سايتىندا ورنالاسقان بىرىڭعاي تىزىلىمنەن مەملەكەتتىك تىركەۋ كۋالىگىنىڭ بار-جوقتىعىن تەكسەرگەنى ءجون. مەملەكەتتىك تىركەۋدەن وتپەگەن قوسپانىڭ ادام دەنساۋلىعى مەن ءومىرى ءۇشىن قاۋىپتى ەكەنىن ۇمىتپايىق. قىزىلوردا وبلىسىنىڭ سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتى, ونىڭ اۋماقتىق باسقارمالارى باق, الەۋمەتتىك جەلى, ينتەرنەت-سايتتار ارقىلى بيولوگيالىق بەلسەندى قوسپالاردىڭ جارناماسىنا تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزىپ كەلەدى. جىل باسىنان بەرى 26 جارناما تاراتۋشىعا جاسالعان مونيتورينگ اياسىندا بيولوگيالىق بەلسەندى قوسپالاردىڭ 104 اتاۋىندا مەملەكەتتىك تىركەۋ كۋالىگى بولماعاندىعى انىقتالدى. وسىعان بايلانىستى جارناما تاراتۋشىلارعا 14 ۇسىنىمحات جىبەرىلىپ, الەۋمەتتىك جەلى پاراقشالارىن بۇعاتتاۋ جونىندە ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا قىزمەتتىك حاتتار جولداندى», دەيدى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ سەبد باسشىسى ورىنباسارى ەرلان ۇزاقباەۆ.
«ببق-نىڭ دالەلدەنگەن ەمدىك اسەرى بار ما؟» دەگەن ساۋالىمىزعا جاۋاپتى جوعارى ساناتتى دارىگەر-تەراپەۆت, پۋلمونولوگ, وبلىستىڭ شتاتتان تىس باس اللەرگولوگى اينۇر سماحانوۆادان تاپتىق. اينۇر قورعانبەكقىزى قوسپانىڭ دالەلدەنگەن ەمدىك اسەرى جوق ەكەنىن بىردەن ايتتى. ونىڭ نەگىزگى فۋنكتسياسى ەمدەۋ ەمەس, اعزاداعى قورەكتىك زاتتاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن تولتىرۋ. ويتكەنى قوسپالار كوپساتىلى كلينيكالىق زەرتتەۋلەردەن وتپەيدى. ناقتى ءبىر دياگنوزدىڭ ەمى رەتىندە تىركەلگەن دە ەمەس.
«قازىرگى باستى ماسەلە – ونىڭ ءدارى-دارمەككە بالاما ەم رەتىندە جارنامالانۋى. وعان سەنگەن ناۋقاستاردىڭ تەراپيانىڭ دالەلدەنگەن ادىستەرىنەن باس تارتىپ, كۇماندى قوسپالار ءىشىپ كەتكەن جاعدايلارى دا كەزدەسىپ جاتىر. ونكولوگيالىق اۋرۋعا شالدىققاندار دا جارناماعا يلانىپ, كوپ ۋاقىت جوعالتىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. تيىمسىزدىگىن بىلاي قوعاندا, بۇل ەڭ الدىمەن ادام ومىرىنە قاۋىپتى», دەيدى تاجىريبەلى دارىگەر.
«تابيعي, قاۋىپسىز» دەگەن قوسپانى ءجون-جوسىقسىز ىشكەن تالايلار سان سوعىپ قالىپ جاتىر. كوپتەگەن تابيعي قوسىلىستاردان پايدا بولاتىن فارماكولوگيالىق بەلسەندىلىك اللەرگيالىق رەاكتسيالاردى تۋدىرىپ, ءدارى-دارمەكتەرمەن ارالاستىرا ىشكەندە دەنساۋلىققا تەرىس اسەر ەتەدى.
«مىسالى, كوپ قوسپانىڭ قۇرامىندا كەزدەسەتىن شايقۋراي تۇنباسى ىسىككە, ۆيرۋسقا قارسى دارىلەردىڭ, گورمونالدى پرەپاراتتاردىڭ اسەرىن تومەندەتۋى مۇمكىن. ومەگا-3-ءتى ءجيى ىشكەندەردىڭ اعزاسىندا ۋىتتى زاتتار پايدا بولادى. تاعى ءبىر ەسكەرەتىن نارسە – قوسپانىڭ قۇرامى مەن ساپاسى ەشقاشان وعان جاسالعان جارناماعا سايكەس كەلمەيدى. زەرتحانالىق تەكسەرۋلەردە ببق قۇرامىنان بەلسەندى زاتتاردىڭ, اۋىر مەتالداردىڭ, زياندى قوسپالاردىڭ نەمەسە ءتىپتى دەكلاراتسيالانباعان دارىلىك كومپونەنتتەردىڭ ارتىق دوزالارى انىقتالىپ وتىر. بۇل اسىرەسە الەۋمەتتىك جەلى نەمەسە كۇماندى سايتتار ارقىلى ونلاين ساتىپ الىنعان ونىمدەرگە قاتىستى», دەيدى دارىگەر.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ديەتالىق قوسپالاردىڭ ونكولوگيالىق ەمدەۋگە بالاما رەتىندە بەرىلۋى جاي مەديتسينالىق قاتەلىك ەمەس, ناۋقاستىڭ ومىرىنە قاۋىپ توندىرەتىن جاعداي. مۇنداي ناۋقاستارعا عىلىمي نەگىزدەلگەن ءتاسىل عانا كومەك بەرە الادى. حالىقارالىق ونكولوگيالىق قاۋىمداستىقتار مەن زاماناۋي مەديتسينا عىلىمى وسىعان دەيىن ديەتالىق قوسپانىڭ قاتەرلى ىسىك اۋرۋىن ەمدەگەن ءبىر دە ءبىر فاكتىنى انىقتاعان جوق. بىراق قاتەرلى ىسىك دياگنوزىن ەستىگەن جان الەۋمەتتىك جەلىلەردە, فورۋمداردا ۇسىنىلىپ جاتقان «اۋرۋدىڭ بەتىن قايتارعان عاجايىپ ءونىم» تۋرالى جارناماعا يمانداي سەنەدى.
ماماندار مۇنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن سەنىمدى مەديتسينالىق اقپاراتتى مانيپۋلياتسيالىق جارنامادان قالاي اجىراتۋعا بولاتىندىعىن ءتۇسىندىرۋ كەرەك دەگەن پىكىردى ۇستانىپ وتىر. بۇل باعىتتا دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرى باق ماتەريالدارى, الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جاريالانىمدار ارقىلى جۇيەلى اقپاراتتىق جۇمىس جۇرگىزۋى كەرەك. ديەتالىق قوسپالاردىڭ ناسيحاتتاۋ كەزىندە بىرقاتار ەلدەردە قولدانىلاتىن تاجىريبەدەگىدەي «قاتەرلى ىسىك اۋرۋىن ەمدەيدى», «مەتاستازداردى جويادى» دەگەنگە مۇلدەم تىيىم سالعان ءجون.
ەلىمىزدە ديەتالىق قوسپالار تولىققاندى كلينيكالىق سىناقتاردان وتپەي, كوبىنە سانيتارلىق-گيگيەنالىق ساراپتامامەن عانا شەكتەلەدى. ونىڭ سىرتىندا سىرتتان تولىققاندى ساراپتامانى اينالىپ ءوتىپ, كادىمگى تاماق ءونىمى رەتىندە كەلىپ جاتقاندارى دا بار. سوندىقتان دا ءدارىحانادا ساتىلاتىنداردىڭ ءبارى ءدارى ەمەستىگىن, ادەمى قاپتاما مەن جوعارى باعا تيىمدىلىكتىڭ كورسەتكىشى بولمايتىندىعىن اشىق ايتۋ كەرەك.
«دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى بىلتىردان بەرى بيولوگيالىق بەلسەندى قوسپالاردى مىندەتتى تسيفرلىق تاڭبالاۋ جونىندەگى قاناتقاقتى جوبانى قولعا الدى. وندىرۋشىدەن تۇتىنۋشىعا دەيىنگى جولدى باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جوبانىڭ العاشقى ناتيجەلەرى دە جامان ەمەس. العاشقى كەزەكتە ءتيىستى تىركەۋدەن وتپەگەن زاڭسىز نەمەسە جالعان ونىمدەر انىقتالدى. تاڭبالاۋ ارقىلى رەسمي تۇردە اكەلىنگەن جانە سەرتيفيكاتتالعان ديەتالىق قوسپالاردى كولەڭكەلى ونىمدەردەن, اسىرەسە ينتەرنەت-ساۋدادا ساتىلاتىنداردان اجىراتۋ وڭايلادى. باعدارلاماعا قاتىساتىن وندىرۋشىلەر مەن ديستريبيۋتورلاردىڭ قۇجاتتاردى راسىمدەۋگە, دوزالاردى ساقتاۋعا جانە ءونىمنىڭ ساپاسىن باقىلاۋعا مۇقيات قاراي باستاعانى بايقالادى. قاپتاماداعى QR كودتارى ارقىلى تۇتىنۋشىلار تەلەفون ارقىلى قۇرامى, شىققان ەلى, شىعارىلعان كۇنى, مەملەكەتتىك تىركەۋ, ءونىمدى جەتكىزۋ جولى تۋرالى اقپارات الا الادى», دەيدى مامان.
ماماندار پىكىرىنشە قاناتقاقتى جوبانىڭ ءالى دە جەتىلدىرە تۇسەتىن تۇستارى بار. ەڭ باستىسى – حالىق ساۋلىعىن ساقتاۋ باعىتىنداعى بۇل باستاما ەلدىڭ مەملەكەتتىك باقىلاۋ تەتىكتەرىنە دەگەن سەنىمىن ارتتىرا تۇسپەك.
قىزىلوردا
