فوتو: ەرلان ومار
تامىزدىڭ سوڭعى كۇندەرى بازارعا كىرسەڭىز, مەكتەپكە كەرەك-جاراق ىزدەگەن اتا-انانىڭ قاراسى قالىڭ. ءبىرى داپتەر-كىتاپتىڭ باعاسىن سۇراپ الەك, ءبىرى بالاسىنا ساپالى سومكە تاڭداۋعا تىرىسادى. ساۋداگەرلەردىڭ سوزىنە سەنسەك, باعانىڭ وسۋىنە تەك سۇرانىس قانا ەمەس, سىرتقى فاكتورلار دا اسەر ەتىپ وتىر.
«جالپى كەڭسە تاۋارلارىنىڭ باعاسى بىلتىرمەن سالىستىرعاندا بيىل كادىمگىدەي ءوستى. سەبەبى دوللار قىمباتتادى. ءبىر جىل ىشىندە ءبىراز ايىرماشىلىق بايقالادى. وتكەن جىلى ءبىرىنشى سىنىپقا قاجەتتى وقۋ قۇرالدارىنا 6-7 مىڭ تەڭگە كەتسە, بيىل 10 مىڭعا جۋىقتاپ وتىر. قولدان كەلگەنشە اتا-انالارعا جەڭىلدىك جاساپ, كومەكتەسەمىز. بىراق بىزگە دە تاۋار قىمبات كەلەدى, ءارى نارىقتاعى باعانى ۇستاۋىمىز كەرەك. اتا-انالارعا, اسىرەسە كوپبالالى وتباسىلارعا وڭاي ەمەس», دەيدى ساتۋشى.
ساۋدا نۇكتەلەرىن ارالاپ ءجۇرىپ باعالاردىڭ تۇراقسىزدىعىن بايقادىق. ماسەلەن, ءبىر بازاردا داپتەر 15 تەڭگەدەن ساتىلسا, باسقا جەردە ودان قىمبات. قالام – 30-120 تەڭگە ارالىعىندا, قارىنداش – 50-100 تەڭگە, ال ءتۇرلى-ءتۇستى قارىنداش 700-1200 تەڭگە تۇرادى. كۇندەلىك 500 تەڭگەدەن باستالسا, سىزعىش 100-300 تەڭگەگە دەيىن جەتەدى. بالانىڭ سومكەسىن 4 مىڭعا دا, 8 مىڭعا دا تابۋعا بولادى. ياعني, وقۋشىعا ەڭ قاجەتتى دەگەن قاراپايىم قۇرال-جابدىقتاردىڭ قۇنىن ەسەپتەگەندە دە باعانىڭ ايىرماشىلىعى انىق بايقالادى.
اتا-انالاردىڭ اراسىندا قولىنداعى تۇبىرتەكتەردى قايتا-قايتا قاراپ, شىعىندى ساناۋمەن جۇرگەندەر از ەمەس. استانا قالاسىنىڭ تۇرعىنى دينارا توماەۆا بيىلعى دايىندىقتىڭ قالتاسىنا قالاي اسەر ەتكەنىن جاسىرمادى.
«بۇگىن ءبىر بالامدى 80 مىڭ تەڭگەگە كيىندىردىم. ونىڭ وزىندە ۇنەمدەپ ءجۇرىپ جيناقتادىم. جالپى ەسەپتەگەندە ءبىر بالاعا 120 مىڭ تەڭگەدەي كەتەدى ەكەن. ال كوپبالالى اتا-انالارعا ءتىپتى قيىن, شىعىندارى 400-500 مىڭعا جەتىپ قالادى. مەن ءوزىمنىڭ ءۇش بالامنىڭ ەكەۋىن مەكتەپكە اپارامىن. جىل سايىن ءار بالاعا 150 مىڭداي اقشا بولەمىن. بۇل تەك كيىم مەن قۇرال-جابدىق, وعان قىستىق, كۇزدىك سىرت كيىم كىرمەيدى», دەيدى ول.
كەيبىر اتا-انالار باعانى ەكىنشى ورىنعا ىسىرىپ قويىپ, ولار ەڭ الدىمەن بالانىڭ دەنساۋلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىنە ءمان بەرەدى. اسىرەسە سومكە تاڭداۋدا سالماعى, ىڭعايلىلىعى, جارىق شاعىلىستىراتىن جولاقتارىنىڭ بولۋى باستى نازاردا.
«بيىل قىزىم 1 سىنىپقا, ۇلكەن ۇلىم 2 سىنىپقا بارادى. مەكتەپ فورماسى مەن اياق-كيىمگە 100 مىڭ تەڭگەدەي كەتتى. كانتسەليارياعا تاعى 30 مىڭ شىعىندالدىق. جالپى ەسەپتە ءبىر بالاعا 130-150 مىڭ تەڭگە جۇمسالادى. مىسالى, اياق كيىمدى 22-25 مىڭنان الدىق, جەيدە – 7-10 مىڭ, شالبار – 13 مىڭ, سىرتقى جيلەتكا – 8 مىڭ. سومكەنى 10 مىڭ تەڭگەگە الدىق. تاڭداعاندا ورتوپەديالىق بولۋىنا, جارىق شاعىلىستىراتىن جولاقتارىنىڭ بار-جوعىنا, جەڭىلدىگىنە قاتتى ءمان بەردىم», دەيدى اتا-انا.
كوپبالالى وتباسىلار ءۇشىن ءبىر-بىرىنە قوسىلعان شىعىن كولەمى كەيدە جارتى جىلدىق تابىسقا پارا-پار بولىپ كەتەدى. تاعى ءبىر انا بالانىڭ كيىمىن دە, قۇرالىن دا تۇگەلدەپ شىعۋ ءۇشىن ءبىراز قاراجات قاجەت ەكەندىگىن جاسىرمادى.
«بيىل ءتورت بالامىزدى مەكتەپكە دايىنداۋعا 300 مىڭ تەڭگەدەي جۇمسادىق. ونىڭ 40 مىڭ تەڭگەسى كەڭسە تاۋارلارىنا, قالعانى كيىم-كەشەككە كەتتى. ءار بالانى جەكە ەسەپتەگەن جوقپىز. شامالاپ الدىق. ءبارى قىمباتتاپ كەتتى عوي», دەيدى.
جاڭا وقۋ جىلىنا دايىندىقتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – ساتىپ الۋ مادەنيەتىنىڭ وزگەرۋى. بۇرىنعىداي بازار ارالاپ, ساۋدا قاتارىن شارلاۋ مىندەتتى ەمەس. قازىر كوپشىلىك ونلاين تاپسىرىسقا بەيىمدەلە باستاعان. اتا-انالاردىڭ پىكىرىنشە, بۇل ءبىر جاعىنان ارتىق شىعىننان ساقتايتىن ءتاسىل, ەكىنشى جاعىنان ۋاقىتتى ۇنەمدەيدى.
«قىزىمدى مەكتەپكە دايىنداۋ ءۇشىن كيىمىنە شامامەن 130 مىڭ تەڭگە شىقتى. اياق كيىمدەردى ەسەپتەمەگەندە. ال مەكتەپ قۇرالدارىنا 60 مىڭ تەڭگەدەي كەتتى. سوندا ءبىر بالاعا 200 مىڭ تەڭگە جۋىقتاپ تۇر. ارينە, ۇنەمدەۋگە دە بولادى. بىراق ول وتباسىنىڭ جاعدايىنا بايلانىستى. مەن ءوزىم سوڭعى جىلدارى ونلاين ساتىپ الۋدى ءجون كورەمىن. ويتكەنى بازارعا بارساڭ, كوز تويماي, ارتىق زات الىپ قوياسىڭ. ال ونلايندا ناقتى كەرەگىن عانا تاڭداپ الاسىڭ», دەيدى ول.
جوعارىداعى اتا-انالار مەن ساۋداگەر پىكىرلەرىنەن اڭعارعانىمىزداي, جاڭا وقۋ جىلىنا دايىندىق قالتاعا قوماقتى سالماق ءتۇسىرىپ وتىر. قاراپايىم كەڭسە تاۋارلارىنىڭ ءوزى بىلتىرعىدان قىمباتتاپ, ەڭ ارزان جيىنتىقتىڭ قۇنى 10 مىڭ تەڭگەگە جۋىقتاپ قالعان. ال مەكتەپ فورماسى مەن اياق-كيىمىن قوسقاندا شىعىن كولەمى ەسەلەنەدى. اتا-انالاردىڭ ايتۋىنشا, ءبىر بالانى تولىق كيىم-كەشەكپەن, وقۋ قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتۋگە ورتا ەسەپپەن 100–200 مىڭ تەڭگە جۇمسالادى.
