جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق پىسىقتالدى

دايەكتى زاڭ جوباسى

وتىرىستا پرەمەر-ءمي­نيستر­دىڭ ورىنباسارى سەرىك جۇمانعارين «2026–2028 جىل­دارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەر, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالار, استانا بيۋدجەتتەرى اراسىنداعى جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەردiڭ كولەمى تۋرالى» زاڭ جوباسى بويىنشا بايان­داما جاسادى. ول ءبىرىنشى كەزەكتە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامى بازالىق نۇسقا نەگىزىندە قالىپتاستىرىلعانىن ايتىپ, بازالىق نۇسقاعا سايكەس ءىجو-ءنىڭ ناقتى ءوسۋى بولجامدارىن جىلدارعا شاعىپ, انىق كورسەتىپ بەردى. 2026–2035 جىل­دارعا ارنالعان ۇزاقمەرزىمدى دامۋ بولجامىن دا تاپتىشتەپ, قۇجات جاڭا بيۋدجەت كودەكسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ازىرلەنگەنىن جەتكىزدى. «زاڭ جوباسى جاڭا بيۋدجەت كودەكسىندە كوزدەلگەن تاسىلدەردى ەسكەرە وتىرىپ دا­يىندالدى», دەدى س.جۇمانعارين.

ۇكىمەت باسشىسى جاقىندا مەم­لەكەت باسشىسىنا الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق دامۋ بول­جام­دارى مەن الداعى ءۇش جىل­دىق كەزەڭگە ارنالعان بيۋدجەت جوباسى ۇسىنىلعانىنا توقتال­دى. پرەزيدەنت بيۋدجەتتىڭ تەڭ­گەرىم­دىلىگىن, قاراجاتتى رەس­پۋب­ليكالىق جانە جەرگىلىكتى دەڭ­گەيدە ساپالى جوسپارلاۋ مەن ءبولۋدى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرعانىن ەسكە سالدى.

«وسىعان بايلانىستى بۇگىن جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەر كولەمى جانە 2026–2028 جىل­دارعا ارنالعان رەسپۋب­ليكا­لىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭدار­دىڭ جوبالارى قارالدى. زاڭ جوبالارى بيۋدجەتتىك پارامەتر­لەرگە سايكەس ازىر­لەندى. بۇل مەملەكەتتىك قار­جىنىڭ تۇراق­تىلىعىن قام­تاما­سىز ەتۋگە بارىنشا وڭتاي­لى. بيۋد­جەت تەڭدەستىرىلگەن جانە مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ بار­لىق سترا­تە­گيالىق باستاماسى ەس­كەرىلگەن», دەدى و.بەكتەنوۆ.

جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەر كولەمى وڭىرلىك ستاندارتتار جۇيەسىنە سايكەس وڭىرلەرگە بازالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ قولجەتىمدى بولۋىنا تەڭدەي جاع­دايدى قامتاماسىز ەتىپ وتىر. پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي بيۋدجەت الەۋمەتتىك ماسەلە­لەرگە باعدارلانعان. «ەكونو­ميكانىڭ ءوسۋىن ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان شىعىستار دا ۇلعايادى. مۇنداي شىعىستار وسى جىلمەن سالىستىرعاندا كەلە­سى جىلى جالپى شىعىستار قۇرا­مىندا شامامەن 11%-دان 16%-عا دەيىن ءوسىپ وتىر. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسى مەن جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەردى قالىپتاستىرۋ بارىسىندا جاڭا بيۋدجەت پەن سالىق كودەكسى ەسكەرىلگەنىن اتاپ ءوتۋ ماڭىزدى. بارلىق مەملەكەتتىك ورگانعا ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ بەلگىلەنگەن پارا­مەترلەرىنە قول جەتكىزۋدى قام­تاماسىز ەتۋدى تاپسىرامىن», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

بيۋدجەت قاراجاتىن بارىنشا ءتيىمدى ءارى ۋاقتىلى پايدا­لانۋ, سونداي-اق شىعىندار­دى قاتاڭ باقىلاۋدا ۇستاۋ ماڭىز­دى ەكەنىنە نازار اۋدارتقان ۇكىمەت باسشىسى بولعان تالقىلاۋ­لار­دى ەسكەرىپ, 2026–2028 جىل­دارعا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونو­ميكالىق دامۋ بولجامىن جانە 2035 جىلعا دەيىنگى ۇزاقمەرزىمدى بولجامدى ماقۇلداۋدى ۇسىندى.

«2026–2028 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى جانە الداعى ۇشجىلدىق كەزەڭ­گە ارنالعان جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەردىڭ كولەمى تۋرالى زاڭ جوبالارىنا داۋىس بەرەيىك», دەدى ۇكىمەت باسشىسى. ۇسىنىس ءبىراۋىزدان قابىلداندى.

ماڭىزدى ءۇش تاپسىرما

الداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق شەڭبەرىندە جۇيەلىك وپەراتور بەكىتكەن گرافيككە سايكەس اعىمداعى جىلى ەلەكتر ستانسالارىندا 10 ەنەرگيا بلوگىن, 63 قازاندىقتى جانە 39 تۋربينانى جوندەۋ جوسپارلانعان. 4 ەنەرگيا بلوگىندە, 31 قازاندىقتا جانە 20 تۋربينادا جوندەۋ جۇمىستارى ءارتۇرلى كەزەڭدە جۇرگىزىلدى. 5 ەنەرگيا بلوگىندە, 22 قازاندىقتا جانە 12 تۋربينادا جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى.

«ەنەرگەتيكالىق كوزدەر بو­يىنشا جوندەۋ جۇمىستارىنا 376,7 ملرد تەڭگە يگەرۋ جوسپارلانىپ وتىر, بۇل وتكەن جىلعىدان 13%-عا كوپ. ايماقتىق ەلەكتر­جەلىلىك كومپانيانىڭ ەلەكتر جەلىلەرىندە جالپى ۇزىندىعى 17 مىڭ كم ەلەكتر بەرۋ جەلى­لەرىن, 420 قوسالقى ستانسانى, 3,5 مىڭ تاراتۋ پۋنكتتەرىن جانە ترانسفورماتورلىق قوسالقى ستانسالاردى جوندەۋ جوسپارلاندى», دەدى ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆ.

سالا باسشىسى ەلەكتر جەلىلەرىنىڭ 77%-ى, قوسال­قى ستانسانىڭ 68%-ى جانە تاراتۋ پۋنكتتەرى مەن ترانسفور­ماتورلىق قوسالقى ستانسانىڭ 73%-ى جوندەلگەنىن ايتتى. ال جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلى­لەرىندە 323 كم جىلۋ جەلىسىن رەكونس­­­ترۋكتسيالاۋ مەن كۇردەلى جون­دەۋ جۇمىسى جوسپارلانىپتى. بۇگىن­گە دەيىن ونىڭ 66%-ى ورىندال­­عان. پرەمەر-مينيستر مەملە­­كەت باسشىسى حالىققا جولداۋىن­دا ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇ­رى­لىم مەن كوممۋنال­دىق شا­رۋا­شىلىقتى جاڭعىرتۋ مىن­دەتىن قويعانىن ەسكە سالدى. ەنەر­گەتيكا سەكتورىندا توزۋ دارە­جەسى جو­عارى بولۋىن ەسكەرە وتىرىپ, جى­لىتۋ ماۋسىمىنا دايىن­دىق جۇ­مىسى جوسپارلى ءارى سا­پالى جۇرگىزىلۋى قاجەت ەكەنىن ايتتى.

ء«تاريفتى ينۆەستيتسياعا ايىر­باستاۋ» باعدارلاماسى اياسىن­دا ەلەكتر ستانسالارىن جون­دەۋ مەن جاڭعىرتۋ ءۇشىن بيىل­دىڭ وزىندە 377 ملرد تەڭگە قارجى ءبولىندى, بۇل وتكەن جىلدان 15%-عا جوعارى. سونداي-اق ۇكىمەت رەزەرۆىنەن جىلۋ كوزدەرى مەن جىلۋ جەلىلەرىن جوندەۋگە شامامەن 48 ملرد تەڭگە قاراس­تىرىلعان», دەدى و.بەكتەنوۆ.

دەسە دە, سولتۇستىك ايماقتار­دا جىلىتۋ ماۋسىمى باستالعانعا دەيىن ءبىر ايدان از ۋاقىت قالدى. الايدا بىرقاتار وڭىردە جوندەۋ جۇمىسى ۋاقتىلى اياقتالماي قالۋ قاۋپى بار. ول جاعداي وبلىس اكىمدەرىنىڭ باياندامالارى­نان بايقالدى. سوندىقتان جۇمىس­تى بارىنشا جەدەلدەتۋ كەرەك. ماسەلەن, اقمولا وبلىسىندا ستەپنوگور جىلۋ ەلەكتر ورتا­لىعىندا رەزەرۆتىك قازان­دىقتى جوندەۋ ءالى اياقتال­عان جوق. ماڭعىستاۋ وبلىسىندا 2-جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىندا ەكى تۋربينانى جوندەۋ مەرزىمى اۋىستىرىلعان. سونداي-اق اقتاۋ قالاسىندا جىلۋ جەلىلەرىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ قارقىنى تومەن.

«مۇنداي ماسەلەلەر ءار وڭىردە بار. بۇل اكىمدەر تاراپىنان جوسپارلاۋدىڭ ناشار بولۋى مەن قاتاڭ باقىلاۋدىڭ جوق ەكەنىن كورسەتەدى. كەيبىر وبلىستاردا قىسقا دايىندىق بو­يىنشا وڭىرلىك شتابتاردىڭ جۇمىسى ماردىمسىز بولىپ تۇر. ءتيىستى ۇيلەستىرۋ مەن باقىلاۋدى جۇرگىزۋ ارقىلى كوپ ماسەلەنى ۋاقتىلى شەشۋگە بولادى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

بيىلعى مامىردا جابدىق­تار­دى جوندەۋ مەرزىمىن نەگىزسىز اۋىستىرۋعا جول بەرمەۋ تاپ­سىرماسى جۇكتەلگەن ەدى. الايدا «KEGOC» كومپانياسى ەنەر­گيا كوزدەرىندەگى جوندەۋ جۇمىس­تارىنىڭ مەرزىمىن ۇزارتۋعا رۇقسات بەرۋدى جالعاستىرىپ جاتىر. بۇل ورىنداۋشىلىق ءتارتىپتىڭ تومەندىگىن جانە ءتيىستى باقىلاۋدىڭ جوق ەكەنىن كور­سەتەدى.

«مەرزىمدى بۇزۋ نەمەسە ولاردى نەگىزسىز اۋىستىرۋ­دىڭ ءاربىر فاكتىسى بويىنشا ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى قاتاڭ شارالار قابىلداۋى قاجەت. ەنەر­گەتيكالىق كاسىپورىن­دار­عا ازىرلىك پاسپورتتارىن بەرۋ جۇمىسى باستالىپ كەتتى. وسى رەتتە ەنەرگيا كاسىپورىن­دارى­نىڭ جىلىتۋ ماۋسىمىنا ازىر­­لىگىن باعالاۋ كوميسسيا­سى­نىڭ جۇ­مىسىنا اكىمدەر تىكە­لەي وزدەرى قاتى­سۋعا ءتيىس», دەگەن و.بەك­تەنوۆ نىساندار قىسقا ازىر­لىك پاسپورتتارىنسىز جۇمىس­تى باستاماۋى كەرەگىن قاتاڭ ەسكەرتتى.

سونىمەن قاتار ريددەر, كەنتاۋ, ەكىباستۇز, اقتاۋ قالا­لارىنىڭ ەنەرگيا كوزدەرىن ەرەكشە باقىلاۋعا الۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. ازىرلىك پاسپورتى بولماي جىلىتۋ ماۋسىمى باستالار بولسا, كىنالى تۇلعالار جاۋاپقا تارتىلاتىنىن قاپەرگە سالدى. ءسويتىپ, جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىن وتكىزۋ جونىندەگى وڭىرلىك شتابتاردىڭ جۇمىسىن قايتا جاڭعىرتۋدى تاپسىردى.

«ەنەرگيا كوزدەرى مەن جەلى­لەر­دىڭ جۇمىسىن ۇنەمى تەكسەرىپ وتىرۋ قاجەت. جىلىتۋ ماۋسىمىن اۋا رايىنا قاراي قاتاڭ بەلگىلەنگەن مەرزىمدە باستاۋ كەرەك», دەگەن ۇكىمەت باسشىسى جاۋاپتى مەكەمەلەرگە بىرقاتار مىندەت جۇكتەدى.

ءبىرىنشى. ەنەرگەتيكا مينيستر­لىگى ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرگە جىلۋ كوزدەرى مەن جىلۋ جەلى­لەرىن­دە جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ ۋاق­تى­لى اياقتالۋىن قامتاماسىز ەتسىن. بيىلعى 1 قىركۇيەككە دەيىن وڭىر­لەرگە بەرىلەتىن الەۋ­مەتتىك ماز­ۋتتىڭ جەتكىزۋ كەستەسى بەكىتىلسىن.

ەكىنشى. ەنەرگەتيكا مي­نيستر­لىگى «قازاقستان تەمىر جولى» كومپانياسى جانە ءوڭىر اكىم­دىكتەرىمەن بىرگە ەنەرگيا نىساندارىنا كومىر مەن مازۋتتى بەكىتىلگەن كەستە مەن كولەمدەرگە سايكەس ۋاقتىلى جەتكىزۋ جونىندە شارالار قابىلداسىن. سونداي-اق حالىقتىڭ كومىرمەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە باقىلاۋ بەلگىلەنسىن.

ءۇشىنشى. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگىنە, ءوڭىر اكىمدىكتەرىنە 1 قىركۇيەككە دەيىن ءبىلىم نىساندارى­نىڭ تولىق ازىرلىگىن قامتاماسىز ەتسىن. 15 قازانعا دەيىن دەنساۋلىق ساقتاۋ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق پەن تۇرعىن ءۇي قورى نىساندارىنىڭ ازىرلىگىن قامتاماسىز ەتسىن. وقۋ-اعارتۋ, عىلىم جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىكتەرى دە بۇل ماسەلەنى باقىلاۋدا ۇستاۋى قاجەت.