حالىقارالىق جۇرگىزۋشى كۋالىگىنىڭ جاي-جاپسارى

ىشكى ىستەر مينيسترلىگى الماتى قالالىق پوليتسيا دەپار­تامەنتى جاريالاعان حابار­­لاماعا سىلتەمە جاساپ, ازا­­ماتتارعا حالىقارالىق جۇر­گىزۋ­شى كۋالىگىن بەرۋگە قۇقىعى جوق جەكە ۇيىمدارعا, تۋريستىك اگەنت­تىكتەرگە جانە باسقا دا قۇ­رى­­لىمدارعا جۇگىنۋگە بولمايتىنىن ەسكەرتىپ وتىر.

«حالىقارالىق جۇرگىزۋشى كۋالىگى – جۇرگىزۋشىنىڭ شەتەلدە كولىك قۇرالىن باسقارۋ قۇقى­عىن راستايتىن قۇجات. بۇل قۇ­جات 1968 جىلعى 8 قاراشاداعى جول قوزعالىسى تۋرالى ۆەنا كونۆەنتسياسىنا قول قويعان 180-نەن اسا ەلدە مويىندالادى. الماتى قالالىق پوليتسيا دەپار­تامەنتى اكىمشىلىك پوليتسيا باس­قار­ماسىنىڭ پروتسەسسينگ ورتا­لى­عىنىڭ باستىعى ايدىن مەركىمباەۆتىڭ تۇسىندىرۋىنشە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «ىشكى ىستەر ورگاندارى تۋرالى» زاڭىنىڭ 6-بابىنا سايكەس, جۇرگىزۋشى كۋالىكتەرىن, ونىڭ ىشىندە حالىق­ارالىق كۋالىكتەردى بەرۋ ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ايرىقشا قۇزىرەتىنە جاتادى», دەلىنگەن اتالعان ءباسپاسوز مالىمدەمەسىندە.

كليەنتتى قالايدا وزىنە تارتۋدى ماقسات تۇتقان تۋرفيرمالار مەن وزگە دە جارنامالىق قۇرىلىم­دار شەتەلگە شىعۋعا ارەكەت ەتكەن ازاماتتارعا حالىقارالىق جۇرگىزۋشى كۋالىگىن دايىنداپ بەرۋ قىزمەتىن دە قوسا ۇسىنىپ جۇرگەن كورىنەدى. سول سەبەپتى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە حالىقارالىق جۇرگىزۋشى كۋالىكتەرى بەرىلمەيتىنىن رەسمي مالىمدەپ وتىر.

«ازاماتتاردىڭ كۇماندى ونلاين-سايتتار نەمەسە جەكە فيرمالار ارقىلى كۋالىك راسىمدەۋگە بەرگەن وتىنىشتەرى زاڭدى كۇشكە يە ەمەس. حجك ۇلتتىق جۇر­گىزۋشى كۋالىگىنىڭ ورنىن باسپايدى, تەك ونىڭ رەسمي اۋدارماسى سانالادى», دەپ حا­بارلادى مينيسترلىكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

دەگەنمەن مينيسترلىك حالىقارا­لىق جۇرگىزۋشى كۋالىگى مىنانداي جاعدايلاردا قاجەت بولۋى مۇمكىن ەكەنىن دە ەسكەرتە كەتتى: شەتەلدە اۆتوكولىكتى جالعا الۋ كەزىندە; جەكە اۆتوكولىكپەن شەكارادان ءوتۋ كەزىندە; جولداعى تەكسەرۋ بارىسىندا قۇجاتتاردى كورسەتۋ كەزىندە; شەتەلدە ساقتاندىرۋدى راسىمدەۋ كەزىندە.

بىراق ءبىر ەسكەرە كەتەرلىگى, حالىق­ارالىق جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋ ءۇشىن ەمتيحان تاپسىرۋ نەمەسە وقۋدان ءوتۋ تالاپ ەتىلمەيدى. سول سەبەپتى دە الماتى قالالىق پوليتسيا دەپارتامەنتى ازاماتتاردى ساق بولۋعا, الاياق دەلدالداردىڭ ارباۋىنا تۇسپەۋگە شاقىرادى. ال ەگەر كۇمان تۋىنداعان جاعدايدا ازاماتتار اۋماقتىق ىشكى ىستەر ورگاندارىنا جۇگىنىپ, تولىق اقپارات الۋى­نا قۇقىلى.

ءبىز ءوز تاراپىمىزدان عالامتوردى اقتارىپ, وسىنداي كۋالىك بەرۋمەن اينالىسىپ جاتقان كومپانيالاردىڭ بار-جوعىن ىزدەستىرىپ كوردىك. بىراق ولاردىڭ سايتتارىنان حجك الىپ بەرەمىز دەگەن حابارلاندىرۋ كورمەدىك. جالپى, ولاردىڭ وتە كوپ ەكەنىن ەسكەرسەك, ءبارىن زەردەلەپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس.

شىنىن ايتقاندا, مينيسترلىك جاريا­­لاعان اقپاراتتان ەلىمىزدە حالىق­ارالىق جۇرگىزۋشى كۋالىگىنىڭ بەرى­لەتىنىن, يا بەرىل­مەيتىنىن انىق ۇعا المادىق. مينيستر­لىكتىڭ Gov.kz-تەگى رەسمي ينتەرنەت رەسۋرسىندا «قازاقستاندا حالىقارالىق جۇرگىزۋشى كۋالىكتەرى بەرىلمەيدى» دەپ تايعا تاڭباسقانداي-اق جازىلعان. بىراق ماتەريالدا ماعىناسى ءبىر-بىرىنە كەرەعار ەكى سويلەم بار. ياعني ەكىنشى ابزاتستاعى سويلەمدە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «ىشكى ىستەر ورگاندارى تۋرالى» زاڭىنىڭ 6-بابىنا سايكەس, جۇرگىزۋشى كۋالىكتەرىن, ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق كۋالىكتەردى بەرۋ ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ايرىقشا قۇزىرەتىنە جاتادى», دەلىنگەن. ياعني حجك كەيبىر جاعدايلاردا بەرىلەدى دەگەن ءسوز.

ال ودان كەيىنگى ابزاتستا «بۇگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا حالىق­ارالىق جۇرگىزۋشى كۋالىكتەرى بەرىلمەي­دى» دەلىنگەن جانە تومەندە مۇنداي كۋالىك­تىڭ قاجەت بولۋى مۇمكىن جاعدايلار كەلتىرىلگەن.

وسىعان بايلانىستى ءبىز مينيسترلىككە بىرنەشە سۇراقتىڭ باسىن قوسقان حاتىمىزدى جولدادىق: حجك ەلىمىزدە بەرىلە مە, بەرىلمەي مە؟ بەرىلسە, قانداي جاعدايلاردا جانە كىمدەرگە بەرىلەدى؟ حجك شەت مەملەكەتكە شىققان وتانداستارىمىزدان تالاپ ەتىلگەن (قاجەت بولعان) جاعدايدا ولار قانداي قۇجات ۇسىنادى؟ ءوزىمىزدىڭ وتاندىق جۇرگىزۋشى كۋالىگى سىرت ەلدەردە قولدانۋعا جاراي ما؟ ويتكەنى ول كۋالىكتە نەگىزگى دەرەكتەردىڭ لاتىنشا ترانسكريپتسياسى قوسا جازىلعان. تۋريستىك كومپانيالارعا جانە وزگە دە دەلدار ۇيىمدارعا سەنىپ, حجك العان ازاماتتاردىڭ شاعىمى, ناقتى فاكتىلەرى بار ما؟ مىنە, اراعا اپتا سالىپ وسى سۇراقتارىمىزعا ناقتى جاۋاپ الا الدىق.

مينيسترلىكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى بىزگە جولداعان جاۋابىندا ەلىمىزدىڭ «ىشكى ىستەر ورگاندارى تۋرالى» زاڭىنىڭ 6-بابىنا سايكەس, جۇرگىزۋشى كۋالىكتەرىن بەرۋ ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ايرىقشا قىزمەتىنە جاتاتىنىن تاعى دا ەسكەرتە كەتتى.

«بۇگىندە ەلىمىزدە حالىقارالىق جۇرگىزۋ­شى كۋالىكتەرى بەرىلمەيدى. شەت مەملەكەتتە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق جۇرگىزۋشى كۋالىگى سونىڭ ىشىن­دە 1968 جىلعى 8 قاراشاداعى جول قوز­عالىسى تۋرالى ۆەنا كونۆەنتسياسىنا قول قويعان مەملەكەتتەن باسقا مەملەكەتتەردە, كولىك قۇرالىن باسقارۋ سول ەلدىڭ زاڭناماسىنا سايكەس جۇرگىزىلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق جۇرگىزۋشى كۋالىگى جول قوزعالىسى تۋرالى ۆەنا كونۆەنتسياسىنا قول قويعان 180-نەن اسا ەلدەردە جارامدى», دەلىنگەن ءىمم تۇسىنىكتەمەسىندە.

ياعني ءبىزدىڭ ءتول كۋالىگىمىز سىرت ەلدەرگە دە جارامدى دەگەن ءسوز. سول سەبەپتى تۋريستىك كومپانيالار وسىنداي كۋالىك الىپ بەرەمىز دەپ قوسىمشا اقى سۇراپ جاتسا, ءتيىستى ورگاندارعا حابار بەرۋ كەرەك.

مينيسترلىكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى بەرگەن جاۋابىنا سۇيەنسەك, ازاماتتاردىڭ تۋريستىك كومپانيالارعا جانە وزگە دە ونلاين-سايتتار نەمەسە دەلدار ۇيىمدارعا سەنىپ, جالعان حالىقارالىق جۇرگىزۋشى كۋالىگىن الۋ بويىنشا شاعىمدار تۇسپەپتى.

«قازىر كەيبىر جەكە ۇيىمدار مەن تۋريس­­تىك اگەنتتىكتەر حالىقارالىق جۇرگىزۋ­شى كۋالىگىن راسىمدەۋدى ۇسىنىپ جاتىر. ەسكەر­تە كەتەيىك, ەشبىر جەكە كومپانيانىڭ نەمەسە سايتتىڭ حالىقارا­لىق جۇرگىزۋشى كۋا­لىگىن بەرۋگە قۇقى جوق. مۇنداي قۇجات­تار­دىڭ زاڭدى كۇشى بولمايدى», دەپ مي­نيستر­لىكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى ءسوزدىڭ توق ەتەرىن جەتكىزىپتى.