وسى ورايدا وتكەن جىلدان بەرى ەل كولەمىندە كوپتەگەن ءىس-شارا قولعا الىنىپ, اتالعان اكتسيا شىن مانىندە جالپىۇلتتىق سيپاتقا يە بولدى. ەكولوگيالىق مادەنيەتتى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىندا بىرنەشە جىلدىق جوبا-جوسپار بەكىتىلگەن سوڭ كۇتەتىن ناتيجەلەر دە اۋقىمدى. مىسالى, 2029 جىلعا قاراي كوممۋنالدىق قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ ءىسىن 25%-دان 38%-عا دەيىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن. ەكولوگيالىق تاربيەنى نىعايتۋ ءىس-شارالارىنا تارتىلعان وقۋشىلار ۇلەسىن 15%-دان 40%-عا دەيىن ۇلعايتۋ جوسپارلانعان. سول سەكىلدى ازاماتتاردىڭ ەكولوگيالىق ءومىر ساپاسىنا قاناعاتتانۋ دەڭگەيىن 55,8%-دان 64,7%-عا دەيىن جوعارىلاتۋ ماقساتى تۇر. وسى ارالىقتا قوعامدىق ورىنداردا كوممۋنالدىق قالدىقتاردى بولەك جينايتىن جاشىكتەر ورناتۋعا باسىمدىق بەرىلەدى. وسىلايشا, ەكولوگيالىق قاۋىپسىز تاجىريبەلەردى ەنگىزىپ, قورشاعان ورتانى لاستاۋعا «نولدىك توزىمدىلىك» مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ كوزدەلگەن. تۇجىرىمداما شەڭبەرىندە بىلتىر جانە بيىل ۇيىمداستىرىلعان ەكولوگيالىق ءىس-شارالاردىڭ سانى مىڭنان استى. دەمەك مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, تازالىققا شاقىرعان ۇندەۋ ۋاقىتشا ناۋقان دەڭگەيىندە قالىپ قويعان جوق, كوپشىلىكتەن كەڭىنەن قولداۋ تاپتى.
«وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ جونىندە جوسپار بەكىتىلدى. وعان كوگالداندىرۋ, اباتتاندىرۋ, ەكوۆولونتەرلىك, ەكولوگيالىق كونكۋرستار وتكىزۋ, حالىقتىڭ ەكولوگيالىق ءبىلىمى مەن مادەنيەتىن ارتتىرۋعا سەپتەسەتىن ءىس-شارالار جيىنتىعى كىرەدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ بويىنشا وڭىرلىك ءىس-قيمىل جوسپارلارىن قابىلدادى. «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق باستاماسى ىسكە اسقان كەزەڭنەن باستاپ ەل اۋماعىندا 1 117 ەكولوگيالىق اكتسيا ءوتتى. «تازا ماماندىق – تازا ءوڭىر», «قاسيەتتى مەكەن», «تازا ولكە», ء«مولدىر بۇلاق» سىندى ءىس-شارالارعا 10 ملن 400 مىڭنان استام ادام قاتىستى. ونىڭ 586 مىڭى – ەرىكتىلەر. وسى ارالىقتا 1 ملن 600 مىڭ توننادان استام قالدىق جينالىپ, 859,6 مىڭ گەكتار اۋماق تازارتىلدى. باستاما اياسىندا جىل سايىن 3 ملن اعاش وتىرعىزۋ جوسپارلانعان», دەيدى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى ەكولوگيالىق مادەنيەت جانە ساياسات دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى داۋلەت ەسماعامبەتوۆ.
«تازا قازاقستان» تۇجىرىمداماسىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – قالدىقتاردى جويۋ, رەتتەۋ, قايتا وڭدەۋمەن بايلانىستى. ناقتى دەرەكتەرگە ۇڭىلسەك, ەلىمىزدە جىل سايىن 4,5 ملن توننادان استام كوممۋنالدىق قالدىق جينالادى ەكەن. تۇرمىستىق قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ دەڭگەيى بىلتىر 25,8%-دى قۇراعان. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلىپ وتىر. بۇگىندە قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار سالاسى بويىنشا 67 جوبا ماقۇلدانىپ, وعان 346,6 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. ەلىمىزدەگى بارلىق دەرلىك قالادا قازىر ەكوبوكستار مەن فاندوماتتار كوپتەپ ورناتىلىپ جاتىر. ولار قايتا وڭدەلگەن زاتتار ءۇشىن بونۋستار تولەيدى. مىسالى, جەكە بيزنەستىڭ باستاماسىمەن استانا, الماتى, اقتوبە مەن وسكەمەندە پلاستيك پەن اليۋميني جيناۋعا ارنالعان جۇزدەگەن فاندومات ورناتىلادى. بۇدان وزگە, تامىزدىڭ سوڭىنا دەيىن ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ قاناتقاقتى جوباسى اياسىندا استانا مەن جەزقازعاننىڭ 129 مەكتەبىندە قوقىستى بولەك جيناۋعا ارنالعان 1000-نان استام ەكوبوكس قويىلادى. ەسەسىنە, پوليگوندارعا توننالاپ جىبەرىلەتىن قالدىق كولەمى ءبىرشاما ازايۋى كەرەك.
«زاڭسىز پوليگونداردى جويۋ ماسەلەسى مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ساياساتتىڭ وزەكتى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. كەيىنگى جىلدارى زاڭسىز پوليگونداردىڭ ازايعانىن بايقاپ وتىرمىز. ەگەر 2020 جىلى جويۋ دەڭگەيى 66% عانا بولاتىن 8884 پوليگون انىقتالسا, 2024 جىلى ولاردىڭ سانى 4 886-عا دەيىن ازايىپ, ونىڭ 93% جويىلدى. بيىل عارىشتىق مونيتورينگ دەرەكتەرى بويىنشا 2 707 پوليگون تىركەلدى. بۇل وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا ايتارلىقتاي از, دەگەنمەن بۇگىن سول انىقتالعان پوليگونداردىڭ 672 نىسانى نەمەسە 24% عانا جويىلدى. اسىرەسە اباي, جەتىسۋ, اقمولا, اقتوبە, شىعىس قازاقستان, جامبىل, قاراعاندى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا جانە شىمكەنت قالاسىندا پوليگونداردى جويۋ باياۋ ءجۇرىپ جاتقانى بايقالدى. ال جاقسى ناتيجە كورسەتكەندەردىڭ قاتارىندا الماتى – 100% (53 پوليگون), قىزىلوردا – 99% (112), پاۆلودار – 97% (165), قوستاناي وبلىستارى 89% (67) تۇر. قالدىقتاردى باسقارۋ سالاسىنداعى ەكولوگيالىق تالاپتاردى بۇزعانى ءۇشىن ونىڭ ىشىندە زاڭسىز پوليگونداردى جويۋ بويىنشا جەتكىلىكسىز جۇمىس ءۇشىن 87 لاۋازىمدى تۇلعا, ونىڭ ىشىندە 10-نان استام اۋدان جانە قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارلارى جالپى سوماسى 12,4 ملن تەڭگە اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى», دەيدى ەكولوگيالىق رەتتەۋ جانە باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەربولات قوجىقوۆ ءىس جۇزىندە قولعا الىنعان جۇمىستىڭ رەتىن بايانداپ.
«تازا قازاقستان» جوباسى اياسىندا كوگالداندىرۋ جۇمىسىنا دا كوپ كوڭىل ءبولىندى. ماسەلەن, مەملەكەتتىك ورمان قورى اۋماعىندا 1 ملرد 369 ملن كوشەت, ونىڭ ىشىندە ارال تەڭىزىنىڭ قۇرعاعان تابانىنا سەكسەۋىل كوشەتتەرىنىڭ 48,7 ملن داناسى ەگىلگەن. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا قازالى قالاسىنداعى 33 گەكتار الاڭدا قۋاتى جىلىنا 3 ملن كوشەت بولاتىن ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. وندا اگروتەحنيكالىق تالاپتار ەسكەرىلە كەلە, 10 گەكتار الاڭعا سەكسەۋىل تۇقىمى ەگىلگەن.
بۇگىندە قوعامدىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ءۇشىن Telegram-دا @TazaQazBot چات-بوتى جۇمىس ىستەپ تۇر. وسى ارقىلى تۇرعىندار قوقىس ۇيىندىلەرىنىڭ پايدا بولۋ فاكتىلەرى تۋرالى تىكەلەي حابارلاپ, فوتوسۋرەتتى دە قوسىپ تىركەي الادى. جىل باسىنان بەرى پورتالعا وسىنداي 17 مىڭعا جۋىق ءوتىنىش ءتۇسىپ, ونىڭ 15 مىڭنان استامى ورىندالعان. وتىنىشتەردىڭ باسىم بولىگى اۋماقتاردى تازالاۋ, كوشەلەردى اباتتاندىرۋ جانە تۇرمىستىق قالدىقتاردى شىعارۋ ماسەلەسىنە قاتىستى بولىپ وتىر. دەمەك, Telegram – چات-بوت پوليگونداردى انىقتاپ, جويۋعا جاردەمدەسەتىن جانە بۇل ىستە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەتىن تاپتىرماس قۇرال بولدى. باستىسى, وسى ارقىلى جۇرتشىلىق ەكولوگيالىق ماسەلەلەرگە, تابيعاتتى ايالاۋعا بەيجاي قارامايتىنىن بايقاتتى. شىنتۋايتىندا, ەكولوگيالىق اكتسيا اياسىندا قابىلداعان ءىس-شارالار تابيعاتتى تازا ۇستاۋعا عانا ەمەس, ەكولوگيالىق جالپى مادەنيەتتى وزگەرتۋگە اسەر ەتەدى. بىلتىر تۇجىرىمداماعا سايكەس وتكەن اكتسيالارعا ءاربىر ءۇشىنشى وتانداسىمىز قاتىسسا, بيىلعى كورسەتكىش بۇدان دا جوعارى بولادى دەگەن ءۇمىت بار. بۇل جەتىستىكتى ءبىز حالىقتىڭ تۋعان ولكەگە دەگەن جاناشىرلىعىنان, سۇيىسپەنشىلىگىنەن دەپ تۇسىندىك.
