جيىن بارىسىندا قازاق ءتىلىنىڭ عىلىم مەن تەحنولوگياداعى بولاشاعىنا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاندى. حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى راۋان كەنجەحان ۇلى قازاقشا ءماتىندى دىبىسقا اينالدىراتىن TTS (Text-to-Speech) جوباسىن تانىستىردى.
«بۇل باستاما – قازاق ءتىلىن زاماناۋي عىلىم مەن تەحنولوگيا كەڭىستىگىنە ەنگىزۋدىڭ ۇلكەن قادامى. قازاقشا دىبىس مودەلى جاقىن كۇندەرى حالىقارالىق «Hugging Face» پلاتفورماسىندا جاريالانادى. بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ الەمدىك جاساندى ينتەللەكت ەكوجۇيەسىندە ءوز ورنىن الۋىنىڭ باستاماسى», دەدى ول.
شايسۇلتان شاياحمەتوۆ اتىنداعى ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى ماقپال جۇمابايدىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا, قازاق ءتىلى «تەحنولوگيالىق بەيىمدەلۋ» كەزەڭىنەن ءساتتى ءوتىپ, ءتىل مودەلدەرىنىڭ نەگىزىندە ونىمدەر شىعارا باستادى.
«قازاق ءتىلى – قازىرگى جاڭا تەحنولوگيالار داۋىرىندە ءوزىنىڭ تسيفرلىق ورتاعا بەيىمدىگىن جانە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىنا سەنىمدى تىلدىك نەگىز ەكەنىن تولىعىمەن دالەلدەدى. بۇل ءتىلىمىزدىڭ زاماناۋي تالاپتارعا ساي دامىپ, الەمدەگى الەۋەتى جوعارى تىلدەردىڭ قاتارىنان تابىلعاندىعىنىڭ ايقىن كورىنىسى. قازىرگى ۋاقىتتا, قازاق ءتىلى «تەحنولوگيالىق بەيىمدەلۋ» كەزەڭىنەن ءساتتى ءوتىپ, ءتىل مودەلدەرىنىڭ نەگىزىندە ونىمدەر شىعارا باستادى. وسى ارقىلى ەلىمىز ءتىل مەن تەحنولوگيانى تابىستى ۇشتاستىرىپ, قازاق تىلىندە ويلانا الاتىن, ماتىندەردى گەنەراتسيالاپ, ءوزىن-ءوزى وقىتا الاتىن ۇلتتىق ءتىل مودەلىن جاساعان العاشقى 15 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا ەنىپ وتىر. ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى قازاق ءتىلىنىڭ عىلىمي-يننوۆاتسيالىق دامۋىن 4 باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرادى. اتاپ ايتساق, جاساندى ينتەللەكت, ادىستەمەلىك باعىت, تەرمينولوگيالىق باعىت جانە قازاق ءتىلىن وقىتاتىن IT ونىمدەر ازىرلەپ, ۇسىنۋ باعىتى. وسى 4 باعىت بويىنشا دايارلانعان ونىمدەردىڭ نەگىزگى ماقساتى – ازاماتتاردىڭ تولىق ومىرلىك تسيكلىن قامتىپ, قازاق تىلىنە قاتىستى جان-جاقتى سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋ. ياعني ورتالىق قولدانۋشىلاردىڭ ءومىرىنىڭ ءار كەزەڭىنە بەيىمدەلگەن پلاتفورمالاردى ازىرلەپ, ۇسىنادى», دەدى ول.
ايتا كەتەيىك, ء«تىل-قازىنا» ورتالىعى ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش ۇلتتىق ءتىل مودەلى «KazLLM» جوباسىندا دا, قازاق ءتىلى مەن تەحنولوگيالىق پروگرەستى قولداۋعا ارنالعان ۇلكەن ءتىل مودەلىن جاساۋ جۇمىسىنا دا بەلسەنە اتسالىسىپ, 6 ملرد ءسوز قولدانىستان تۇراتىن تابيعي ءتىل قورىن «ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» اق-نا جانە «اقىلدى جۇيەلەر مەن جاساندى ينتەللەكت ينستيتۋتىنا» تاپسىردى. سونىمەن قاتار, ء«تىل-قازىنا» ورتالىعى ءوزىنىڭ دەربەس ءونىمى, ەلىمىزدەگى تۇڭعىش سالالىق ءتىل مودەلى – قازاق ءتىلىن وقىتۋعا ماشىقتانعان «Til-Qazyna LLM»-دى جارىققا شىعاردى. بۇگىندە «Til-Qazyna LLM Hugging Face» اشىق پلاتفورماسىنا جۇكتەۋلى تۇر. ياعني قازاق تىلىندەگى تەحنولوگيالىق ءونىمىن جاسايمىن دەگەن كەز كەلگەن كومپانياعا قولجەتىمدى.
«وسى كۇنى Til-Qazyna LLM نەگىزىندە بىرنەشە جي اگەنتتەرىمىز جۇزەگە اسۋدا. سولاردىڭ العاشقىسى – مەملەكەتتىك جي اگەنتتەر كارتاسىنا ەنگەن «Qazgramma» جوباسى. «Qazgramma» – قازاق تىلىندەگى ماتىندەردىڭ دۇرىستىعىن تەكسەرۋگە ارنالعان پلاتفورما. سونىمەن قاتار قازاق ءتىلىن دەڭگەيلەپ وقىتاتىن Til-Qazyna جي كومەكشىسى مەن شەتتىلدىك تەرمين مودەلدەرىن سوزجاسامدىق, فونەتيكالىق-مورفولوگيالىق تۇرعىدان تالدايتىن شەتتىلدىك تەرميندەردىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەسى ازىرلەنۋدە. ورتالىعىمىز قازاق ءتىلىن ۇيرەتۋدى قىزىقتى ءارى ينتەراكتيۆتى ەتۋ ماقساتىندا «Steppe Games» موبيلدىك ويىنىن ازىرلەدى. ويىننىڭ تانىستىرىلىمى جاقىن ۋاقىتتا وتەتىن بولادى», دەدى م.جۇماباي.
كونفەرەنتسيانىڭ رەسمي بولىگىنەن سوڭ قاتىسۋشىلار تۇگەلدەي «ۇلتتىق ديكتانت» جازدى. ديكتانت ءماتىنىن بەلگىلى ديكتور قىمبات دوسجان وقىدى.
عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك جاڭا جوبانىڭ ەرەكشەلىگىن اتاپ ءوتتى:
«ۇلتتىق ديكتانت بۇرىن دا وتكىزىلگەن. بىراق قازىر ءبىز ونى جاڭا فورماتتا ەنگىزىپ جاتىرمىز. بۇكىل مەكتەپتەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا جىل سايىن ءداستۇرلى تۇردە وتەتىن بولادى. ارينە, ءتىلدىڭ بولاشاعى – تسيفرلىق كەڭىستىكتە. ەگەر كەز كەلگەن ءتىل جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە ءتىرى قالعىسى كەلسە, تسيفرلىق فورماتقا بەيىمدەلۋى قاجەت», دەدى مينيستر.
ديكتانت وفلاين جانە ونلاين تۇردە ۇيىمداستىرىلىپ, كەز كەلگەن ازامات قاتىسا الادى. ونلاين نۇسقاسى www.til.kz سايتىندا قولجەتىمدى. قاتىسۋشىلارعا ەلەكتروندىق العىسحات پەن Kitap پلاتفورماسىنا تەگىن جازىلىم ۇسىنىلادى.
«وسى «ۇلتتىق ديكتانت» جوباسى – جازۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرىپ, ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋعا, ويدى كوركەم جەتكىزۋ داعدىسىن دامىتۋعا باعىتتالعان باستاما. زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك, بۇگىندە ادامدار بۇرىنعىعا قاراعاندا الدەقايدا كوپ جازادى. سەبەبى قولىمىزدا تەلەفون بار, حات-حاباردىڭ ءبارى جازباشا جەتكىزىلەدى. دەگەنمەن جازۋدىڭ ساپاسى تومەندەپ بارادى, تىنىس بەلگىلەرىن, جالعاۋ-جۇرناقتى, جالپى جازۋ نورمالارىن ەسكەرە بەرمەيمىز. ديكتانتتى بىرگە جازۋ ارقىلى ارقايسىمىز ءوزىمىزدى سىناپ كورىپ, جىبەرگەن قاتەمىزدى انىقتاپ, قاجەت بولسا مامانداردان سۇراپ, كەلەشەكتە ونداي قاتەلىكتى قايتالاماۋعا تىرىسامىز. بۇگىن كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلار باستاما كوتەرىپ وتىر. بۇدان ءارى ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىنداعى مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەر, جوعارى وقۋ ورىندارى, وقىتۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر, ءتۇرلى ۇجىمدار جانە جەكە ازاماتتار ونلاين جانە وفلاين تۇردە قاتىسىپ, ورتاق ىسكە ۇلەس قوسا الادى», دەدى ر.كەنجەحان ۇلى.
