جالپى وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەردى تالقىلاماس بۇرىن پالاتا توراعاسى ەرلان قوشانوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ حالىققا ارناعان جولداۋىنىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. پرەزيدەنتتىڭ دەپۋتاتتىق كورپۋس جۇمىسىنا, اۋقىمدى رەفورمالارعا قوسقان ۇلەسىنە العىس بىلدىرگەنىنە توقتالدى.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ ارنايى نازار اۋدارىپ, جۇمىسىمىزعا جوعارى باعا بەرۋى زاڭ شىعارۋ ىسىندە قارقىنىمىزدى ودان ارى ارتتىرۋعا قۇلشىندىرا تۇسەدى دەپ ويلايمىن. ارقايسىڭىز جۇمىس باعىتىن جولداۋ تاپسىرماسىنا ساي پىسىقتاڭىزدار, – دەدى ءماجىلىس توراعاسى.
سونداي-اق ول پرەزيدەنت ماڭىزدى باستامالار كوتەرىپ, الداعى جۇمىستىڭ اياسىن ايقىنداپ, ناقتى مەرزىمىن بەلگىلەپ بەرگەنىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىزدىڭ ەندىگى مىندەتىمىز – ۇكىمەتپەن, ازاماتتىق قوعاممەن بىرگە تىعىز ارەكەت ەتە وتىرىپ, جولداۋداعى بارلىق باستامانى جەدەل تۇردە زاڭنامالىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتۋ, – دەگەن ە.قوشانوۆ جولداۋدا قامتىلعان باسىم باعىتتارعا ەگجەي-تەگجەيلى توقتالدى.
ودان بولەك, جولداۋدا ەلىمىز ءۇشىن تاعى ءبىر ماڭىزدى رەفورمانى قولعا الۋ ۇسىنىلعانىن ەسكە سالدى. ول – پارلامەنتتىك رەفورما. ەرلان جاقان ۇلى بولاشاقتا ءبىر پالاتالى پارلامەنت جۇيەسىنە كوشۋ ءىسىن تەك حالىقپەن بىرگە تالقىلاپ شەشۋ قاجەت دەگەن پرەزيدەنتتىڭ ۇستانىمى ۋاقىت تالابىنا ساي ەكەنىن دايەكتەدى.
– مەملەكەتىمىزدىڭ بولاشاعىنا قاتىستى تاعدىرشەشتى ماسەلەنىڭ ءبارى حالىقتىڭ تالقىسىنا سالىنىپ, شەشىم قابىلداۋدى حالىقتىڭ وزىنە بەرۋ – پرەزيدەنتكە ءتان اشىق باسقارۋ ءستيلى. بۇل ازاماتتاردىڭ پىكىرىن قۇرمەتتەۋ جانە جاڭا ساياسي مادەنيەت قالىپتاسقانىن كورسەتەدى. جالپى, ءبىر پالاتالى پارلامەنت يدەياسى قوعامدا ءبىراز ۋاقىتتان بەرى تالقىلانىپ كەلەدى. 2022 جىلعى كونستيتۋتسيالىق رەفورما بارىسىندا وسى باعىتتاعى العاشقى قادامدار جاسالدى. سوندىقتان بۇل باستاما كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىپ كەلە جاتقان جۇيەلى, بايىپتى رەفورمالاردىڭ جالعاسى رەتىندە قابىلدانۋى قاجەت, – دەدى ە.قوشانوۆ.
ءسوز سوڭىندا ءماجىلىس توراعاسى پرەزيدەنت جۇكتەگەن مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءار دەپۋتاتتىڭ, ءار فراكتسيانىڭ تاباندى ەڭبەگى مەن قاجىرلى قىزمەتى قاجەت ەكەنىن ايتتى.
ءماجىلىس بانكتەر جانە بانك قىزمەتى تۋرالى زاڭ جوباسىن جۇمىسقا قابىلدادى. ول تۋرالى قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى تاتيانا ساۆەلەۆا تانىستىردى. بايانداماشى زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قارجى سەكتورىن ودان ءارى دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەنىن جەتكىزدى.
– بۇل زاڭ بۇكىل بانك سەكتورى ءۇشىن بىرىڭعاي ءارى ءتيىمدى نەگىز قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بانكتەرگە قاداعالاۋ كۇشەيتىلىپ, ولاردى اشۋ جانە ليتسەنزيالاۋ تارتىبىنە قويىلاتىن تالاپتار وزگەرەدى. نەگىزگى باستامانىڭ ءبىرى – بازالىق بانكتىك ليتسەنزيانى ەنگىزۋ. بۇل جاڭا بانكتەردىڭ نارىققا كىرۋ شارتىن جەڭىلدەتىپ, باسەكەلەستىكتى ارتتىرادى, سونداي-اق بيزنەستى نەسيەلەۋگە وڭ اسەر ەتەدى. سونىمەن قاتار قارجى ۇيىمدارى باسشىلارىنا قويىلاتىن ستاندارت كۇشەيەدى. بۇل باسقارۋ قىزمەتىنە تەك كاسىبي دايارلانعان جانە ادال مامانداردىڭ كەلۋىن قامتاماسىز ەتەدى, – دەدى ت.ساۆەلەۆا.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا زاڭ جوباسىنداعى جاڭاشىلدىقتىڭ ءبىرى – تولەم قابىلەتىنسىز بانكتەردى رەتتەۋ تەتىگىن ەنگىزۋ. پروبلەمالىق بانكتەردىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن قالپىنا كەلتىرۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى ەنگىزىلەدى, بۇل سالىمشىلاردىڭ مۇددەسىن قورعاۋعا جانە قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
سونداي-اق «دامۋشى ەلدەردى ەرەكشە ەسكەرە وتىرىپ, ەڭ تومەن جالاقىنى بەلگىلەۋ تۋرالى كونۆەنتسيانى (131-كونۆەنتسيا) راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا باياندادى.
باياندامادان ۇققانىمىز ەلىمىز ەڭ تومەنگى جالاقىنى ايقىنداۋ تاسىلدەرىن حالىقارالىق دەڭگەيدە بەكىتپەك. قىسقاسى, ءماجىلىس دامۋشى ەلدەردى ەرەكشە ەسكەرە وتىرىپ, ەڭ تومەن جالاقىنى بەلگىلەۋ تۋرالى كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالادى.
جالپى, 131 كونۆەنتسيانى راتيفيكاتسيالاعاننان نە ۇتامىز؟ بىرىنشىدەن, ەلىمىزدىڭ ەڭ تومەنگى جالاقىنى ايقىندايتىن قولدانىستاعى تاسىلدەرى حالىقارالىق دەڭگەيدە بەكىتىلەدى, مەملەكەتتىڭ حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنا مۇشەلىگى اياسىندا حالىقارالىق مىندەتتەمەلەرگە ادالدىعىن راستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونداي-اق ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا «قازاقستان ۇكىمەتى مەن قاتار ۇكىمەتى اراسىنداعى قازاقستاننان كەلگەن جۇمىسكەرلەردى قاتاردا جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى رەتتەۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. وسى ارقىلى ەندى وتانداستارىمىزدىڭ قاتاردا جۇمىسقا ورنالاسۋ مۇمكىندىكتەرى ارتا تۇسپەك.
اتالعان زاڭ جوباسىن تانىستىرىپ, بايانداما جاساعان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا زاڭدا ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىنىڭ قاتارداعى قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋ تەتىكتەرى ەسكەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
– ول ءۇشىن مىناداي ايقىن راسىمدەر بەلگىلەنەدى: ىرىكتەۋ, قازاقستان ازاماتتارىن جۇمىسقا قابىلداۋ جانە ولاردىڭ قاتاردا جۇمىسقا ورنالاسۋ كەزىندەگى قۇقىقتارىن ايقىنداۋ. كەلىسىمگە قوسىمشا رەتىندە ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىن قاتاردا جۇمىسقا قابىلداۋعا ارنالعان ۇلگىلىك ەڭبەك شارتى بەكىتىلگەن. بۇل ەڭبەك شارتىنىڭ ەرەجەلەرىنە قانداي دا ءبىر وزگەرىستەر ەنگىزۋگە قاتارداعى جۇمىس بەرۋشىنىڭ قۇقىعى جوق, – دەدى مينيستر س.جاقىپوۆا.
سونداي-اق وسى زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا كورەيادا زاڭسىز ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن وتانداستارىمىزدىڭ تاعدىرىنا قاتىستى دا ماسەلە ءسوز بولدى.
دەپۋتات نارتاي سارسەنعاليەۆ مينيستر سۆەتلانا جاقىپوۆادان وڭتۇستىك كورەياعا جۇمىس ىستەۋگە بارعان ازاماتتارىمىزدىڭ ميگراتسيا زاڭىن بۇزباۋى جانە ەڭبەك ۆيزاسى اياقتالعاندا ەلگە قايتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ تەتىكتەرى, سونداي-اق وڭتۇستىك كورەيامەن جاسالعان مەموراندۋمداردى پايدالانا وتىرىپ, ەل ازاماتتارىن ۋاقىتشا ەڭبەك ەتۋگە جىبەرۋ مۇمكىندىكتەرى تۋرالى سۇرادى.
مينيستر س.جاقىپوۆا دەپۋتاتتىڭ قازاقستان مەن كورەيا اراسىنداعى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ ماسەلەسىنىڭ سوزىلىپ كەتكەنىنە قاتىستى ايتقان سىنى ورىندى ەكەنىن مويىنداپ, جىل سوڭىنا دەيىن وسى جۇمىستى اياقتاۋعا ۋادە بەردى.
– كورەيادا بولعان جاعداي وزدەرىڭىزگە جاقسى ءمالىم. ياعني پرەزيدەنت ورنىنان كەتىپ, ودان كەم دەگەندە 2-3 اي مينيستر تاعايىندالمادى, ول ماسەلەلەر قارالمادى, سونىمەن سوزىلىپ كەتتى. قازىر كورەيا تاراپى جول كارتاسىن قابىلداۋ, ونىڭ اياسىندا ناقتى ءىس-شارالاردى جازۋ سىندى بىزگە قايتادان تالاپ قويدى. ياعني سول ءىس-شارالار ارقىلى كورەيادا زاڭسىز جۇرگەن وتانداستارىمىزدى ەلگە قايتىپ الىپ كەتۋدى سۇراپ وتىر. قازىر وسى ماسەلە بويىنشا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىمەن, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز, – دەدى س.جاقىپوۆا.
مينيستر سونداي-اق ەلىمىزدىڭ تاراپى كورەياعا العاشقى جوسپارىن ۇسىنعانىن, قازىر ول جوسپار قارالىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
جالپى وتىرىستىڭ سوڭىندا ماجىلىسمەندەر دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. ءسوز باستاعان دەپۋتات ەرمۇرات ءباپيدىڭ ساۋالى بۇل جولى ەشقانداي قۇزىرلى مەكەمەگە ەمەس, جالپى قوعامعا باعىتتالدى. ياعني ول اعايىنمەن اقىلداسۋدىڭ امالى رەتىندە ەرتەڭگى ۇلت مۇددەسىن ويلاعان, قانجاردىڭ جۇزىندە قىرىق قۇبىلىپ تۇرعان قازىرگى الەمدە ەل بولاشاعىن باعدارلاعان ازاماتتارعا ارناپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىنا قاتىستى ءۇن قاتتى.
– پرەزيدەنتتىڭ پارلامەنتتىك رەفورما جاساۋ جولىنداعى باستاماسىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ كەرەك. 30 جىلعا جۋىق ساياسات ارەناسىنىڭ ءبىر پۇشپاعىندا جۇرگەن مەن ءوزىم بۇل رەفورما ەل پارلامەنتىن ناقتى ساياسي كۇشكە اينالدىرۋعا, ىقپالدى پارلامەنت فورمۋلاسىن شىنايى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتايدى دەپ سانايمىن, – دەدى ە.باپي.
ال «اۋىل» پارتياسىنىڭ توراعاسى, فراكتسيا جەتەكشىسى سەرىك ەگىزباەۆ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە باعىتتاپ, اۋىلداردا تۇرعىن ءۇي سالۋ ماسەلەسى بويىنشا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا كەيىنگى 20 جىلدا ەلىمىزدە 1 400-دەن اسا اۋىل جويىلىپ كەتكەنىن ايتىپ دابىل قاقتى.
– بۇگىندە ەلىمىزدىڭ 15 وڭىرىندە اۋىل حالقى سانىنىڭ ايتارلىقتاي ازايۋى تىركەلىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە ەڭ جوعارى كورسەتكىشتەر اباي وبلىسىندا – 3,2%, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا – 3% جانە قاراعاندى وبلىسىندا 2,9%-دى قۇراپ وتىر. وسى جىلدىڭ 1-جارتىجىلدىعىندا 383 مىڭ وتانداسىمىز قونىس اۋدارسا, ولاردىڭ باسىم بولىگى استانا مەن الماتىعا قونىس تەپكەن. كەيىنگى 20 جىلدىڭ ىشىندە ەلىمىزدە 1 400-دەن اسا اۋىل جويىلىپ كەتتى, ال ۇكىمەتتىڭ باعالاۋى بويىنشا تاعى 500 اۋىلدىق ەلدى مەكەن «پەرسپەكتيۆاسى جوق» ەلدى مەكەندەر قاتارىنا ەنگىزىلىپ وتىر, – دەگەن دەپۋتات اۋىل ادامدارىنىڭ تاعدىرىنا, جابىلىپ قالعان مەكتەپتەر مەن مەديتسينالىق پۋنكتتەردىڭ, يەسىز قالعان اۋىلدا جالعىزدىقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قاريالاردىڭ, بولاشاعىن اۋىلدان ەمەس, قالادان ىزدەۋگە ءماجبۇر بولعان جاستاردىڭ جايىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. دەپۋتات وسى ماسەلە بويىنشا ۇكىمەت باسشىسىنان ناقتى شارالار قابىلداۋدى سۇرادى.
«Respublica» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى ەكاتەرينا سمولياكوۆا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە ساۋال جولداپ, ەرەكشە تابيعي قۇندىلىعى بار نىسانداردى مەملەكەت قورعاۋىنا الۋ قاجەتتىگىن ايتتى. ياعني ەلىمىزدىڭ تۋريزم سالاسىنداعى تاريحي-مادەني نىسانداردىڭ مارتەبەسىنە قاتىستى ماسەلە كوتەردى.
– ءتۋريزمدى دامىتقان كۇننىڭ وزىندە تاريحي, مادەني بايلىعىمىزدى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ قالۋىمىز كەرەك. مىسالى, جۋىردا ۇلىتاۋ ۇلتتىق پاركىندە «اۋليە تاۋداعى» جەتى اۋليەگە قويىلعان تاڭبالى تاستاردى بەلگىسىز بىرەۋلەر قيراتىپ كەتكەن. بۇل – ۇلتتىق قۇندىلىققا جاسالعان قيانات, – دەدى ە.سمولياكوۆا.
دەپۋتات نىسانداردا ءتارتىپتى قاداعالاۋ ءۇشىن «تسيفرلىق قازاقستان» كونتسەپتسياسى اياسىندا «Starlink» جۇيەسىن قولدانا وتىرىپ, بەينەباقىلاۋ كامەرالارىن ورناتىپ, تۋريستىك پوليتسياعا جانە ۇلتتىق ساياباق قىزمەتكەرلەرىنە درون ارقىلى باقىلاۋ مۇمكىندىگىن جاساۋ قاجەتتىگىن ۇسىندى.
