«كاسپي» تاۋار بيرجاسى» اق اناليتيكالىق ەسەبىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا 2024 جىلى قازاقستاندا مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 87,7 ملن توننانى (جوسپاردىڭ 97,1%), مۇناي وڭدەۋ كولەمى 17,9 ملن توننانى (جوسپاردىڭ 100%), ال مۇناي ونىمدەرىن ءوندىرۋ 14,5 ملن توننانى (جوسپاردىڭ 102,1%) قۇرادى. 2025 جىلعا ارنالعان مۇناي وڭدەۋ جوسپارى 17,6 ملن توننانى قۇرايدى, مۇناي ونىمدەرىن ءوندىرۋ كولەمى 14,6 ملن توننانى قۇرايدى. بۇل كورسەتكىشتەر قازاقستاننىڭ ىشكى سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن ءوزىنىڭ قايتا وڭدەۋ قۋاتىن ۇلعايتۋعا ۇمتىلىسىن ايعاقتايدى.
الايدا, ىشكى ءوندىرىس ءالى جەتكىلىكسىز. 2025 جىلى قازاقستان رەسەيدەن 285 مىڭ توننا اۆتوبەنزين, 300 مىڭ توننا اۆياوتىن, 450 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن جانە 500 مىڭ توننا بيتۋم ساتىپ الۋى ءتيىس. «كاسپي» بيرجاسىنىڭ ساراپشىلارى اتاپ وتكەندەي, بۇل قاتەرلەردى الدىن الا باسقارۋعا جانە ىشكى نارىققا تۇراقتى جەتكىزىلىمدەردى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان الدىن الۋ شاراسى.
سونىمەن بىرگە, قازاقستان شيكى مۇنايدىڭ ءىرى ەكسپورتتاۋشىسى بولىپ قالا بەرەدى: 2024 جىلى 68,6 ملن توننا ەكسپورتتالدى, ال 2025 جىلى 70,5 ملن تونناعا دەيىن ءوسۋ جوسپارلانۋدا. نەگىزگى باعىتتار كقك (54,9 ملن توننا), اتىراۋ – سامارا (8,8 ملن توننا), اتاسۋ – الاشانكوۋ (1,2 ملن توننا) مۇناي قۇبىرى جانە اقتاۋ پورتى (3,6 ملن توننا) بولىپ قالا بەرەدى. سونداي-اق, قازاقستان قىتاي مەن وزبەكستانعا مۇناي ءترانزيتىن 2024 جىلى 10,2 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايتتى.
قازاقستاندىق نارىققا وتىنعا سالىستىرمالى تۇردە تومەن سالىق جۇكتەمەسى ءتان — وتىن باعاسىنىڭ شامامەن 36%-ى رەسەيدەگى 71%-عا قارسى. بۇل ىشكى باعالاردىڭ تومەندەۋىن قامتاماسىز ەتەدى, بىراق سونىمەن بىرگە باعالار ەداۋىر جوعارى كورشى ەلدەرگە «كولەڭكەلى ەكسپورتتى» ىنتالاندىرادى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا, قازاقستاننىڭ ججم زاڭسىز شىعارىلۋىنان جىل سايىنعى شىعىنى شامامەن $1,2 ملرد قۇرايدى. بۇل قۇبىلىسقا قارسى تۇرۋ ءۇشىن 2025 جىلعى ناۋرىزدان باستاپ قر ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مۇناي ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋعا تىيىم سالۋدى تاعى جارتى جىلعا ۇزارتتى.
بقدا باعالاۋى بويىنشا, قر-دا مۇناي ونىمدەرى نارىعى مەن مۇناي ساتۋ نارىعى جوعارى شوعىرلانعان جانە اكىمشىلىك رەتتەۋگە تاۋەلدى بولىپ قالا بەرەدى. بقدا تاۋار بيرجالارىنا باقىلاۋدى كۇشەيتە وتىرىپ, كەزەڭ-كەزەڭمەن قايتا رەتتەۋگە جانە بەنچمارك باعا قالىپتاستىرۋعا كوشۋگە ارنالعان باعىتتى دايەكتى تۇردە ىلگەرىلەتەدى.
«كاسپي» بيرجاسىنىڭ ساراپشىلارى اتاپ وتكەندەي, بۇل شارالار ساۋدا-ساتتىقتىڭ اشىقتىعى مەن وتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, سونداي-اق دەلدالداردىڭ ءرولىن تومەندەتۋگە باعىتتالعان. ۆەدومستۆو ۇسىناتىن قادامداردىڭ قاتارىندا Platts حالىقارالىق يندەكستەرىنە تاۋەلدى پيلوتتىق مامىلەلەر, ءموز-دە شيكىزاتتى ءبولۋ كريتەريلەرىن راسىمدەۋ, جەتەكشى الاڭداردا وتىمدىلىكتى شوعىرلاندىرۋ, سونداي-اق ىشكى ەرەجەلەردى تۇراقتى ۆەريفيكاتسيالاۋمەن, ترانزاكتسيالىق مونيتورينگپەن جانە مۇددەلەر قاقتىعىسىن باسقارۋمەن بيرجالاردىڭ قارجى مونيتورينگى سۋبەكتىلەرى رەتىندەگى مارتەبەسىن راستاۋ بار.
بۇل جاعدايدا بيرجالىق ساۋدا-ساتتىق شەشۋشى ءرول اتقارا باستايدى. قازىرگى ۋاقىتتا ەلدەگى مۇناي ونىمدەرىنىڭ بيرجالىق ساۋداسى نارىقتاعى اشىقتىق پەن باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋدىڭ سالىستىرمالى تۇردە جاڭا, بىراق بەلسەندى دامىپ كەلە جاتقان قۇرالى بولىپ تابىلادى.
«كاسپي» بيرجاسىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا اي-92 بەنزينى ەڭ تۇراقتى قۇرال بولىپ قالا بەرەدى: ورتاشا باعالار تونناسىنا 200-210 مىڭ تەڭگە دياپازونىندا ساقتالادى, سۇرانىس جىل بويى بىركەلكى بولادى.
اي-95 بەنزينى «كاسپي» بيرجاسىنداعى ساۋدا-ساتتىقتاعى ۇلەستىڭ ءوسۋىن كورسەتەدى – كولەمى ازىرگە اي-92-دەن تومەن, بىراق اۆتوپارك جاڭارتىلعان سايىن ول دا ارتىپ كەلەدى. وتىننىڭ بۇل ءتۇرىنىڭ ورتاشا باعاسى اي-92-گە قاراعاندا جوعارى جانە 220-280 مىڭ تگ/ت قۇرايدى.
ديزەل وتىنى ساۋدا-ساتتىق كولەمى بويىنشا نەگىزگى بيرجالىق تاۋار بولىپ تابىلادى: ەگىس جانە ەگىن جيناۋ ناۋقانى كەزىندە ساۋدا-ساتتىق كولەمى ايىنا 5-6 مىڭ توننادان استى. 2023-2024 جىلدارى ورتاشا باعالار 270-290 مىڭ تگ/ت دەڭگەيىندە بولدى. «كاسپي» ساراپشىلارى اتاپ وتكەندەي, ديزەل نارىعى ماۋسىمعا تىعىز بايلانىستى.
«كاسپي» بيرجاسىنداعى اۆياوتىن تۇراقتى ءبىر قارقىندا ساتىلمايدى: كولەمى ايىنا ءجۇز توننادان بىرنەشە مىڭ تونناعا دەيىن اۋىتقيدى. ورتاشا باعالار 2022 جىلى شامامەن 295 مىڭ تەڭگەدەن 2023-2024 جىلدارى 400-420 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ءوستى. «كاسپي» بيرجاسىنىڭ ساراپشىلارى اتاپ وتكەندەي, نارىق كەروسيننىڭ حالىقارالىق باعاسىنا جانە جەتكىزۋشىلەردىڭ شەكتەۋلى سانىنا بايلانىستى, بۇل لوگيستيكالىق ماسەلەلەرگە تاۋەلدىلىكتى ارتتىرادى جانە باعا قىسىمىنىڭ قاتەرلەرىن ساقتايدى.
ەسەپتە بيرجالىق ساۋدا-ساتتىق مۇناي ونىمدەرىن ساتۋدىڭ نەگىزگى ارناسىنا اينالماعانى جونىندە باسا ايتىلعان. ساۋدا-ساتتىقتىڭ ناقتى كولەمى بيرجا ارقىلى وتكىزۋ ءۇشىن بەلگىلەنگەن كۆوتالاردىڭ از عانا پايىزىن قۇرايدى. الايدا, ولار باعا بەنچماركينگى فۋنكتسياسىن ورىندايدى جانە ساۋدا-ساتتىقتىڭ كوپ بولىگى بيرجادان تىس تىكەلەي كەلىسىم-شارتتارمەن جاسالاتىن نارىقتا اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتەدى.
ء«بىزدىڭ اناليتيكالىق ەسەبىمىز مۇناي ونىمدەرى ەلىمىزدىڭ ەنەرگيا بالانسىنىڭ نەگىزگى ەلەمەنتى بولىپ قالا بەرەتىنىن كورسەتتى. قازاقستان وڭدەۋدىڭ تۇراقتى دەڭگەيىن ساقتاپ وتىر, مودەرنيزاتسياعا ينۆەستيتسيا سالىپ, بىرتىندەپ قاتاڭ رەتتەۋدەن الشاقتاپ كەلەدى, بىراق نارىقتىڭ جوعارى شوعىرلانۋىن جانە يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى ساقتاپ وتىر. مۇنداي جاعدايلاردا بيرجالىق ساۋدا-ساتتىق اشىق ويىن ەرەجەلەرىن قۇرۋ, دەلدالداردىڭ ءرولىن تومەندەتۋ جانە ءادىل باعا بەلگىلەرىن قۇرۋ ءۇشىن قاجەتتى قۇرالعا اينالادى. بولاشاقتا ولار قازاقستانعا نەعۇرلىم باسەكەگە قابىلەتتى جانە ورنىقتى وتىن نارىعىنا كوشۋگە كومەكتەسەدى», - دەپ اتاپ ءوتتى «كاسپي» تاۋار بيرجاسى» اق پرەزيدەنتى مۇرات قاديسوۆ.
ىشكى نارىقتى تالداۋدان باسقا, «كاسپي» بيرجاسىنىڭ ەسەبى الەمدىك بولجامداردى قامتيدى: وپەك مالىمەتتەرى بويىنشا مۇنايعا الەمدىك سۇرانىس 2030 جىلعا قاراي تاۋلىگىنە 112 ملن باررەلگە جەتەدى; EIA باعالاۋى بويىنشا, قوردىڭ ءوسۋى اياسىندا Brent باعاسى 2026 جىلدىڭ ناۋرىز-ءساۋىر ايلارىنا قاراي $49 دوللارعا دەيىن تومەندەۋى مۇمكىن. قۇجاتتا قر مەن رف سالىق جانە رەتتەۋ تەتىكتەرى, ەاەو-دا مۇناي مەن مۇناي ونىمدەرىنىڭ ورتاق نارىقتارىن قالىپتاستىرۋ ستسەناريلەرى, سالانى دامىتۋداعى تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن جي ءرولى قاراستىرىلادى.
