مىناداي جاعداي بولدى. ءبىر تانىس جىگىت جۇمىستان سوڭ ۇيىنە كەلە جاتىپ كوشەدە ساتىلىپ تۇرعان قاربىزدان ساتىپ الادى. ءوزى ءنان ەكەن. سونىسىنا قاراپ, پىسكەن دەپ ويلايدى. بالا-شاعاسىن جيىپ, قاربىزدى قاق ورتاسىنان ايىرىپ كەپ جىبەرسە, ءىشى اپپاق دەيدى. سودان اشۋى كەپ ساتۋشىعا تۋرا تارتادى. بارسا ءنوپىر حالىق ەكەن. سالعان جەردە: «اپا, جاڭاعى قاربىزىڭ پىسپەگەن عوي», دەپتى ايقايلاپ. ساتىپ الۋشىلارىنان ىڭعايسىزدانعان انا كىسى قولىنا جانە ءبىر قاربىزدى ۇستاتا سالادى. مۇنىسى پىسكەن ەكەن. ەرتەسى الگى تانىس باسقا ءبىر قاربىز ساتىپ تۇرعانداردىڭ قاسىنان ءوتىپ بارا جاتادى دا, ءبىر قيتۇرقى ويعا بەرىلەدى. سويتەدى دە, توقتاي قالىپ ساتۋشىعا ەنتىگىپ جەتىپ: «كوكە, باعاناعى ساتقان قاربىزىڭ اپپاق ەكەن», دەيدى. الدىنا مىڭ-سان ادام كەلىپ-كەتىپ جاتقان ساتۋشى ونى قايدان اڭعارسىن. ءوزىنىڭ تۇتىنۋشىلارىن شوشىتىپ الماۋ ءۇشىن الگىنىڭ قولىنا ءبىر قاربىزدى بەرە قويادى. كەشىرىم سۇراپ شىعارىپ سالادى.
– وسىنى كاسىپ قىلعانىمدا ۇيدەگىلەر جاز بويى تەگىن قاربىز جەيتىن ەدى, – دەپ كۇلەدى تانىسىم. – بىراق ارىڭ جىبەرمەيدى ەكەن.
راسىندا, پىسپەگەن قاربىز الىپ, سان سوعىپ قالىپ جاتقاندار از ەمەس. سوندىقتان قاربىز تاڭداي ءبىلۋ كەرەك. ەگەر تاڭداي المايتىن بولساڭىز, تومەندە بىرەر كەڭەس بەرەيىك.
ەڭ الدىمەن, پىسكەن قاربىزدىڭ اق جولاعى جالپاق بولادى.سونداي-اق, جولاعى قانىق بولۋى ءتيىس. ودان سوڭ قاربىزدى شەرتىپ كورگەن كەزدە داۋىسى انىق شىعۋى كەرەك. ۇشىنشىدەن, سىرتىندا قوڭىر-قارا داعى بار نەمەسە جىرىلعان قاربىزدى كورسەڭىز مۇلدە جولاماعانىڭىز ءجون. ءتورتىنشى, قاربىزدى, باسقا دا جەمىستى ساباعىنا قاراپ تا تاڭداۋعا بولادى. ەگەر جەمىستىڭ ساباعى شىرىمەگەن بولسا وندا ول جاڭا ج ۇلىنىپ اكەلىنگەن جانە ءىشى دە تۇسپەگەن. بەسىنشى, قاربىزدا بولاتىن سارى داقتار ونىڭ تولىق پىسكەنىن بىلدىرەدى. التىنشى, قاربىزدىڭ سىرتى جىلتىر بولسا دا جاقسى پىسكەندىگىنىڭ بەلگىسى.
نەگىزى, ماماندار قاۋىن-قاربىزدى تامىز ايىنان باستاپ جەۋگە كەڭەس بەرەدى. ساتىلىمعا ەرتە تۇسكەن قاۋىن-قاربىزداردىڭ قۇرامىندا نيتراتتار شامادان تىس كوپ بولادى. ەگەر قاربىز ساتىپ العان بولساڭىز سىرتىن جاقسىلاپ جۋ كەرەك. كەسىلگەن قاربىز التى ساعاتتان ارتىق تۇرىپ قالعان بولسا جەمەگەنىڭىز ءجون. سونىمەن قاتار, ساتىپ الار كەزدە ساتۋشىعا قاربىزدى كەسىپ بەرۋىن وتىنبەڭىز. ول جەرگە ميكروبتار ءتۇسىپ, ىشەك ينفەكتسياسى اۋرۋىن تۋدىرۋى ابدەن مۇمكىن.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.
– وسىنى كاسىپ قىلعانىمدا ۇيدەگىلەر جاز بويى تەگىن قاربىز جەيتىن ەدى, – دەپ كۇلەدى تانىسىم. – بىراق ارىڭ جىبەرمەيدى ەكەن.
راسىندا, پىسپەگەن قاربىز الىپ, سان سوعىپ قالىپ جاتقاندار از ەمەس. سوندىقتان قاربىز تاڭداي ءبىلۋ كەرەك. ەگەر تاڭداي المايتىن بولساڭىز, تومەندە بىرەر كەڭەس بەرەيىك.
ەڭ الدىمەن, پىسكەن قاربىزدىڭ اق جولاعى جالپاق بولادى.سونداي-اق, جولاعى قانىق بولۋى ءتيىس. ودان سوڭ قاربىزدى شەرتىپ كورگەن كەزدە داۋىسى انىق شىعۋى كەرەك. ۇشىنشىدەن, سىرتىندا قوڭىر-قارا داعى بار نەمەسە جىرىلعان قاربىزدى كورسەڭىز مۇلدە جولاماعانىڭىز ءجون. ءتورتىنشى, قاربىزدى, باسقا دا جەمىستى ساباعىنا قاراپ تا تاڭداۋعا بولادى. ەگەر جەمىستىڭ ساباعى شىرىمەگەن بولسا وندا ول جاڭا ج ۇلىنىپ اكەلىنگەن جانە ءىشى دە تۇسپەگەن. بەسىنشى, قاربىزدا بولاتىن سارى داقتار ونىڭ تولىق پىسكەنىن بىلدىرەدى. التىنشى, قاربىزدىڭ سىرتى جىلتىر بولسا دا جاقسى پىسكەندىگىنىڭ بەلگىسى.
نەگىزى, ماماندار قاۋىن-قاربىزدى تامىز ايىنان باستاپ جەۋگە كەڭەس بەرەدى. ساتىلىمعا ەرتە تۇسكەن قاۋىن-قاربىزداردىڭ قۇرامىندا نيتراتتار شامادان تىس كوپ بولادى. ەگەر قاربىز ساتىپ العان بولساڭىز سىرتىن جاقسىلاپ جۋ كەرەك. كەسىلگەن قاربىز التى ساعاتتان ارتىق تۇرىپ قالعان بولسا جەمەگەنىڭىز ءجون. سونىمەن قاتار, ساتىپ الار كەزدە ساتۋشىعا قاربىزدى كەسىپ بەرۋىن وتىنبەڭىز. ول جەرگە ميكروبتار ءتۇسىپ, ىشەك ينفەكتسياسى اۋرۋىن تۋدىرۋى ابدەن مۇمكىن.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.
