Polisia.kz -ءتىڭ جازۋىنشا وسى جىلدىڭ العاشقى جەتى ايىندا ەلىمىزدە 13 مىڭنان استام ينتەرنەت-الاياقتىق فاكتىسى تىركەلگەن. ەڭ كوپ كەزدەسەتىن قۇقىق بۇزۋشىلىق – ساۋدا-ساتتىق سايتتارىنا, الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن مەسسەندجەرلەرگە جالعان حابارلاندىرۋ ورنالاستىرۋ. ادەتتە الاياقتار تاۋاردى نەمەسە قىزمەتتى تىم ارزان باعادا ۇسىنىپ, الدىن الا تولەمدى نەمەسە تولىق اقشانى اۋدارۋدى سۇرايدى. وسى ورايدا پوليتسيا الاياقتاردىڭ قۇرىعىنا تۇسپەۋ ءۇشىن مىنا قادامداردى جاساۋ كەرەك ەكەنىن ەسكەرتەدى:
- تەكسەرىلگەن جارناما سايتتارىن پايدالانۋ;
- تاۋار قولعا تيگەننەن كەيىن عانا تولەم جاساۋ;
- تاۋاردىڭ بار ەكەنىنە كوز جەتكىزۋ (مىسالى, بەينەقوڭىراۋ ارقىلى كورسەتۋدى تالاپ ەتۋ);
- ەگەر ساتۋشى باسقا قالادا بولسا, تاۋاردى تانىستار ارقىلى الدىرتۋ.
«ازاماتتار جىلدام پايدا تابامىن دەگەن ۇمىتپەن كۇماندى بروكەرلىك كومپانيالار مەن ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا اقشا سالىپ, ءجيى الدانىپ قالادى. تەك وتكەن جىلى عانا وسىنداي سحەمالاردىڭ قۇربانى بولعان وتانداستارىمىزدىڭ سانى 1 مىڭنان استى. كەيبىرى ءتىپتى نەسيە راسىمدەپ, بار قارجىسىن قولدى ەتكەن. الاياقتار ءىرى كومپانيالاردىڭ, بانكتەردىڭ, كريپتوبيرجالاردىڭ اتىنان جالعان سايتتار قۇرادى. «مەنەدجەرلەرمەن» بايلانىس تەك ونلاين جۇرەدى. سەنىمگە كىرۋ ءۇشىن كەيدە ءبىر رەتتىك «ديۆيدەند» تە تولەيدى» دەلىنگەن پوليتسيا حابارلاماسىندا.
الاياقتاردىڭ تاعى ءبىر كەڭ قولداناتىن ءتاسىلى – بانك نەمەسە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرى بولىپ قوڭىراۋ شالۋ. قازىر بايلانىس وپەراتورلارى شەتەلدەن جاسالعان الاياقتىق قوڭىراۋلاردى انىقتاپ, بۇعاتتاپ وتىر. وسى جۇيەنىڭ ارقاسىندا 65 ميلليوننان استام جالعان قوڭىراۋ توقتاتىلعان. دەگەنمەن, قازىر الاياقتار شەتەلدىك نومىرلەر ارقىلى نەمەسە WhatsApp مەسسەندجەرىن پايدالانىپ حالىقتى الداۋعا كوشتى. بيىل وسىنداي 5,9 مىڭنان استام جاعداي تىركەلگەن. ولار ازاماتتارعا «اقشاڭىزدى قاۋىپسىز شوتقا اۋدارىڭىز» دەپ سەندىرىپ, قاراجاتتى قولما-قول اقشاعا اينالدىرادى نەمەسە باسقا شوتتارعا جىبەرەدى.
كەيبىر ادامدار وزدەرى نەسيە راسىمدەپ, تەلەفونىنا قاشىقتان باسقارۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قوسىمشالاردى ورناتىپ, بانكتەن كەلگەن SMS-كودتارىن دا ايتىپ قويادى. وسىلايشا, وزدەرى بانكتىڭ بارلىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن اينالىپ وتەدى. ءتىپتى پاتەرىن, كولىگىن ساتىپ, تۇسكەن اقشانى دا الاياقتارعا اۋدارىپ جىبەرگەن جاعدايلار دا تىركەلدى.
«بانك تە, پوليتسيا دا ەشقاشان سىزدەن دەربەس دەرەكتەردى سۇرامايدى جانە تەلەفون ارقىلى ارنايى وپەراتسيا جۇرگىزبەيدى. ەشقاشان ەشكىمگە جەكە دەرەكتەرىڭىزدى بەرمەڭىز. كەز كەلگەن جاعدايدا ساق بولۋعا شاقىرامىن. قاندايدا ءبىر كۇماندى جاعدايعا تاپ بولساڭىز, بىردەن پوليتسياعا حابارلاڭىز» دەيدى ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى سانجار ءادىلوۆ.
ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ ايتۋىنشا, الاياققا الدانىپ قالعان كەزدە دەرەۋ ارادا پوليتسياعا حابارلاسۋ قاجەت. قىلمىسكەردى تەزىرەك تابۋ ءۇشىن ونىڭ تەلەفون ءنومىرى, الداۋ ءتاسىلى, اقشا اۋدارىلعان ەسەپشوت, كەلتىرىلگەن شىعىن مولشەرى سەكىلدى ماڭىزدى مالىمەتتەردى تولىق ايتۋ قاجەت. نەعۇرلىم ناقتى ءارى ۋاقىتىلى اقپارات بەرىلسە, قىلمىستىڭ اشىلۋ مۇمكىندىگى سوعۇرلىم جوعارى بولادى.
وتكەن جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ ءىىم مەن ۇلتتىق بانك بىرلەسىپ «انتيفرود» جۇيەسى ىسكە قوسقان بولاتىن. سول ۋاقىتتان بەرى 60 مىڭنان استام كۇماندى بانكتىك وپەراتسيا بۇعاتتالعان. سونىمەن قاتار ىشكى ىستەر مينيسترلىگى زاڭناماعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەپ جاتىر. قازىر ازاماتتاردىڭ ءوز بانك شوتتارىن ءۇشىنشى تۇلعالارعا پايدالانۋعا بەرگەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلماعان. ال الاياقتار وسىنى پايدالانىپ, اقشانى ءارتۇرلى شوتقا اۋدارىپ, قىلمىس ءىزىن جاسىرادى.
جالپى كەز كەلگەن ۋاقىتتا جاعدايدىڭ سالدارىمەن ەمەس, سەبەبىمەن كۇرەسكەن ابزال ەكەنى بەلگىلى. سوندىقتان حابارلاسقان ادامنىڭ الاياق نەمەسە الاياق ەمەس ەكەنىن قالاي ءبىلۋ كەرەك؟ ولار تەلەفون ارقىلى نەسيە راسىمدەۋدى, جيناقتاردى «ساقتاۋدى» نەمەسە «قايتارۋدى» ۇسىنادى. ءوزىن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرى رەتىندە تانىستىرىپ, قىلمىسكەردى ۇستاۋعا كومەكتەسۋدى تالاپ ەتەدى ء(تىپتى بەينەقوڭىراۋمەن فورماسىن كورسەتەدى, بىراق رەسمي ورگاندار بۇلاي ىستەمەيدى). بروكەرلىك پلاتفورمالاردا نەمەسە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردا قىسقا مەرزىمدە جوعارى تابىس تابۋعا ۋادە ەتەدى.
«تەلەفون ارقىلى كەلگەن ۇسىنىستارعا سەنبەڭىز, اقشا اۋدارماڭىز, نەسيە راسىمدەمەڭىز, م ۇلىكتى ساتپاڭىز. دەربەس دەرەكتەردى, كارتانىڭ رەكۆيزيتتەرىن, CVV-كودىن, SMS-كودتاردى ەشكىمگە بەرمەڭىز. بەلگىسىز قوسىمشالاردى ورناتپاڭىز. تەكسەرىلمەگەن سايتتارعا سەنبەڭىز, الدىن الا تولەم جاساماڭىز. كۇماندى جوبالارعا ينۆەستيتسيا سالماڭىز. قوسىمشالاردى تەك App Store نەمەسە Play Market-تەن جۇكتەڭىز. بەلگىسىز سىلتەمەلەرگە وتپەڭىز, سپام-حابارلامالاردى اشپاڭىز. وپەراتورلاردان كەلگەندەي كورىنەتىن قوڭىراۋلارعا سەنبەڭىز, SMS-كودتاردى بەرمەڭىز. بانك جۇيەسىنە كىرۋ قۇپياسوزىن ءجيى اۋىستىرىڭىز, قوسىمشا قاۋىپسىزدىك شارالارىن قولدانىڭىز. شوتتاعى اقشا قوزعالىسىن تۇراقتى باقىلاپ وتىرىڭىز» دەلىنگەن ءىىم ەسكەرتۋىندە.
ينتەرنەت-الاياقتاردىڭ ايلاسى كۇن سايىن كوبەيىپ بارادى. بىراق قاراپايىم ساقتىق شارالارىن ۇستانۋ ارقىلى قىلمىسكەردىڭ قۇربانىنا اينالماۋعا تولىق مۇمكىندىك بار.
