كولەڭكەلى كاپيتالعا جول بەرىلمەيدى
مەملەكەت باسشىسى جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى بەرىك ناجىميدەنوۆتى قىزمەتىنەن بوساتۋ تۋرالى ۇسىنىم جاساپ, بۇل ماسەلە سەناتتىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىنىڭ وتىرىسىندا الدىن الا تالقىلاندى. ناتيجەسىندە, دەپۋتاتتار پرەزيدەنتتىڭ ۇسىنۋىن قولداپ, ول جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى قىزمەتىنەن بوساتىلدى.
سونىمەن قاتار سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن تۇرىكمەنستان ۇكىمەتى اراسىنداعى ينۆەستيتسيالاردى ءوزارا كوتەرمەلەۋ جانە قورعاۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى قاراپ, راتيفيكاتسيالادى. كەلىسىم ينۆەستورلاردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋعا جانە ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
– قارالعان كەلىسىم ەكى ەل اراسىنداعى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ جانە ءوزارا ءتيىمدى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ ماقساتىمەن ازىرلەندى. قۇجات ءبىر مەملەكەتتىڭ ينۆەستورلارىنا ەكىنشى مەملەكەتتىڭ اۋماعىنداعى ينۆەستيتسيالارىنا قولايلى جاعدايلار جاساۋدى كوزدەيدى. جالپى, بۇل زاڭ ەلدەرىمىز اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناستى نىعايتۋعا وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ سەنەمىز, – دەدى سەنات توراعاسى.
وسى زاڭنىڭ نورمالارىنا سايكەس كەز كەلگەن تاراپتىڭ ينۆەستورلارى جۇزەگە اسىرعان ينۆەستيتسيالار ءادىل جانە تەڭ قۇقىلى رەجىمدى, سونداي-اق ەكىنشى تاراپ مەملەكەتىنىڭ اۋماعىندا تولىق قورعاۋ مەن قاۋىپسىزدىكتى پايدالانادى. ەكونوميكانىڭ سەزىمتال سەكتورلارىن جانە ولارمەن بايلانىستى كاسىپكەرلىك قىزمەتتىڭ شەكتەلۋگە نەمەسە الىنىپ تاستالۋعا ءتيىس باسقا دا تۇرلەرىن بەلگىلەۋ قۇقىعى بەكىتىلەدى.
پالاتا وتىرىسىندا دەپۋتاتتار سونىمەن قاتار «بايتەرەك» عارىشتىق زىمىران كەشەنىن بىرلەسىپ پايدالانۋ اياسىندا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق شارتتارىن ناقتىلاۋ ماقساتىمەن ازىرلەنگەن «2004 جىلعى 22 جەلتوقسانداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى «بايقوڭىر» عارىش ايلاعىندا «بايتەرەك» عارىش زىمىران كەشەنiن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى ماقۇلدادى. م.اشىمباەۆ اتاپ وتكەندەي, بۇل قادام عارىش زىمىران كەشەنىن ءتيىمدى پايدالانۋعا جانە ەلىمىزدىڭ وسى سالاداعى الەۋەتىن ارتتىرۋعا وڭ سەپتىگىن تيگىزەدى.
بۇعان قوسا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قىلمىستىق جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا (جىلىستاتۋعا), تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا جانە جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتۋدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ەكى وقىلىمدا قارالىپ, ماقۇلداندى. بۇل قۇجات جالپىۇلتتىق ەكونوميكانىڭ تۇراقتىلىعى مەن اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە, كولەڭكەلى كاپيتال دەڭگەيىن تومەندەتۋگە جانە ازاماتتاردىڭ قارجىلىق قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– قارالعان زاڭ تەرروريزم مەن ەكسترەميزمدى, سونداي-اق جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتۋدى قارجىلاندىرۋعا باعىتتالعان وپەراتسيالارعا مونيتورينگ جۇرگىزۋدى كۇشەيتۋگە ارنالعان. سونىمەن قاتار قارجىلىق مونيتورينگكە جاتاتىن كۇدىكتى قىزمەت تۋرالى اقپاراتتى بەرۋ ءتارتىبى بەلگىلەندى. قىلمىستىق قارجى اينالىمىنا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى زاڭنامانى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان وزگە دە تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا بۇل زاڭ اتالعان قىلمىستاردىڭ الدىن الۋعا جانە جولىن كەسۋگە قوسىمشا قۇقىقتىق نەگىزدەر قالىپتاستىرادى, – دەدى م.اشىمباەۆ.
جەتىسۋ وبلىسىندا اۋىزسۋ تاپشى
ۇكىمەتكە ساۋال جولداعان سەناتور عالياسقار سارىباەۆ جەتىسۋ وبلىسى ءالى دە سۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلمەي وتىرعانىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, وڭىردە تازا سۋ تاپشى, سۋ قۇبىرلارى توزعان. بۇل ولقىلىق حالىق ساۋلىعىنا كەرى اسەرىن تيگىزىپ, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ جانە كوشى-قون دامۋىن تەجەپ وتىر.
– 2023–2025 جىلدارى وبلىستا جالپى سوماسى 25,9 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 4 ەلدى مەكەندە سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىنىڭ قۇرىلىسى, 15 ەلدى مەكەندە اۋىزسۋ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جوسپارلانعان. بۇعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 13,6 ملرد تەڭگە ءبولۋ تۋرالى ۇسىنىم جىبەرىلگەن. الايدا ۇلتتىق قور مەن رەسپۋبليكالىق قازىنادان بار بولعانى 8 جوباعا 2,5 ملرد تەڭگە بولىنگەن. 2025 جىلى الاكول, ەسكەلدى, كەربۇلاق, پانفيلوۆ اۋداندارىنىڭ 7 ەلدى مەكەنىندە, تالدىقورعان مەن تەكەلى قالالارىندا سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرىن قايتا جاڭارتۋ جانە سالۋ جۇمىستارى باستالعان. بۇگىندە جوبالار ءىشىنارا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر, قوسىمشا قارجى بولماسا, جۇمىس توقتاپ قالۋى مۇمكىن, – دەدى سەناتور.
ەسكىرگەن ۆاگوندارمەن «قوشتاسا الماي» وتىرمىز
سونداي-اق دەپۋتات زاكيرجان كۋزيەۆ ەلدەگى تەمىرجول پاركىنىڭ اپاتتى جاعدايدا ەكەنىن, ونى جاڭارتۋ قاجەتتىگىن ايتتى. دەپۋتاتتىڭ سوزىنە قاراعاندا, ەسكىرگەن ۆاگوندار ەسەپتەن شىعارىلماي ءالى دە قولدانىلىپ كەلەدى. قازىر ەلىمىزدە 141 مىڭنان اسا جۇك ۆاگونى بار, الايدا ونىڭ جارتىسى – جارتىلاي ۆاگوندار. ولاردىڭ 13 پايىزدان استامىنىڭ قىزمەت مەرزىمى اسىپ كەتكەن.
– «قازاقستان تەمىر جولى» قىزمەت مەرزىمى ۇزارتىلعان 8,5 مىڭنان اسا جارتىلاي ۆاگوندى پايدالانۋدى توقتاتار ەمەس. 2025–2030 جىلدارى 17 مىڭنان اسا جارتىلاي ۆاگون ەسەپتەن شىعارىلۋى قاجەت. الايدا ۆاگوندار پاركىن ۋاقتىلى جاڭارتۋدىڭ ورنىنا ەسكىرگەن ۆاگونداردىڭ قىزمەت ەتۋ مەرزىمى ۇزارتىلىپ كەلەدى. مۇنداي ءتاسىل كولىك قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي قاۋىپ توندىرەدى, – دەدى ز.كۋزيەۆ.
سەناتور سونىمەن قاتار تەحنيكالىق تەكسەرۋدىڭ بىرىڭعاي تەتىگى ءالى جوق ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قىزمەت مەرزىمىن ۇزارتۋعا دياگنوستيكا جاسايتىن ۇيىمدار جەكە شەشىم بويىنشا جۇمىس ىستەيدى جانە ونىڭ بۇدان بىلايعى سالدارىنا جاۋاپ بەرمەيدى. اپات ورىن السا, جاۋاپتىلار تابىلماي, تاسىمال قاۋىپسىزدىگىن باقىلاۋ قيىنعا سوعادى.
دەپۋتات وتاندىق ۆاگون قۇراستىرۋ كاسىپورىندارىنىڭ جاڭاسىن شىعارۋعا قۋاتى بار ەكەنىن ايتادى. ول ۆاگون پاركىن جاڭارتىپ قانا قويماي, ماشينا جاساۋ, مەتاللۋرگيا, جابدىقتار ءوندىرىسى جانە باسقا دا سالالاردىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپىن بەرەدى.
بلوگەرلەرگە جازانى قاتاڭداتۋ كەرەك
ال سەناتور گەننادي شيپوۆسكيح ۇكىمەتتى ونلاين-كازينولاردى جارنامالايتىن بلوگەرلەرگە قاتىستى جازانى قاتاڭداتۋعا شاقىردى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى 2,5 جىلدا ەلىمىزدە 205 استىرتىن كازينو جابىلىپ, 224 تۇلعا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان. بلوگەرلەردىڭ زاڭسىز قىزمەتتەردى جارنامالاۋ ارەكەتتەرى الاڭداۋشىلىق تۋعىزىپ وتىر. بيىل 34 بلوگەردىڭ ونلاين-كازينو جارنامالاعانى انىقتالعان, ونىڭ 11-ءى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, 23-ءى بويىنشا ماتەريالدار مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنە جولدانعان. ولاردىڭ ىشىندە كەيبىرى بىرنەشە رەت اكىمشىلىك جازاعا تارتىلسا دا, زاڭسىز ارەكەتىن جالعاستىرۋدان تارتىنباي كەلەدى. سەبەبى قاراپايىم ايىپپۇلدار ولاردى توقتاتۋعا جەتكىلىكسىز, زاڭسىز جارنامادان تۇسەتىن ميلليونداعان پايدا تولەنگەن اكىمشىلىك جازادان الدەقايدا اسىپ تۇسەدى.
– الەۋمەتتىك جەلىلەردە بلوگەرلەردىڭ زاڭسىز جەڭىل اقشا تابۋى كوبەيىپ كەتتى. اسىرەسە ولار ونلاين-كازينو, جالعان ۇتىستار, ياعني گيۆتار, كۋرستار جانە كۇماندى قارجى اينالىمدارىن ناسيحاتتاۋدى توقتاتار ەمەس. بۇل حالىقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءال-اۋقاتىنا ايتارلىقتاي زيان تيگىزىپ, جاستار اراسىندا قۇمار ويىنعا تاۋەلدىلىك, وتباسىلىق داعدارىس جانە كولەڭكەلى قارجى اينالىمىنىڭ وسۋىنە اكەلىپ وتىر, – دەدى گ.شيپوۆسكيح.
سەناتور زاڭسىز ونلاين-كازينو جانە كۇماندى گيۆتەردى جارنامالاعان بلوگەرلەرگە سالىناتىن اكىمشىلىك ايىپپۇلداردان بولەك, قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدى ۇسىندى. سونداي-اق الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءجيى ۇيىمداستىرىلاتىن ۇتىس ويىندارى مەن گيۆتەردىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەرۋگە ارنايى مونيتورينگ جۇيەسىن ەنگىزۋ كەرەك. زاڭسىز جارنامانى تاراتۋشىلارمەن قاتار, وسى قىزمەتكە دەلدالدىق جاساپ وتىرعان تولەم ۇيىمدارى مەن جارنامالىق اگەنتتىكتەردىڭ قىزمەتىن دە اشكەرەلەۋ قاجەت.
سەناتور جاننا اسانوۆا بولسا, وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارىنىڭ تيىمدىلىگىنە كۇمان كەلتىردى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, بۇل ورتالىقتار قيىندىقتارعا تاپ بولعان وتباسىلاردى قولداپ, زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋعا جانە كامەلەتكە تولماعاندارعا كومەكتەسۋى كەرەك. الايدا ءىس جۇزىندە ورتالىق رەسمي تۇردە عانا جۇمىس ىستەپ, بالالار مەن ايەلدەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە, وتباسىلارداعى داعدارىس جاعدايىنىڭ الدىن الۋعا جاۋاپ بەرمەي وتىر.
– سىرتى مەن ءىشى ءبىر-بىرىنە ساي ەمەس. وتباسىن قولداۋ ورتالىقتارى مەن داعدارىس ورتالىقتارى مىندەتتەرىنىڭ ايىرماشىلىقتارى تۇسىنىكسىز. ءبىرىنشىسى قيىندىقتاردى الدىن الا انىقتاپ, بولدىرماۋعا جۇمىس ىستەۋى ءتيىس. ال ەكىنشىسى قۇرباندارعا كومەكتەسۋى كەرەك. ءىس جۇزىندە ەشقانداي ايىرماشىلىق جوق. زارداپ شەككەندەرگە عانا كومەك بەرىلەدى, ولار مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمى شەكتەلگەن داعدارىس ورتالىقتارىنا جىبەرىلەدى. ال ونى ەرتە باستان الدىن الۋ نازاردان تىس قالىپ جاتىر, – دەدى ج.اسانوۆا.
شاحماردان ەسەنوۆ مۇراسىن ۇلىقتاۋ قاجەت
دەپۋتات التىنبەك نۋح ۇلى ەل عىلىمىن, ونەركاسىبى مەن ەكونوميكاسىن دامىتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ, وسى سالادا ۇلكەن عىلىمي مۇرا قالدىرعان اكادەميك شاحماردان ەسەنوۆتىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىن جوعارى يدەولوگيالىق دەڭگەيدە اتاپ ءوتۋدى ۇسىندى.
– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ: «قازىر – ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ زامانى. ءبىلىم مەن عىلىم ەل دامۋىنىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولۋعا ءتيىس», دەپ وسى ەكى ەگىز سالانىڭ ەل دامۋىنداعى ماڭىزدىلىعىن اتاپ كورسەتتى. وسىعان بايلانىستى اكادەميكتىڭ 100 جىلدىعىن يۋنەسكو-نىڭ مەرەيتويلىق كۇندەر تىزىمىنە ەنگىزۋدى, اقتاۋداعى ۋنيۆەرسيتەت الدىنا ەسكەرتكىش ورناتۋدى, ەڭبەكتەرىنىڭ كوپتومدىق جيناعىن شىعارۋدى, ونىڭ ەسىمىن جاڭا مەكتەپ پەن كوشە اتاۋىنا بەرىپ, وندا مۋزەي مەن عىلىمي-اعارتۋشىلىق ورتالىق اشۋدى, سونداي-اق اكادەميكتىڭ ءومىرى مەن مۇراسىنا ارنالعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيالار وتكىزۋدى ۇسىنامىن, – دەدى سەناتور.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, عالىمنىڭ جەتەكشىلىگىمەن جەتىباي مەن جاڭاوزەننىڭ ءىرى مۇناي-گاز كەن ورىندارى اشىلىپ, پايدالانۋعا بەرىلگەن, ءتۇستى مەتاللۋرگيانىڭ ستراتەگيالىق نىساندارى ىسكە قوسىلدى. بۇل ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق جانە ەكونوميكالىق دەربەستىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ نەگىزىنە اينالدى.
