سۋرەت: qazaqtimes.com
جول – تىرشىلىكتىڭ كۇرەتامىرى دەيتۇعىن ءسوزدىڭ استارىنداعى مازمۇندى وسى جولى قاپىسىز ۇققان سىڭايلىمىز. ءبىرجان سال اۋدانىنىڭ بىرنەشە ەلدى مەكەن تۇرعىندارى ۇلگى – جاڭالىق اۋىلدارى باعىتىنداعى الپىس شاقىرىم جولدىڭ ابدەن توزىعى جەتكەندىگىنەن ازاپ تارتىپ كەلەدى. اۋداندىق ماڭىزداعى, ۇلگى اۋىلىنان باستاۋ الىپ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ شەكاراسىمەن تۇيىسەتىن جول كۇردەلى جوندەۋ كورمەگەلى كوپ جىل وتكەن. اڭعال باتىر اۋىلىنىڭ تۇرعىنى جەكسەنباي ىبىراەۆپەن اۋدان ورتالىعىندا جولىقتىق. اقساقالدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, كۇرە جولدىڭ بويىنداعى ءۇش اۋىل كورەشەكتى جولدىڭ جوقتىعىنان كورىپ كەلەدى. باياعى كەڭەس زامانىندا سالىنعان جولدىڭ ابدەن توزىعى جەتكەن. الدەنەشە رەت جول اپاتى دا بولعان. ءتىپتى جول دەگەن اتى عانا. كولىكپەن ءجۇرۋ مۇمكىن ەمەس. تاسشالقار, اڭدىعوجا باتىر, اڭعال باتىر اۋىلدارى وسىنداي كۇيدە. مىڭ شۇڭقىر جولدا ءزاۋى ءبىر سەبەپپەن امالسىزدان جۇرگەن وكپەك جولاۋشىنىڭ كولىگى قيرايدى, جۇيكەسى توزادى. سوندىقتان وسى اۋىلداردىڭ تۇرعىندارى اۋدان ورتالىعىنا بۋراباي, قاتاركول ەلدى مەكەندەرى ارقىلى كەلەدى. 40 شاقىرىمنىڭ ورنىنا 110 شاقىرىم جول جۇرەدى. زايا كەتكەن جانارماي, ەسىل ۋاقىت. اسىرەسە جەدەل جاردەم جۇرگىزۋشىسىنە وبال. كەي كۇندەرى بىرنەشە رەت قاتىناۋعا تۋرا كەلەدى. مەكتەپ وقۋشىلارى اۋداندا وتەتىن ءپان وليمپيادالارى مەن سپورتتىق-مادەني ءىس-شارالارعا زوردىڭ كۇشىمەن كەلەدى. بىلتىرعى وقۋ جىلىندا وتكەن كورمەگە كەلگەندەر جيعان-تەرگەن زاتتارىن شاشىپ الىپ, ەندى كورمەگەنىمىز كورمە بولسىن دەپ كۇيىنىپ وتىرعان كورىنەدى.
«جولاۋشىلار ج ۇلىم-جۇلىمى شىققان جولمەن جۇرۋدەن ابدەن شارشادى. وسى توڭىرەكتەگى اۋىلداردىڭ سوڭعى قازىقتارىن سۋىرىپ قونىس اۋدارۋى جولدىڭ جايىنا بايلانىستى, – دەيدى جەكسەنباي ىبىراەۆ. – ءبىزدىڭ اۋىلدا 500 وتباسى بار ەدى, قازىر سودان قالعانى جۇزگە جەتەر-جەتپەس. تابيعاتىمىز تاماشا, جۇماق جەر. ورمان دا, كوكوراي شالعىن دا بار. مال, ەگىن شارۋاشىلىقتارىن دامىتۋعا ابدەن بولادى. بۋرابايدىڭ باۋرايى, كوركەم تابيعاتتىڭ ءبىر ءمۇيىسى. تۋريزمگە سۇرانىپ تۇرعان جەر. كيەلى جەرلەر قانشاما. ايتسە دە, بار ءتۇيىن كۇرە جولدىڭ كۇيىنە بايلانىستى. اڭعال باتىر اۋىلىندا ورتا مەكتەپ, بالالار باقشاسى, ەكى دۇكەن بار. تەك مادەنيەت ءۇيى, جاستاردىڭ بوس ۋاقىتتارىن وتكىزەتىن مازمۇندى ورىن جوق».
جول ماسەلەسىن اۋىل تۇرعىندارى تالاي رەت كوتەرگەن, ءتيىستى ورىندارعا قانشاما رەت حات جازعان. ءجيى اۋىسىپ جاتاتىن اۋدان اكىمدەرىنىڭ حالىقپەن كەزدەسۋى كەزىندە دە ايتىلعان. دەپۋتاتتارعا دا ساۋالدارىن جولداعان. ايتسە دە, شەشىمىن تاپپاي كەلەدى.
ج.ىبىراەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2024 جىلى ەل قۇلاعىنا جاقسى حابار جەتكەن. جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتى دايىندالىپتى. وسىنداي حابارعا سۋساپ وتىرعان ەل ەلەڭ ەتە تۇسكەن, ءۇمىت وتى تۇتانعان. جازدا جولدىڭ قۇرىلىسى باستالادى دەسكەن. «ۇيدەگى كوڭىل كۇيدى بازارداعى نارىق بۇزادى» دەمەكشى, انە-مىنە جول قۇرىلىسى باستالادى دەپ وتىرعاندا بار قاراجات كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنىڭ زاردابىن جويۋعا باعىتتالىپ, قانى شىعىپ تۇرعان ماسەلە كەيىنگە شەگەرىلگەن.
«ارينە, سۋ تاسقىنىنىڭ زاردابىن جويۋ – وتە وزەكتى ماسەلە. ونى جاقسى تۇسىنەمىز, – دەيدى اۋىل اقساقالى. – بىراق ءبىزدىڭ دە جايىمىزدى تۇسىنەتىن ءبىر جان تابىلار ما ەكەن؟ اۋدان باسشىلارىنا ايتا-ايتا جاعىمىز تالعان سوڭ, بەدەلدى رەسپۋبليكالىق باسىلىمدارعا حات جازىپ, ماسەلەنىڭ مانىسىنە ءۇڭىلۋدى سۇرادىق. سۋ تاسقىنى جىلدا بولىپ جاتقان جوق قوي, جول ماسەلەسى شەشىلسە, اۋىل ادامدارىنىڭ ۇدەرە كوشۋى توقتار ما ەدى, كىم ءبىلسىن؟»
اۋدان اكىمى باۋىرجان قاسەنوۆ بۇل قىزمەتتە بيىلعى قاڭتار ايىنان باستاپ ىستەيدى. جول جايىمەن جاقسى تانىس. ماسەلەنىڭ ورىن الىپ وتىرعانىن دا بىلەدى. وتكەن جىلى ءبىز جايىن ايتىپ وتىرعان الپىس شاقىرىم جولدىڭ جوندەۋ جۇمىسىنا بايلانىستى جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما دايىندالعان. جوبا قۇنى – 4,2 ميلليارد تەڭگە. اۋدان بيۋدجەتىنىڭ قاۋقارى جەتپەيدى. تاياۋدا اۋدان ورتالىعىندا وبلىس اكىمى جەرگىلىكتى جۇرتپەن كەزدەسۋ وتكىزگەن كەزدە وسى ماسەلە تاعى دا كوتەرىلگەن. وبلىس باسشىسى ۇشجىلدىق بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋ كەزىندە ەسكەرىلەدى دەگەن ۋادە بەرىپتى.
«جوبالىق-سمەتالىق قۇجات بار. جىلدىڭ باسىندا ءوتىنىم بەرىلدى, ەگەر جولعا قاراجات بولىنسە, كۇردەلى جوندەۋ باستالادى. بۇل جول اۋىل تۇرعىندارىنا عانا ەمەس, اۋدانداعى ءتۋريزمدى دامىتۋعا دا قاجەت, – دەيدى اۋدان اكىمى. – قازىر اۋدانداعى اۆتوكولىك جولىنىڭ 40 پايىزى توزىپ تۇر».
جول اۋىلمەن قاتار ونەركاسىپتى دامىتۋعا دا قاجەت ەكەنى بەلگىلى. اۋداندا بىرنەشە ءوندىرىس ورنى بار. سونىڭ ءبىرى – «كوكشە تسەمەنت» ءوب» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى. سەرىكتەستىكتىڭ 40 توننالىق كولىكتەرى كوكتەم مەن كۇزدە ونسىز دا توزىعى جەتىپ تۇرعان جولدى تالقانداپ تاستايدى.
«جول ماسەلەسى بيزنەستىڭ دامۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ وتىرعاندىعى راس, – دەيدى كاسىپورىن باسشىلارى. – ءىرى كومپانيالار دا تاپسىرىس بەرەدى. ەگەر ولار ەكى مىڭنان بەس مىڭ تونناعا دەيىن ءونىمىمىزدى الاتىن بولسا, تەمىرجول ارقىلى جونەلتەمىز. تەمىرجول ەرەيمەنتاۋ باعىتىندا. ەرەيمەنتاۋ ارقىلى استاناعا اپارادى. الداعى ۋاقىتتا جول بولماعاندىقتان, كوكشەتاۋ قالاسىنا جەتكىزىپ, سول جەردە ساتساق دەپ ۇيعارىپ وتىرمىز. قيىندىقتان شىعار جالعىز جول وسى. ايتپەسە بىرنەشە تۇتىنۋشىمىزدان ايىرىلىپ قالدىق».
ەندىگى ماسەلە قالاي شەشىلمەك, ءتيىستى قاراجات بولىنە مە, جوق پا؟ اۋىل تۇرعىندارىن قاتتى الاڭداتىپ وتىرعان ماسەلە وسى.
«اۋداننىڭ اۆتوكولىك جولدارى مۇنداي كۇيگە جاڭا عانا ءتۇسىپ وتىرعان جوق. ونداعان جىل بويى شەشىمىن تاپپاي وتىرعان ماسەلە, – دەيدى اۋدان اكىمى. – ءبىز ءتيىستى مەكەمەلەرمەن سويلەسىپ جاتىرمىز. بالكىم كۇردەلى جوندەۋ باستالعانشا قيىرشىق تاس توسەپ, تەگىستەۋىمىز كەرەك شىعار».
اقمولا وبلىسى,
ءبىرجان سال اۋدانى
