قوستانايمەن كورشى چەليابى وبلىسىنداعى ناعايباق اۋدانىنداعى قانداستارىمىز «ماحاللا» مەشىتىنىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ ءوتتى. چەليابى وبلىسىندا 36 مىڭنان اسا قانداستارىمىز تۇرىپ جاتىر. ناعايباق اۋدانىنداعى ارسلانباي اۋىلىن تۇگەل قازاقتار جايلايدى. وسى اۋىلدىڭ تۇرعىنى نۇركەش جاپاروۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وتكەن عاسىردىڭ 50-60-شى جىلدارىنا دەيىن وسى اۋداندا ءتورت اۋىل قازاق بولعان ەكەن. قازىر سودان قايماعى بۇزىلماي وتىرعان ارسلانباي اۋىلى عانا.
سوناۋ 1995 جىلى ەكونوميكالىق داعدارىس كورشىلەردى دە جاعادان الىپ تۇرعان كەزەڭدە ارسلانباي اۋىلىندا «ماحاللا» مەشىتى بوي كوتەرىپتى. مەشىت 20 جىل بويى تەك قانداستارىمىز عانا ەمەس, اۋدانداعى بارلىق مۇسىلمان جۇرتى ءۇشىن يماندىلىق وشاعىنا اينالدى. ناعايباق اۋدانىنىڭ باسشىسى قايىربەك سەيىلوۆتىڭ قامقورلىعىمەن مەشىت قايتا ءجوندەلىپ, جاڭعىرىتىلدى. ول ەندى بۇرىنعىداي قاتتى وتىنمەن ەمەس, كوگىلدىر وتىنمەن جىلىتىلادى. سكۆاجينا قازىلىپ, ىشىنە سۋ دا كىرگىزىلدى.
اۋىل مەشىتى شاعىن بولسا دا, سالتاناتى, كوركى قالاداعى يماندىلىق ۇيلەرىنەن ەش كەم ەمەس. قايتا جوندەلىپ, جاڭعىرتىلعان مەشىتتىڭ 20 جىلدىق مەرەكەسىنە اۋدان مۇسىلماندارى كوپ جينالدى. سونىمەن قاتار, ۋرال ءوڭىرىنىڭ ءمۋفتيى, چەليابى جانە قورعان وبلىستارى مۇسىلماندارى ايماقتىق ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى رينات قاجى رايف جانە اۋداندارداعى مەشىتتەر يمامدارى, قازاق دياسپوراسى تۇراتىن اۋداندارداعى اقساقالدار قۇتتى بولسىن ايتا كەلدى.
– ناعايباق اۋدانىنداعى جالعىز مەشىتتىڭ جوندەلىپ, قايتا جاڭعىرتىلعانىنا ءبىز قۋانىشتىمىز. بۇل مۇسىلمان جۇرتىنا قىزمەت ەتە بەرەدى. جاس بولسا دا يمام كەڭەس جارقىنباەۆتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان جۇمىستارى ارقاسىندا بۇل مەشىت وڭىردەگى ءدىني ءبىلىم, سالت-ءداستۇر جارىستارىنا بەلسەنە قاتىسادى, – دەدى رينات حازرەت رايف مىرزا.
ول ءسوزىنىڭ اراسىندا ترويتسك قالاسىنداعى ىرگەسى 1902 جىلى قالانعان, يسلام الەمىندەگى ءىرى تۇلعانىڭ ءبىرى – زەينوللا يشان ءبىلىم بەرگەن مەشىت-مەدرەسەنىڭ قايتا قالپىنا كەلتىرىلەتىنىنەن جينالعان جۇرتتى حاباردار ەتتى. ترويتسك قالاسى وتكەن عاسىر باسىندا ءىرى مادەني, ءدىني, ساياسي ورتالىق بولعانى بەلگىلى. مۇندا قازاق زيالىلارى دا ءجيى باس قوساتىن, «ايقاپ» جۋرنالى شىقتى. حالقىمىزدىڭ تالانتتى ۇلدارى مەدرەسەلەردە ءبىلىم الدى. زەينوللا يشان مەن احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ كەزدەسكەنى, احمەت ءوزىنىڭ جارى بادريسافاعا مۇسىلمان ءدىنىن قابىلداتتىرۋ جانە نەكەلەسۋ ءۇشىن زەينوللا يشاننىڭ الدىنا بارعانى تۋرالى اۋىزشا جەتكەن دەرەك تە بار. سوندىقتان ترويتسكىدەگى تاريحي مەشىتتىڭ قالپىنا كەلۋى ءبىز ءۇشىن دە تانىمدىق ماڭىزعا يە.
مەشىت مەرەكەسىنە دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى قوستاناي وبلىستىق فيليالىنىڭ وكىلدەرى دە قاتىستى. قوستاناي وبلىستىق فيلارمونياسىنىڭ تالانتتى ءانشىسى گۇلنار ۇسەنوۆا اننەن شاشۋ شاشتى. اس بەرىلىپ, ارۋاقتارعا قۇران باعىشتالدى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي-ناعايباق اۋدانى-قوستاناي
سوناۋ 1995 جىلى ەكونوميكالىق داعدارىس كورشىلەردى دە جاعادان الىپ تۇرعان كەزەڭدە ارسلانباي اۋىلىندا «ماحاللا» مەشىتى بوي كوتەرىپتى. مەشىت 20 جىل بويى تەك قانداستارىمىز عانا ەمەس, اۋدانداعى بارلىق مۇسىلمان جۇرتى ءۇشىن يماندىلىق وشاعىنا اينالدى. ناعايباق اۋدانىنىڭ باسشىسى قايىربەك سەيىلوۆتىڭ قامقورلىعىمەن مەشىت قايتا ءجوندەلىپ, جاڭعىرىتىلدى. ول ەندى بۇرىنعىداي قاتتى وتىنمەن ەمەس, كوگىلدىر وتىنمەن جىلىتىلادى. سكۆاجينا قازىلىپ, ىشىنە سۋ دا كىرگىزىلدى.
اۋىل مەشىتى شاعىن بولسا دا, سالتاناتى, كوركى قالاداعى يماندىلىق ۇيلەرىنەن ەش كەم ەمەس. قايتا جوندەلىپ, جاڭعىرتىلعان مەشىتتىڭ 20 جىلدىق مەرەكەسىنە اۋدان مۇسىلماندارى كوپ جينالدى. سونىمەن قاتار, ۋرال ءوڭىرىنىڭ ءمۋفتيى, چەليابى جانە قورعان وبلىستارى مۇسىلماندارى ايماقتىق ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى رينات قاجى رايف جانە اۋداندارداعى مەشىتتەر يمامدارى, قازاق دياسپوراسى تۇراتىن اۋداندارداعى اقساقالدار قۇتتى بولسىن ايتا كەلدى.
– ناعايباق اۋدانىنداعى جالعىز مەشىتتىڭ جوندەلىپ, قايتا جاڭعىرتىلعانىنا ءبىز قۋانىشتىمىز. بۇل مۇسىلمان جۇرتىنا قىزمەت ەتە بەرەدى. جاس بولسا دا يمام كەڭەس جارقىنباەۆتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان جۇمىستارى ارقاسىندا بۇل مەشىت وڭىردەگى ءدىني ءبىلىم, سالت-ءداستۇر جارىستارىنا بەلسەنە قاتىسادى, – دەدى رينات حازرەت رايف مىرزا.
ول ءسوزىنىڭ اراسىندا ترويتسك قالاسىنداعى ىرگەسى 1902 جىلى قالانعان, يسلام الەمىندەگى ءىرى تۇلعانىڭ ءبىرى – زەينوللا يشان ءبىلىم بەرگەن مەشىت-مەدرەسەنىڭ قايتا قالپىنا كەلتىرىلەتىنىنەن جينالعان جۇرتتى حاباردار ەتتى. ترويتسك قالاسى وتكەن عاسىر باسىندا ءىرى مادەني, ءدىني, ساياسي ورتالىق بولعانى بەلگىلى. مۇندا قازاق زيالىلارى دا ءجيى باس قوساتىن, «ايقاپ» جۋرنالى شىقتى. حالقىمىزدىڭ تالانتتى ۇلدارى مەدرەسەلەردە ءبىلىم الدى. زەينوللا يشان مەن احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ كەزدەسكەنى, احمەت ءوزىنىڭ جارى بادريسافاعا مۇسىلمان ءدىنىن قابىلداتتىرۋ جانە نەكەلەسۋ ءۇشىن زەينوللا يشاننىڭ الدىنا بارعانى تۋرالى اۋىزشا جەتكەن دەرەك تە بار. سوندىقتان ترويتسكىدەگى تاريحي مەشىتتىڭ قالپىنا كەلۋى ءبىز ءۇشىن دە تانىمدىق ماڭىزعا يە.
مەشىت مەرەكەسىنە دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى قوستاناي وبلىستىق فيليالىنىڭ وكىلدەرى دە قاتىستى. قوستاناي وبلىستىق فيلارمونياسىنىڭ تالانتتى ءانشىسى گۇلنار ۇسەنوۆا اننەن شاشۋ شاشتى. اس بەرىلىپ, ارۋاقتارعا قۇران باعىشتالدى.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
قوستاناي-ناعايباق اۋدانى-قوستاناي
