اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا جاڭا ءونىمنىڭ العاشقى پارتياسى الىندى

ەلىمىزدىڭ مۇناي وڭدەۋ سالاسىنداعى تۇڭعىش كاسىپورىن – اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا بىرنەشە ساتىلى قايتا جاڭعىرتۋ جوباسى ءساتتى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. الدىمەن, جاپونيانىڭ «مارۋبەني كورپورەيشن» كومپانياسى قايتا جاڭعىرتۋ جوباسىن ىسكە اسىرعان ەدى. بۇدان سوڭ اتالعان زاۋىتتا قىتايدىڭ «ءSىNOPEC ءEngىneerىng» كومپانياسى حوش ءيىستى كومىرسۋتەكتەر شىعاراتىن كەشەن قۇرىلىسىن جۇرگىزۋدى قولعا الدى. وسىعان وراي ءاتموز جانە «سينوپەك ينجينيرينگ» كومپانياسى اراسىندا ءوزارا شارتقا قول قويىلدى. جوبا بويىنشا كەشەن قۇرىلىسىنا سالىناتىن ينۆەستيتسيالىق قارجىنىڭ كولەمى 1 ميلليارد 40 ميلليون اقش دوللارىن قۇرادى. بۇل ەلباسىنىڭ 2015 جىلعا دەيىنگى مەرزىمدە مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىن قايتا جاڭعىرتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنا وراي قولعا الىنعان العاشقى جوبا بولۋىمەن ەرەكشەلەندى.

جوبانى ىسكە اسىرۋ ەلىمىزدەگى مۇناي-حيميا ونەركاسىبىن دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەدى. مۇنى ماماندار جوبا تۋرالى اڭگىمە باستالعاننان بەرى ايتىپ كەلەدى. ناقتىلاي ايتقاندا, الدىمەن جىلىنا 133 مىڭ توننا بەنزول جانە ءبىر جىلدا 496 مىڭ توننا پاراكسيلول شىعارۋعا قول جەتكىزەدى. سونىمەن بىرگە, وسى جوبا ارقىلى ءاتموز-دە شىعارىلاتىن تاۋارلى بەنزيندەردىڭ ساپاسىن ەۋرو-4 ستاندارتى دەڭگەيىنە جەتكىزۋگە بولادى. ال ەكولوگيالىق تۇرعىدان ايتقاندا, جانارماي تۇرلەرىندەگى بەنزولدىڭ مولشەرى 1 پايىزدان, حوش ءيىستى كومىرسۋتەگىلەر 35 پايىزدان اسپايدى دەپ تۇسىندىرەدى ماماندار. بەنزين تۇرلەرى مەن ديزەل قۇرامىنداعى كۇكىرت مولشەرى, قورشاعان ورتاعا زياندى اسەرى ازايادى. ەۋرو-4 ستان­دار­تىنىڭ تالابى وسىنداي. ديزەل مەن اۆيا­وتىن ءوندىرۋ دە ۇلعاي­تىل­ماق. ونىڭ ىشىندە ديزەل كولە­مىن قوسىمشا سۋتەگى الۋ ەسەبى­نەن مولايتۋعا مۇمكىندىك بار ەكەن. موتور مايلارىنىڭ ساپاسى مۇناي ونىمدەرىنىڭ ءتۇر-ءتۇرىن كوبەيتۋ ەسەبىنەن جاقسارتىلماق. سونىڭ ىشىندە ەۋرو-2 ستاندارتىنا سايكەستەندىرىلگەن رەگۋليار-92, پرەميۋم-95, سۋپەر-98 ماركىلى بەنزيندەرىندە بەنزول مەن كۇكىرتتىڭ مولشەرلى كورسەتكىشتەرى بويىنشا ساپا قورى ساقتالادى. ەۋرو-2,3,4 ستاندارتتارىمەن شىعارىلاتىن قىسقى جانە جازعى ديزەل وتىندارىندا قوسپا قولدانىلماسا دا 35 گرادۋستىق سالقىندا قاتپايتىندىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. سول سەبەپتەن, ەكولوگيالىق جاعىنان تازا بۇل ءونىمدى جەڭىل جانە جۇك كولىكتەرىنە قولدانۋعا ابدەن بولادى. قازىرگى كەزدە جىلىنا 200 مىڭ تونناعا دەيىن شىعارىلاتىن تس-1 رەاكتيۆ وتىنى سۋتەگىنەن تازارتىلىپ, كەروسينمەن ارالاستىرىلۋ ارقىلى تۇتىنۋشىعا ۇسىنىلماق. مىنە, مۇناي ونىمدەرىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ مەن قورشاعان ور­تاعا زيا­نىن شەكتەۋدى اتالعان جوبانىڭ ءبىر ارتىقشىلىعى دەۋگە بولادى. حوش ءيىستى كومىرسۋتەكتەر شى­عا­راتىن كەشەنى ءاتموز-ءدىڭ مۇ­ناي وڭدەۋ قۋاتىنىڭ مولايۋىنا دا سەپ بولماق. سەبەبى, 2003-2006 جىل­دار ارالىعىندا جۇرگىزىلگەن قاي­تا جاڭعىرتۋ جوباسىنىڭ جال­عاسى بولىپ ەسەپتەلەتىن بۇل كەشەن قۇرىلىسى فرانتسيانىڭ «Axens» ليتسەنزياسىن يەلەنگەن «Paramax BTX» تەحنولوگيا­سى بويىنشا ىسكە اسىرىلدى. جو­باعا كىرەتىن كاتاليكالىق ريفور­مينگ قوندىرعىسى بەنزول ءبو­لىپ شىعارۋعا نەگىزدەلگەن. ال حوش ءيىستى كومىرسۋتەگىن شىعا­راتىن كەشەن قۇرىلىسى اياسىن­دا تۇرعىزىلاتىن «Eluxyl» قوندىر­عىسىمەن پاراكسيلول ءونىمى الى­نادى. بۇعان قوسا كسيلولداردى يزومەرلەيتىن «XyMax» قوندىر­عىسى جانە تولۋولدى تران­سال­كيلدەۋگە قاجەتتى «Trans Plus» قوندىرعىسىن سالۋ كوزدەلدى. وسى قوندىرعىلار جوبانىڭ باستى ارتىقشىلىعىن ايقىن­داي­دى. وسىنداي ماڭىزى بار, الەمدىك وزىق تەحنولوگيالار قولدا­نى­لاتىندىعى كوزدەلگەن ءاتموز-دەگى حوش ءيىستى كومىرسۋتەكتەر شى­عاراتىن كەشەن قۇرىلىسى بىلتىرعى جىلدىڭ اياعىندا ىسكە قوسىلعان ەدى. جاقىندا جاڭا كەشەندە جاڭا ءونىم – بەنزولدىڭ العاشقى پارتياسى الىندى. ء–دال قازىر كەشەندەگى تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەردىڭ كوپ بولىگى قالىپتى رەجىمدە تۇر. ءبىز 103 بىرلىك ساندى وكتانى بار جوعارى وكتاندى كومپونەنت شىعاراتىن بولامىز. بۇل بىزگە اي-80 بەنزينىنىڭ ءوندىرىسىن توقتاتىپ, ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن, جالپى, تۇتىنۋشىلار ءۇشىن اسا قاجەتتى جوعارى وكتاندى بەنزين وندىرۋگە كوشۋگە مۇمكىندىك بەردى, –دەپ ءمالىم ەتتى زاۋىتتىڭ باس ديرەكتورى قايرات ورازباەۆ. –بۇل جوبانى ىسكە اسىرۋداعى ماقسات – ك3 جانە ك4 ستاندارتتارىنا كوشۋ ءۇشىن بەنزينىنىڭ ەكولوگيالىق تۇرعىدان ەڭ زياندى بولىگى – بەنزولدى ءبولىپ الۋ. ەندى مىنە, سول ماقساتىمىز ورىندالىپ, الەمدىك نارىقتا ۇلكەن سۇرانىسقا يە, سونداي-اق, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ بولاشاق مۇناي-حيميا كلاستەرىنىڭ باستى شيكىزاتىنىڭ بىرىنە اينالاتىن بەنزولدىڭ العاشقى پارتياسى الۋعا قول جەتكىزدىك. اتالعان جوبانى ىسكە اسىرعان باس مەردىگەر –«سينوپەك ينجينيرينگ» كومپانياسى فيليالىنىڭ ديرەكتورى چجەن فۋتسيان «ءبىز وسى جوبانى قولعا العاندا الدىمىزعا ۇلكەن ماقسات قويدىق. ەڭ باستىسى –جوبانى مەرزىمىندە ساپالى ورىنداۋ. بۇگىن ءبىز سول ماقساتىمىزدى ورىندادىق. بۇل قوندىرعىمەن قازاقستاندا ءبىرىنشى رەت ك3 ستاندارتتى بەنزين, بەنزول, سىعىلعان گاز جانە ت.ب. وندىرۋگە بولادى. ەندى جاقىندا پاراكسيلول ءوندىرۋ قوندىرعىسىن, ال كەلەسى جىلدىڭ سوڭىنا قاراي مۇنايدى تەرەڭ وڭدەۋ كەشەنىن (متوك) ىسكە قوسۋدى كوزدەپ وتىرمىز», دەگەن پىكىرىمەن ءبولىستى. زاۋىتتىڭ باس ديرەكتورى قايرات ورازباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بەنزول الەمدىك نارىقتاعى ەڭ قىمبات تۇراتىن ءونىمنىڭ بىرىنەن سانالادى. ويتكەنى, ونى پلاستيكالىق قوسپالار, حيميالىق تالشىقتار شىعارۋعا كەڭىنەن قولدانىلادى. وسى كەشەندە شىعارىلاتىن ەكىنشى ءونىم – پاراكسيلول-بەنزولدان دا باعالى, قىمبات ءونىم. اتالعان زاۋىتتا العاشقى پارتياسى الىنعان بەنزولدىڭ قۇرامى –99,97%, ياعني ساپاسى وتە جوعارى دەۋگە تولىق نەگىز بار. ازىرگە بەنزولدى ەكسپورتقا شىعارۋ كوزدەلىپ وتىر. الدىمەن, ارينە, رەسەي, قىتاي نارىعىنا ەكسپورتتاۋ نۇسقالارى قاراستىرىلۋدا. بۇدان وزگە ەۋروپا نارىعىنا ەكسپورتتالۋى جوققا شىعارىلمايدى. سەبەبى, الەمدە بەنزولدى شيكىزات رەتىندە تۇتىناتىن ەلدەردىڭ قاتارى كوپ. بولاشاقتا اتىراۋ وبلىسىندا مۇناي-حيميا كەشەنى ىسكە قوسىلعاندا مۇندا جىلىنا شىعارىلاتىن 133 مىڭ توننا بەنزول ىشكى نارىقتا شيكىزات رەتىندە قالدىرىلماق ەكەن. – بۇل بەس تەحنولوگيالىق قوندىرعىدان تۇراتىن ەڭ اۋقىمدى كەشەن, مۇندا 270 ادامعا جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. جۇمىسقا تارتىلعان ادامداردىڭ ءبىر بولىگىن زاۋىتتىڭ تاجىريبەلى ماماندارى قۇرايدى, قالعانى قىتاي مەن رەسەيدەگى ءىرى زاۋىتتاردا بىرنەشە وقۋ كەزەڭدەرىنەن, ءىس-تاجىريبەدەن وتكەن قىزمەتكەرلەر. ءبارى دە جاڭا كەشەن قوندىرعىلارىندا جۇمىس جاساۋعا ءازىر, –دەدى زاۋىتتىڭ باس ديرەكتورى قايرات ورازباەۆ. –بولاشاقتا وسى كەشەندە جوعارى وكتاندى 750 مىڭ توننا بەنزين شىعاراتىن بولامىز.

جولداسبەك شوپەعۇل, «ەگەمەن قازاقستان».

اتىراۋ وبلىسى.